Biên phòng - Sáng 5-11, Quốc hội (QH) làm việc tại hội trường nghe Tờ trình về dự án Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) và báo cáo thẩm tra dự án Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND.
Dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND được xây dựng trên cơ sở sửa đổi và hợp nhất Luật bầu cử đại biểu QH ban hành năm 1997 và Luật bầu cử đại biểu HĐND ban hành năm 2003, nhằm cụ thể hóa các nội dung mới của Hiến pháp, bảo đảm thực hiện quyền bầu cử, quyền ứng cử của công dân, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của các cơ quan hữu quan trong việc tổ chức, chuẩn bị bầu cử.
Theo báo cáo thẩm tra dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND về tiêu chuẩn đối với người ứng cử đại biểu (Điều 3), có ý kiến đề nghị cần cụ thể hóa hơn nữa tiêu chuẩn, điều kiện đối với người ứng cử đại biểu, có sự phân biệt giữa tiêu chuẩn của người ứng cử đại biểu QH với người ứng cử đại biểu HĐND để nâng cao chất lượng của đại biểu được bầu. Ngoài các tiêu chuẩn chung cho đại biểu QH và đại biểu HĐND cần quy định thêm các điều kiện cần và đủ cho người được cơ quan, tổ chức giới thiệu làm ứng cử viên đại biểu QH, đại biểu HĐND ở từng cấp như về độ tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm công tác. Tuy nhiên cũng có ý kiến khác đề nghị cân nhắc kỹ các quy định để các điều kiện ứng cử không cản trở công dân thực hiện các quyền bầu cử, quyền ứng cử đã được Hiến pháp quy định.
Đối với quy định việc kết thúc cuộc bỏ phiếu trong ngày bầu cử (Điều 71), trong quá trình tổng kết bầu cử đại biểu QH khóa XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, một số địa phương cho rằng quy định cuộc bỏ phiếu chỉ được kết thúc vào lúc 7 giờ tối là chưa hợp lý vì thực tế nhiều khu vực bỏ phiếu (nhất là ở các đơn vị lực lượng vũ trang) có 100% cử tri trong danh sách đi bầu từ rất sớm, đề nghị quy định trường hợp các khu vực bỏ phiếu có 100% cử tri trong danh sách đã thực hiện quyền bầu cử thì được kết thúc cuộc bỏ phiếu, đồng thời quy định việc sử dụng hòm phiếu phụ để cho cử tri vãng lai thực hiện quyền bầu cử.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến đại biểu cho rằng, việc quy định kết thúc sớm cử sẽ làm phát sinh việc “chạy đua” thành tích, khi đó, việc bầu hộ, bầu thay sẽ xảy ra nhiều hơn, dễ dẫn đến các sai sót về bầu cử. Ngoài ra, nếu cho kết thúc sớm và tiến hành kiểm phiếu thì kết quả kiểm phiếu đó có thể sẽ tác động tới việc bầu cử ở các khu vực bỏ phiếu khác. Vì vậy, UBTVQH đề nghị không nên quy định kết thúc cuộc bỏ phiếu sớm.
Về điều kiện để tham gia bầu cử, việc lập danh sách cử tri, Ủy ban pháp luật cho rằng một số nguyên tắc về việc lập danh sách cử tri trong dự thảo Luật còn chưa cụ thể, chưa nhất quán hoặc không còn phù hợp với tình hình hiện nay, có thể gây ra lúng túng trong quá trình thực hiện và ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện quyền bầu cử của công dân. Ví dụ, quy định cử tri chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú (khoản 2 Điều 26) song cử tri là sinh viên, học sinh hoặc người lao động tại các doanh nghiệp, các khu công nghiệp tập trung lại không được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu HĐND cấp xã nơi mình tạm trú (khoản 4 Điều 26).
