Thạch Sanh có mái tóc nâu.

Tràn lan truyện dịch nước ngoài

Trong các nhà sách tại các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh có thể dễ dàng tìm thấy rất nhiều các loại truyện dành cho thiếu nhi. Trong đó, truyện tranh là loại hình được các em thiếu nhi rất ưa thích. Đây quả là một điều hết sức có ý nghĩa, khi văn hóa đọc đang bị sa sút nghiêm trọng. Tuy nhiên, qua khảo sát tại nhà sách có thể thấy nhiều sách thiếu nhi có nội dung kém chất lượng.

Không những thế, nhiều tác phẩm văn học kinh điển thế giới "được" biến hóa câu chữ bằng những cuốn truyện tranh (kiểu comic) với lời lẽ nhảm nhí, tầm thường. Không ít bộ truyện tranh có nhiều yếu tố tình dục, bạo lực, thực sự không phù hợp với văn hóa Việt. Cuốn truyện tranh Romeo&Juliet của Sếch-pia (Nhà xuất bản Kim Đồng) bày bán tại nhà sách Fahasa với câu từ khá buồn cười: "Ô Romeo, chàng đừng thề với ánh trăng luôn thay lòng đổi dạ ấy!", "Ok!ok!", "Nếu thề thốt thì tình yêu sẽ như ánh chớp lụi tàn", "(Romeo nghĩ) Cô ấy luôn nói những lời có cánh". Với những lời lẽ thế này, người lớn đọc thì còn bật cười vì thấy quá nhảm nhí, còn trẻ con thì sẽ nghĩ và hiểu sai lệch về tác phẩm văn học kinh điển.

Năm 2012, nhiều bậc phụ huynh đã ngỡ ngàng khi phát hiện ra những lời lẽ phản cảm trong cuốn "Truyện cổ tích về các loài chim và muông thú" được cho là của Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin. Cuốn truyện là tập hợp những câu chuyện cổ tích về các loài chim và thế giới muông thú. Trang sách đó kể về cuộc gặp của nhân vật được gọi là "nàng" với một chú chim trắng.

Tuy nhiên, ngôn từ và cách kể chuyện trong đoạn truyện này không giống với ngôn từ thường sử dụng trong những câu chuyện cổ tích, khiến người ta dễ có những liên tưởng thiếu lành mạnh, không phù hợp với thiếu nhi. Những từ ngữ như: Ngực, bầu vú, rung cảm êm dịu, cảm giác râm ran… được sử dụng có phần dung tục, khiêu dâm khiến người đọc "sởn gai ốc", vậy mà đây lại là truyện dành cho các em thiếu nhi đọc.

Năm 2013, cuốn sách "Vẽ truyện tranh phong cách Nhật Bản" với tựa đề "Tổng hợp màu sắc trong Manga" của Nhà xuất bản Hồng Đức sau khi phát hành tại Nhà sách Minh Lâm (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) đã nhận được sự quan tâm của nhiều em học sinh từ 8 đến 14 tuổi. Nhưng cuốn sách cũng khiến nhiều phụ huynh học sinh giật mình và bất bình bởi đề cập nhiều nội dung kích động bạo lực với những hình ảnh thô tục như: Học sinh cầm dao đâm cô giáo trường cũ.

Ngoài ra, còn có rất nhiều những hình vẽ kích dục như các hình ảnh và lời bình về "động tác vắt chân tạo cảm giác dễ thương vô cùng" hay "trang phục bơi để lộ đường cong cơ thể, khi vẽ cần thể hiện các đường nét ở phần ngực và mông của nhân vật", "nhìn trộm khi tắm"… Nhiều bậc phụ huynh khi xem cuốn sách trên lo sợ rằng, con cái mình sẽ học theo những hình ảnh và nội dung trong cuốn sách thì rất nguy hiểm.

