Một số tàu giã cào công suất lớn của ngư dân Quảng Ngãi bị lực lượng BĐBP Quảng Nam bắt giữ ngày 25-9 vừa qua. Ảnh: T.H.A

"Giã cào bay" (GCB) là tên gọi mà ngư dân ở các vùng biển bãi ngang ám chỉ các tàu đánh cá có công suất lớn lạm dụng giã cào để tận thu các loại hải sản gần bờ. Với hai tàu công suất lớn trên 90CV, tốc độ từ 10-12 hải lý/giờ kéo theo một tấm lưới, phía đáy của lưới được gắn bằng một dây sắt nặng, đôi tàu có thể cào sâu đến tận đáy biển. Mặt khác, do mắt lưới nhỏ có thể kéo bất cứ thứ gì trên đường đi như tôm, cá, ốc, ghẹ... từ loại có kích thước nhỏ nhất đến lớn nhất. Nguồn hải sản ven bờ vốn đã ít, thì nay, với hoạt động khai thác theo kiểu "tận diệt" như trên, làm cho tôm, cá ven bờ càng cạn kiệt.

Tuy nhiên, điều gây bức xúc và phẫn nộ cho ngư dân làm ăn nghiêm túc còn là việc ngư lưới cụ của họ giăng thả tại các khu vực ven bờ cũng bị số tàu này cào hỏng và biến mất luôn. Thời gian qua, hàng trăm ngư dân bãi ngang trên địa bàn các xã ven biển của tỉnh Quảng Nam đã có đơn thư kêu cứu gửi lên UBND, Bộ Chỉ huy BĐBP, Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Nam và các cơ quan chức năng của huyện Thăng Bình, Núi Thành phản ánh về tình trạng hằng ngày có hàng chục tàu đánh bắt hải sản công suất lớn của tỉnh Quảng Ngãi tràn vào khu vực sát bờ biển dùng giã cào đánh bắt hủy hoại nguồn lợi thủy sản, phá vỡ hệ sinh thái môi trường gần bờ, đồng thời làm hư hại ngư lưới cụ của những ngư dân vùng biển bãi ngang.

Theo báo cáo của UBND xã Bình Nam, huyện Thăng Bình, từ tháng 5-2014 đến nay, mỗi ngày có khoảng hơn 20 tàu giã cào của ngư dân tỉnh Quảng Ngãi vào khai thác và đã làm thiệt hại của ngư dân các thôn Phương Tân, Vịnh Giang gần 70 tấm lưới trị giá gần 100 triệu đồng.  Cùng chung số phận với ngư dân xã Bình Nam, hầu hết ngư dân xã Tam Hải, huyện Núi Thành khẳng định có ngư lưới cụ bị hư hỏng, mất mát vì GCB.

Khi nhắc đến cụm từ GCB, ngư dân Nguyễn Văn Ri, ở xã Tam Hải, lắc đầu ngao ngán: "Cách đây không lâu, khi tôi mới vừa thả lưới xong, thì thấy cặp GCB của ngư dân Quảng Ngãi bay ngang qua đầu lưới phía bên kia. Vì ở quá xa nên dù đã hò hét, nhưng vẫn bị cào mất gần nửa số lưới, làm thiệt hại hơn 6 triệu đồng".

Không "may mắn" như anh Ri, trước đó khoảng nửa tháng, hơn 20 tay lưới của Nguyễn Văn Thành, ngư dân ở cùng xã, cũng bị một đôi giã cào... cào sạch. Hậu quả là anh Thành đã phải bỏ ra gần 15 triệu đồng để mua lại lưới mới.

Trao đổi với chúng tôi, Đại tá Dương Hoài Nam, Chỉ huy trưởng BĐBP Quảng Nam cho biết, việc các tàu giã cào hoạt động vi phạm quy định về khai thác thủy hải sản và làm hư hỏng, cào mất lưới và ngư cụ của ngư dân các địa phương ven biển của tỉnh Quảng Nam đã diễn ra từ nhiều năm nay. Hằng năm, các ngành chức năng như BĐBP, Kiểm ngư đã tổ chức nhiều đợt ra quân đẩy đuổi, bắt giữ và xử lý nghiêm hàng chục vụ, song từ giữa năm 2014 đến nay, tình trạng này vẫn tái diễn và ngày càng rầm rộ, quy mô hơn.