Dự thảo Luật cũng chưa quy định rõ thủ tục bổ sung tên vào danh sách cử tri đối với những trường hợp cử tri thay đổi nơi cư trú sau thời điểm niêm yết danh sách cử tri, trong khi lại quy định quá cụ thể về trường hợp công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam (khoản 5 Điều 26)…. Các trường hợp công dân tham gia bỏ phiếu ở nơi không phải là nơi cư trú (ví dụ người đang khám chữa bệnh dài ngày ở nơi khác, người đi công tác, du lịch vào thời gian bầu cử….) cũng chưa được quy định cụ thể trong Luật. Một số ý kiến đề nghị thay vì chỉ quy định theo từng nhóm đối tượng, Luật cần bổ sung quy định về các điều kiện liên quan đến thời gian cư trú để xác định quyền tham gia bầu cử của cử tri đối với từng cấp chính quyền (ví dụ như công dân có thời gian tạm trú tại địa phương từ 6 tháng trở lên được tham gia bầu cử đại biểu HĐND của địa phương đó).
Việc xác định trách nhiệm trong bầu cử HĐND, qua nghiên cứu dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND, Ủy ban pháp luật của cho rằng, trong khi trách nhiệm tổ chức bầu cử đại biểu QH được giao cho Hội đồng bầu cử quốc gia thì việc chủ trì tổ chức bầu cử đại biểu HĐND lại chưa được xác định cụ thể là trách nhiệm của cơ quan nào. Do vậy, đề nghị trong Luật cần quy định rõ hơn trách nhiệm của Hội đồng bầu cử quốc gia và của các cơ quan khác trong việc tổ chức bầu cử đại biểu HĐND nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thông suốt trong công tác tổ chức bầu cử nói chung, nhất là khi các cuộc bầu cử đại biểu QH, đại biểu HĐND lại được tổ chức trong cùng một ngày.
Bên cạnh đó, một số ý kiến đại biểu đề nghị trong Luật cần quy định cụ thể số lượng thành viên của Hội đồng bầu cử quốc gia, quy định tiêu chuẩn thành viên hoặc cơ cấu đại diện của các cơ quan, tổ chức sẽ tham gia vào Hội đồng này tương tự như đối với Hội đồng bầu cử ở Trung ương hiện nay để làm cơ sở cho QH xem xét, phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng bầu cử quốc gia như quy định của Hiến pháp.
 |
| Ủy viên Ủy ban Thường vụ QH, Chủ nhiệm Văn phòng QH Nguyễn Hạnh Phúc trình bày Tờ trình về dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND. |
Theo báo cáo thẩm tra dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND về tiêu chuẩn đối với người ứng cử đại biểu (Điều 3), có ý kiến đề nghị cần cụ thể hóa hơn nữa tiêu chuẩn, điều kiện đối với người ứng cử đại biểu, có sự phân biệt giữa tiêu chuẩn của người ứng cử đại biểu QH với người ứng cử đại biểu HĐND để nâng cao chất lượng của đại biểu được bầu. Ngoài các tiêu chuẩn chung cho đại biểu QH và đại biểu HĐND cần quy định thêm các điều kiện cần và đủ cho người được cơ quan, tổ chức giới thiệu làm ứng cử viên đại biểu QH, đại biểu HĐND ở từng cấp như về độ tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm công tác. Tuy nhiên cũng có ý kiến khác đề nghị cân nhắc kỹ các quy định để các điều kiện ứng cử không cản trở công dân thực hiện các quyền bầu cử, quyền ứng cử đã được Hiến pháp quy định.