Điều này giải thích vì sao thời gian vừa qua có nhiều hình ảnh, clip về học sinh đánh nhau trong nhà trường được tung lên mạng, bắt bạn cởi quần áo rồi lấy đó làm trò tiêu khiển để tung lên mạng và truyền tay nhau bình phẩm... Thậm chí có cả vụ việc học sinh đâm nhau trong lớp học, ngoài trường học. Những vấn nạn trên là nỗi nhức nhối của ngành giáo dục. Nếu lại có thêm những cuốn sách như thế này thì không biết hậu quả sẽ ra sao nếu các em bị tác động, ảnh hưởng (?). Bởi lứa tuổi từ 8 đến 14 tuổi có những tâm sinh lý khá nhạy bén, nếu không giáo dục cẩn thận, rất dễ bị sa ngã.

Đến truyện cổ tích trong nước

Không chỉ sách dịch, ngay cả truyện cổ tích trong nước, khi chuyển thể sang truyện tranh cũng bị phóng tác thái quá, xuyên tạc, dùng những ngôn từ thô tục, yêu đương dung tục... Thậm chí, ngay cả những câu chuyện được đưa vào chương trình học của các em cũng bị "xuyên tạc" một cách "trắng trợn". Điều đáng nói là, những cuốn sách này lại thuộc bản quyền của nhiều Nhà xuất bản uy tín như Kim Đồng, Văn hóa - Thông tin... khiến không ít phụ huynh cảm thấy hoang mang mỗi lần chọn sách cho con.

Những độc giả đã từng yêu mến những truyện cổ tích xưa hẳn sẽ rất sốc khi xem qua một vài trang truyện tranh cổ tích "Tấm Cám", "Ăn khế trả vàng" (tên nguyên tác là Cây khế) hay "Cây tre trăm đốt", Sự tích quả dưa hấu mới xuất bản khi nhân vật ăn nói quá "khác xưa".

Nhân vật Mai An Tiêm trong Sự tích Dưa hấu, khiến nhiều người bất ngờ với tạo hình na ná như nhân vật truyện tranh hiện đại Nhật Bản, vợ Mai An Tiêm được tạo hình với yếm và đầm dài, với mái tóc dài xổ tung nhìn không khác gì nàng tiên cá. Tuy nhiên, người xem còn bị "sốc" hơn nữa với những lời thoại do người làm sách tự "chế" hết sức nhảm nhí của các nhân vật, đặc biệt là đoạn vợ Mai An Tiêm đã dùng kế mỹ nhân ngư để câu cá, có những lời thoại của chính những chú cá: "Người đẹp bãi biển", "Ôi mỹ nhân ngư của lòng ta", "Người đẹp ơi, ta nguyện theo nàng đến chân trời góc biển".

Rồi đoạn vợ Mai An Tiêm đáp lời chồng: "Vâng, anh nói đó nha!"… Lồng ghép những câu nói trong từ điển "xì tin" như "sực", "ok", "măm"… không làm câu chuyện gần gũi, hài hước hơn mà trở nên phản cảm, ảnh hưởng tiêu cực đến lời ăn tiếng nói của trẻ em ở độ tuổi hay bắt chước.

Trong bộ truyện tranh "Ăn khế trả vàng" có đoạn chim phượng hoàng khi ăn xong vừa bay đi vừa hát: "Là lá la, nếu hỏi rằng em yêu ai…" hay "Làm người ai làm thế". Và tình tiết nhí nhố trong truyện cổ tích Tấm Cám với lời thoại của mụ dì ghẻ với Tấm: "Tấm! Mày hâm à? Mày câm à? Sao mày làm thủng cái mâm", "Tao cấm mày xào nấm với dấm rồi cơ mà. Đầu mày có bị ấm không. Cẩn thận tao cho vài đấm". Đến đây thật sự không còn nhận ra hồn cốt của truyện cổ tích Việt Nam trong những truyện tranh kiểu này nữa!

