Biểu diễn lễ cưới của người Dao đỏ, xã Thái Học, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: Khánh Ngọc

Thành phố Bắc Kạn trong Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ IX, năm 2015 rộn rã cờ hoa. 2 ngày trước giờ khai hội, hơn 1.000 nghệ nhân, diễn viên quần chúng, vận động viên các DTTS của 10 tỉnh vùng Đông Bắc gồm: Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc  Kạn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc đã tề tựu đông đủ, hăng say tập luyện.

Những sắc màu văn hóa đặc trưng vùng miền với váy áo, khèn hoa cứ lung linh, rực rỡ, bất chấp cái "đỏng đảnh" của tiết trời giao mùa. Những câu hát lượn, hát then cổ, hát đối đáp giao duyên theo làn điệu lượn Vả sili dân tộc Nùng, làn điệu phong Slư dân tộc Tày…ngân vang, sống động cả một vùng.

Đến với Ngày hội năm nay, bên cạnh không khí sôi nổi của các môn thi đấu thể thao mang đậm bản sắc dân tộc như kéo co, tung còn, bắn nỏ, đẩy gậy...; liên hoan nghệ thuật quần chúng, trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc vùng Đông Bắc; triển lãm giới thiệu sản phẩm văn hóa và du lịch, ẩm thực đặc trưng của đồng bào các dân tộc, thì hoạt động trình diễn, giới thiệu trích đoạn nghi lễ sinh hoạt văn hóa, trích đoạn lễ hội truyền thống tiêu biểu của các dân tộc đã mang lại cho người xem cái nhìn khá toàn diện về bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc.

Dưới hình thức sân khấu hóa, những nét sinh hoạt độc đáo, riêng có của mỗi dân tộc đã được các nghệ nhân, diễn viên quần chúng của chính dân tộc đó tái hiện, phục dựng trên sân khấu như: Nghi lễ cấp sắc của dân tộc Tày, tỉnh Bắc Kạn, lễ cúng mụ, lễ cưới của người Dao đỏ, sự tích lễ hội khèn Mông, lễ hội Lồng tồng... Với sự hội tụ của gần 30 dân tộc anh em sinh sống, tính đa dạng, phong phú của những giá trị văn hóa thực sự là vốn di sản quý giá của các dân tộc vùng Đông Bắc nói riêng và các dân tộc Việt Nam nói chung.

Sau những màn trình diễn để lại nhiều cảm xúc, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Đức Hậu, Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch. Ông Hậu cho biết, những nghi lễ này không chỉ mang yếu tố tâm linh, chứa đựng tâm tư, tình cảm, nguyện vọng, khát khao của người dân, mà còn thể hiện sự sáng tạo của bà con các DTTS trong cuộc sống thường ngày và trong quá trình lao động sản xuất.

Trước một số ý kiến về tính nguyên bản của những nghi lễ được phục dựng, ông Hậu lý giải, văn hóa không phải là bất biến. Cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống của đồng bào các dân tộc cũng có những đổi thay, người dân khao khát hướng tới những điều tốt đẹp hơn và có xu hướng tự điều chỉnh.

Tuy nhiên, theo ông Hậu, điều quan trọng không phải là có thay đổi hay không mà là tính phù hợp của sự thay đổi. Và chính bản thân những chủ thể của các nền văn hóa đó cũng chưa thể khai thác hết kho tàng văn hóa độc đáo của dân tộc mình. Bởi vậy, để khơi dậy tính tìm tòi, sáng tạo của người dân, một trong những yêu cầu của Ban tổ chức trong mỗi mùa hội là, các đội thi phải trình diễn một trích đoạn nghi lễ, trích đoạn lễ hội mới.

Đến nay, trải qua chặng đường 17 năm, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông 10 tỉnh vùng Đông Bắc tổ chức thường niên, luân phiên đã thực sự trở thành một sân chơi lớn. Chủ thể của các nền văn hóa dân tộc có cơ hội gặp gỡ, giao lưu, trao đổi về những nét đẹp riêng có của dân tộc mình.

Từ đó, họ ngày càng thêm hiểu, thêm yêu và tự hào về văn hóa của mình, góp phần lưu giữ và khẳng định những giá trị chân, thiện, mỹ vô giá của văn hóa truyền thống các dân tộc; là nền tảng vững chắc để củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần vào quá trình hội nhập và phát triển bền vững của đất nước.

Màn múa khèn Mông độc đáo của bố con nghệ nhân Lý Hồng Quân, Hoàng Văn Quang xã Cổ Linh, huyện Pắc Nậm, tỉnh Bắc Kạn. Ảnh: Khánh Ngọc

Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ IX, năm 2015 đã khép lại, nhưng âm hưởng của những làn điệu cổ, tiếng đàn tính, đàn môi, những sắc màu váy áo rực rỡ, cùng với những người DTTS chất phác cứ ẩn hiện trong suy nghĩ. Nét đẹp trong văn hóa truyền thống của các dân tộc ít người có gì đó thật huyền diệu, có sức cuốn hút mạnh mẽ...

Trong cái không gian náo nức ấy, tôi khó có thể quên màn múa khèn Mông điệu nghệ của hai bố con nghệ nhân đến từ đoàn chủ nhà Bắc Kạn cùng với niềm phấn khích trên khuôn mặt còn rịn mồ hôi: "Đã 3 lần liên tiếp, tôi vinh dự được chọn là một trong những người đại diện cho cộng đồng mình tham gia vào Ngày hội này. Nhưng hôm nay tôi vui lắm, bởi sự có mặt cùng biểu diễn của con trai tôi. Cháu còn nhỏ nhưng đã rất hào hứng. Sau lần tham gia này sẽ nung nấu thêm trong cháu tình yêu, sự tự hào đối với bản sắc văn hóa truyền thống, với quê hương, đất nước, để rồi trở thành lớp người kế tục lưu giữ và phát triển những nét đẹp riêng có của dân tộc mình" - người bố tâm sự...

Chia tay Ngày hội, tôi vẫn còn nhớ lời chia sẻ của những diễn viên quần chúng, giống như chị Hùng Thị Hạnh và anh Vừ Mí Phứ, dân tộc Mông, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang: "Nghe những tiếng vỗ tay tán thưởng của khán giả, tôi vui lắm, tôi thấy văn hóa của mình thật đẹp. Thế mà tôi và người dân bản mình có lúc tưởng đã lãng quên. Tôi mong muốn được gìn giữ và phát huy nó nhiều hơn nữa". Dẫn vậy để thấy, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc đã hoàn thành tốt sứ mệnh của mình...