Đối với quy định việc kết thúc cuộc bỏ phiếu trong ngày bầu cử (Điều 71), trong quá trình tổng kết bầu cử đại biểu QH khóa XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, một số địa phương cho rằng quy định cuộc bỏ phiếu chỉ được kết thúc vào lúc 7 giờ tối là chưa hợp lý vì thực tế nhiều khu vực bỏ phiếu (nhất là ở các đơn vị lực lượng vũ trang) có 100% cử tri trong danh sách đi bầu từ rất sớm, đề nghị quy định trường hợp các khu vực bỏ phiếu có 100% cử tri trong danh sách đã thực hiện quyền bầu cử thì được kết thúc cuộc bỏ phiếu, đồng thời quy định việc sử dụng hòm phiếu phụ để cho cử tri vãng lai thực hiện quyền bầu cử.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến đại biểu cho rằng, việc quy định kết thúc sớm cử sẽ làm phát sinh việc “chạy đua” thành tích, khi đó, việc bầu hộ, bầu thay sẽ xảy ra nhiều hơn, dễ dẫn đến các sai sót về bầu cử. Ngoài ra, nếu cho kết thúc sớm và tiến hành kiểm phiếu thì kết quả kiểm phiếu đó có thể sẽ tác động tới việc bầu cử ở các khu vực bỏ phiếu khác. Vì vậy, UBTVQH đề nghị không nên quy định kết thúc cuộc bỏ phiếu sớm.
Về điều kiện để tham gia bầu cử, việc lập danh sách cử tri, Ủy ban pháp luật cho rằng một số nguyên tắc về việc lập danh sách cử tri trong dự thảo Luật còn chưa cụ thể, chưa nhất quán hoặc không còn phù hợp với tình hình hiện nay, có thể gây ra lúng túng trong quá trình thực hiện và ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện quyền bầu cử của công dân. Ví dụ, quy định cử tri chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú (khoản 2 Điều 26) song cử tri là sinh viên, học sinh hoặc người lao động tại các doanh nghiệp, các khu công nghiệp tập trung lại không được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu HĐND cấp xã nơi mình tạm trú (khoản 4 Điều 26).
Dự thảo Luật cũng chưa quy định rõ thủ tục bổ sung tên vào danh sách cử tri đối với những trường hợp cử tri thay đổi nơi cư trú sau thời điểm niêm yết danh sách cử tri, trong khi lại quy định quá cụ thể về trường hợp công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam (khoản 5 Điều 26)…. Các trường hợp công dân tham gia bỏ phiếu ở nơi không phải là nơi cư trú (ví dụ người đang khám chữa bệnh dài ngày ở nơi khác, người đi công tác, du lịch vào thời gian bầu cử….) cũng chưa được quy định cụ thể trong Luật. Một số ý kiến đề nghị thay vì chỉ quy định theo từng nhóm đối tượng, Luật cần bổ sung quy định về các điều kiện liên quan đến thời gian cư trú để xác định quyền tham gia bầu cử của cử tri đối với từng cấp chính quyền (ví dụ như công dân có thời gian tạm trú tại địa phương từ 6 tháng trở lên được tham gia bầu cử đại biểu HĐND của địa phương đó).
Việc xác định trách nhiệm trong bầu cử HĐND, qua nghiên cứu dự án Luật bầu cử đại biểu QH và đại biểu HĐND, Ủy ban pháp luật của cho rằng, trong khi trách nhiệm tổ chức bầu cử đại biểu QH được giao cho Hội đồng bầu cử quốc gia thì việc chủ trì tổ chức bầu cử đại biểu HĐND lại chưa được xác định cụ thể là trách nhiệm của cơ quan nào. Do vậy, đề nghị trong Luật cần quy định rõ hơn trách nhiệm của Hội đồng bầu cử quốc gia và của các cơ quan khác trong việc tổ chức bầu cử đại biểu HĐND nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thông suốt trong công tác tổ chức bầu cử nói chung, nhất là khi các cuộc bầu cử đại biểu QH, đại biểu HĐND lại được tổ chức trong cùng một ngày.
Bên cạnh đó, một số ý kiến đại biểu đề nghị trong Luật cần quy định cụ thể số lượng thành viên của Hội đồng bầu cử quốc gia, quy định tiêu chuẩn thành viên hoặc cơ cấu đại diện của các cơ quan, tổ chức sẽ tham gia vào Hội đồng này tương tự như đối với Hội đồng bầu cử ở Trung ương hiện nay để làm cơ sở cho QH xem xét, phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng bầu cử quốc gia như quy định của Hiến pháp.
