Những năm qua, dưới sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành với chính quyền các địa phương, mạng lưới GTNT đã có bước phát triển vượt bậc, góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới; đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vận chuyển hành khách, hàng hóa, giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội... giữa các vùng, miền trong cả nước.

Những điểm sáng về GTNT

Theo đánh giá của Bộ Giao thông Vận tải, một trong những vấn đề then chốt mang lại thành công của việc phát triển đường GTNT là các địa phương đã phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, trong đó có việc xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo. Điển hình như tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đề án bê tông hóa đường GTNT với cơ chế ngân sách tỉnh hỗ trợ tiền mua và vận chuyển xi măng, ống cống đến từng thôn, bản và hỗ trợ kinh phí phục vụ công tác quản lý đầu tư. Ngoài các khoản kinh phí trên, nhân dân tự nguyện hiến đất, đóng góp vật liệu, nhân công, máy móc và các chi phí khác thực hiện thi công. Nhờ đó, đến nay, Tuyên Quang đã bê tông hóa được 2.367km đường GTNT, vượt xa chỉ tiêu ban đầu của đề án.

Nhiều địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn nhưng đã có nhiều giải pháp huy động vốn, xã hội hóa công tác phát triển GTNT. Điển hình như Nghệ An có nhiều huyện miền núi, địa hình rừng núi phức tạp, đời sống nhân dân còn khó khăn, song trong giai đoạn 2010-2015, địa phương này đã huy động vốn từ người dân và xã hội đóng góp trên 1.700 tỷ đồng. Nam Định là tỉnh có nhiều nỗ lực khi vận động nhân dân đóng góp 3.000ha đất để xây dựng GTNT với giá trị trên 6.600 tỷ đồng. Tỉnh Đồng Tháp đã có nhiều mô hình xây dựng GTNT hiệu quả, trong đó đáng ghi nhận là Đội thi công cầu đường xã Tân Bình, huyện Châu Thành từ năm 2011 đến nay, đã xây dựng được 18 cầu bê tông với tổng kinh phí 2,43 tỷ đồng theo hình thức xã hội hóa.

Cà Mau là vùng sông nước, địa hình chia cắt bởi hệ thống kênh rạch chằng chịt, song chính quyền và nhân dân nơi đây đã vượt qua mọi khó khăn huy động vốn đầu tư xây dựng mới trên 3.000 cầu, sửa chữa 810 cầu... Bình Dương - một tỉnh phát triển năng động ở phía Nam đến nay đã đạt trên 90% chỉ tiêu về xây dựng GTNT, góp phần cán đích sớm trong xây dựng nông thôn mới. Cần Thơ cũng là một trong những địa phương có nhiều đột phá trong xây dựng GTNT với trên 92% đường liên huyện được cứng hóa, 100% xã có đường đến trung tâm trong năm 2015... Đặc biệt, đối với một tỉnh còn khó khăn như Vĩnh Phúc, song nhờ sự đồng tâm hiệp lực của chính quyền và nhân dân, đến nay, địa phương này đã cứng hóa gần 90% đường GTNT; phấn đấu đến năm 2017 sẽ hoàn thành kế hoạch về xây dựng và phát triển GTNT theo đúng quy định của Chính phủ.

Nhà nước và nhân dân cùng làm

Trong điều kiện ngân sách Nhà nước còn eo hẹp, lại phải dàn trải nguồn vốn đầu tư cho rất nhiều chương trình mục tiêu quốc gia nên nhiều dự án sẽ khó mang lại thành công nếu không có sự tự nguyện đóng góp của nhân dân. Thật đáng mừng là trong xây dựng GTNT, nhân dân đã tham gia đóng góp rất tích cực với tổng số tiền lên tới 27.026,6 tỷ đồng. Đây là một nỗ lực không hề nhỏ trong điều kiện các vùng nông thôn, miền núi, đời sống và thu nhập của nhân dân còn khó khăn so với khu vực thành thị. Bên cạnh việc đóng góp tiền, nhân dân cả nước đã đóng góp nhiều nguồn lực khác, như hiến gần 3.310ha đất, trên 7,8 triệu ngày công lao động và ủng hộ các loại vật liệu xây dựng...

Điển hình, tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang, có một gia đình tự nguyện đóng góp 1 tỷ đồng xây dựng nông thôn mới, trong đó phần lớn là xây dựng đường GTNT. Tại Yên Bái, Đồng Tháp, Sóc Trăng... có những gia đình đã hiến hàng nghìn mét vuông đất, tự nguyện tháo dỡ cổng, tường rào để mở rộng GTNT. Phong trào này còn nhận được sự đóng góp to lớn của cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội... Điều đó được thể hiện qua việc tham gia xây dựng, thiết kế, trợ giúp kỹ thuật và các hoạt động thiết thực khác ủng hộ phong trào xây dựng đường GTNT.

Cũng như phần lớn các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, song với sự đồng tâm hiệp lực của chính quyền và nhân dân địa phương, xã Báo Đáp, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái đã "dốc toàn lực" để phát triển đường GTNT. Đến nay, 100% đường xã, đường liên thôn ở Báo Đáp đã được cứng hóa; 70% đường nội thôn xóm được bê tông không còn bị lầy lội vào mùa mưa; đường trục nội đồng đáp ứng được xe cơ giới đi lại. Những con số ấn tượng này đã vượt xa kế hoạch đề ra trước đó tới 5 năm. Khi được hỏi về kinh nghiệm xây dựng GTNT, một người dân xã Báo Đáp tự tin khẳng định: Đây là kết quả của ý Đảng - lòng dân. Bởi trên thực tế, nhân dân địa phương đã đóng góp tiền, vật liệu, nhân lực và hiến trên 20.000m2 đất, tự nguyện dỡ bỏ không đền bù 2.000m2 tường xây và nhiều hình thức khác. Đặc biệt, người dân còn tích cực tham gia thi công, tổ chức giám sát chặt chẽ để đảm bảo chất lượng, đồng thời đẩy mạnh phong trào thi đua quản lý bảo trì các tuyến đường giữa các thôn, bản...

Trần Đăng