Lý giải về những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, Đại tá Dương Hoài Nam cho rằng, do nguồn thủy hải sản ven bờ ở tỉnh Quảng Nam rất phong phú, đa dạng và được bảo vệ tốt nên số lượng tôm, cá ở tầng đáy rất nhiều. Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến việc tàu giã cào công suất lớn của ngư dân Quảng Ngãi bất chấp quy định của Chính phủ lén lút vào khai thác. Mặt khác, do lực lượng chức năng thiếu phương tiện, nhân lực... nên thời gian qua, việc bắt, xử lý các trường hợp tàu giã cào vi phạm chưa nhiều và chưa đạt hiệu quả.

Hơn nữa, phần lớn các trường hợp bị thiệt hại thì ngư dân không trình báo, không có chứng cứ... nên không có cơ sở pháp lý để xử lý vi phạm. Một nguyên nhân khác không kém phần quan trọng là nhiều cặp GCB đã bất chấp các quy định của pháp luật, tìm mọi cách đối phó lực lượng chức năng bằng cách: Che, xóa biển số tàu, tổ chức hoạt động vào ban đêm hoặc những lúc vắng lực lượng chức năng trên biển...

Nhiều khi các cơ quan chức năng vừa mới bắt đầu tiến hành đợt tuần tra kiểm soát thì đã bị "lực lượng cảnh giới" báo cho các tàu GCB đang khai thác trái phép trên biển tức tốc thu lưới và di chuyển ra khỏi vùng biển bị cấm. Cá biệt, một số tàu GCB khi gặp các lực lượng chức năng còn có hành động chống đối hoặc thả lưới "bẫy" chân vịt tàu của lực lượng chức năng đang làm nhiệm vụ, thậm chí họ còn sử dụng cả hung khí đe dọa lực lượng chức năng.

Để ngăn chặn vấn nạn này, Chi cục Quản lý chất lượng và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản đã phối hợp với BĐBP Quảng Nam tổ chức nhiều đợt tuần tra và bắt giữ một số tàu giã cào có công suất trên 300CV, đánh bắt trên khu vực sát bờ biển huyện Núi Thành và Thăng Bình. Chỉ tính từ tháng 8-2014 đến nay, lực lượng BĐBP phối hợp với Chi cục Quản lý chất lượng và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Nam đã phát hiện, bắt giữ 16 đôi tàu giã cào của ngư dân tỉnh Quảng Ngãi, xử phạt hành chính số tiền lên đến gần 400 triệu đồng.

Điển hình, vào lúc 2 giờ, ngày 5-6, lực lượng tuần tra của Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản phối hợp cùng lực lượng BĐBP đã phát hiện, bắt giữ đôi tàu giã cào cao tốc (QNg 92023TS, QNg 92618TS) của Võ Hết, trú tại xã Nghĩa An, Tư Nghĩa, Quảng Ngãi có công suất trên 300CV đánh bắt hải sản trái phép trên khu vực sát bờ biển huyện Thăng Bình. Điều đáng nói là, trước đó 10 ngày, đôi tàu này đã bị bắt giữ, Thanh tra Kiểm ngư tỉnh Quảng Nam đã xử phạt 20 triệu đồng, nhưng họ vẫn cố tình tái phạm. Mới đây nhất, vào trưa 25-9, lực lượng phối hợp đã phát hiện và bắt giữ đôi tàu giã cào QNg 92339TS và QNg 92210TS của Lê Văn Tiếng, trú tại Quảng Ngãi, sau 2 giờ rượt đuổi trên biển.

Theo Nghị định 123/2006/NĐ-CP về quản lý hoạt động khai thác thủy sản của tổ chức, cá nhân, thì chỉ tàu có công suất dưới 20CV mới được phép khai thác ở tuyến bờ, tàu cá có công suất từ 90CV trở lên chỉ được phép hoạt động, khai thác ở tuyến khơi (cách bờ biển hơn 24 hải lý)... Tại Văn bản số 10/2005/CT-BTS của Bộ Thủy sản (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cũng đã quy định rất rõ: Cấm nghề giã cào khai thác thủy sản ở tuyến lộng, tuyến bờ. Đồng thời, xử phạt nghiêm đối với những tàu hoạt động nghề cào vi phạm.