Đáng buồn hơn, bộ truyện tranh cổ tích còn bị "biên tập" rất nhiều về mặt nội dung so với nguyên tác. Nhân vật đại diện cho cái thiện có những hành động "đặc trưng" cho cái ác. Có thể kể tới cô Tấm chua ngoa, độc ác có ý định đổ đỉa vào người cô Cám. Khi phát hiện ra, Cám lấy trộm giỏ tép, Tấm không ngại ngần mắng: "Dám chôm giỏ tép của tao à?". Trong "Cây tre trăm đốt", con gái phú ông gặp anh Khoai ở chợ rồi dụ dỗ "Về ở nhà ta nghen, nhà ta có nhiều đồ ăn ngon lắm!" và anh Khoai thay vì đi ở như trước đã "tham ăn" đi theo cô.

Về mặt hình minh họa, họa sĩ vẽ truyện đã quá tay khi mô phỏng nhân vật. Hình ảnh anh Khoai với mái tóc xanh, Thạch Sanh "nhuộm" mái tóc nâu, vợ Mai An Tiêm tóc đỏ dùng nhan sắc để "dụ" đàn cá đến bắt về làm thịt... trở nên xa lạ với người nông dân Việt Nam chân chất, thật thà trong cổ tích. Truyện tranh hấp dẫn trẻ em bởi minh họa, song với những tạo hình không khác gì truyện tranh hiện đại nước ngoài như vậy, truyện cổ tích liệu có giữ được giá trị thẩm mĩ vốn có?

Gần đây, trong tập Truyện cổ tích Việt Nam quyển I của Nhà xuất bản Kim Đồng được tái bản vào tháng 10-2014. Trong đó, truyện Thạch Sanh trong cuốn sách bị phát hiện mang một dị bản lạ, đồng thời có những chi tiết không phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi. Theo sách, mẹ Thạch Sanh trước khi qua đời đã cởi chiếc quần độc nhất của mình để nhường lại cho con. Mô típ cha mẹ nhường quần cho con không phải là hiếm trong kho tàng truyện dân gian Việt Nam, nhưng để người mẹ nhường quần cho con trai thì đó lại là cách kể vụng về, thiếu thuyết phục. Hơn nữa, lời văn rất ngô nghê khiến người đọc thấy nực cười chứ không cảm được sự xúc động mà văn cảnh mang lại.

Cũng trong truyện Thạch Sanh, có một chi tiết miêu tả đoạn Thạch Sanh giết trăn tinh, sách viết: "Thạch Sanh giơ búa nhè giữa đầu trăn bổ xuống thật mạnh, nó bị vỡ đầu, óc phọt ra chết tươi". Chi tiết này bị đánh giá chứa ngôn từ bạo lực không phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi.

Trên đây chỉ là một trong số rất ít những "hạt sạn" trong thị trường sách thiếu nhi ở Việt Nam được phát hiện và công khai. Chắc chắn sẽ còn rất nhiều, rất nhiều nữa những "hạt sạn", thậm chí "nắm sạn" đang phát lộ trong những truyện tranh vô bổ, mà người chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất chính là các em nhỏ.

Hy vọng, các nhà xuất bản nên "có tâm" hơn trong việc kiểm duyệt và phát hành sách, nhất là sách dành cho thiếu nhi. Bởi tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng, chính người lớn sẽ quyết định "vẽ" gì trên "tờ giấy trắng" ấy. Cho nên, cần có thái độ nghiêm túc trong làm sách thiếu nhi, để tâm hồn trẻ thơ được phát triển toàn diện, không bị "đầu độc", lệch lạc về suy nghĩ bởi những bộ truyện đó. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng nên có những biện pháp mạnh nếu nội dung cuốn sách mang tính chất phản giáo dục.

Bên cạnh đó, các bậc phụ huynh cần thường xuyên quan tâm đến nội dung những truyện mà con em mình đọc để cùng đọc, cảm nhận nó, từ đó có những định hướng hướng trẻ đến với những cuốn sách hay, bổ ích. Trong mỗi gia đình nên có tủ sách dành cho các em và được người lớn hướng dẫn cụ thể.