Các qui định phải phù hợp với luật hiện hành

Nhiều đại biểu  đánh giá những sửa đổi của dự luật đã phù hợp với các quy định trong ASEAN và một số quy ước của Việt Nam với các nước; cụ thể hóa các cam kết quốc tế đáp ứng yêu cầu hội nhập và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh chỉ ra những chi tiết cần chỉnh sửa về địa bàn hoạt động hải quan tại điều 7 của dự thảo Luật, quy định: “các địa điểm kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu ở trong lãnh thổ và trên vùng biển thực hiện quyền chủ quyền của Việt Nam và các địa bàn khác theo quy định của pháp luật”. Đại biểu cho biết: “Nói vùng biển thế này là rất rộng, có thể hiểu thành 200 hải lý thì không được. Tất nhiên theo công ước luật biển thì đó là vùng đặc quyền kinh tế nhưng ta chỉ kiểm soát trên vùng nội thủy, lãnh hải và tiếp giáp lãnh hải”. Theo đó, đại biểu đề nghị phải quy định rõ địa điểm kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu là “trong vùng nội thủy, lãnh hải và tiếp giáp lãnh hải, hoặc là trong vùng biển theo quy định của luật biển”.

Xung quanh thẩm quyền của cơ quan hải quan trong việc áp dụng các biện pháp chống buôn lậu, nhiều ý kiến lưu ý biện pháp “truy đuổi” chỉ áp dụng trong các vùng nội thủy, lãnh hải và tiếp giáp lãnh hải, còn ra đến vùng biển quốc tế thì theo Luật Biển đã thông qua thì không áp dụng biện pháp “truy đuổi” mà phải hợp tác quốc tế. Bộ trưởng Phạm Bình Minh đề nghị rà soát các qui định trong dự luật cho phù hợp với luật pháp quốc tế cũng như luật Biển Việt Nam.

Một số đại biểu cũng đề nghị xem lại quy định cho phép lực lượng hải quan tiếp tục truy đuổi để áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với hàng hóa, phương tiện vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới đang di chuyển từ địa bàn hoạt động hải quan ra khu vực khác, được bổ sung trong dự thảo Luật.

Đại biểu Lê Minh Thông (Thanh Hóa) đồng tình với việc vẫn trao quyền thẩm quyền này cho hải quan nhưng cần làm rõ, việc truy đuổi của lực lượng hải quan được tiến hành đến đâu, phối hợp với các lực lượng khác như thế nào, bởi trong việc này, cảnh sát giao thông, cảnh sát điều tra là hai chủ thể rất quan trọng. Chưa hoàn toàn đồng tình với quy định này, đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường đề nghị xem xét lại quy định này vì sẽ trùng với thẩm quyền của các ngành khác như BĐBP, Cảnh sát biển…

Về nhiệm vụ của hải quan, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Tp. Hồ Chí Minh) cho rằng quy định dự thảo quá chung chung, lẫn lộn giữa biện pháp và nhiệm vụ. Nhiệm vụ đầu tiên của hải quan là làm sao cho hàng hóa hợp pháp được thông xuất nhanh chất và thứ hai là phải hạn chế được hàng hóa gian lận, trái phép. Nếu theo quy định của dự thảo thì hải quan dễ sa đà vào kiểm tra, giám sát thay vì hướng tới mục tiêu làm sao để hàng hóa lưu thông qua cửa khẩu tốt nhất, nhanh nhất.

Đồng tình với ý kiến này, nhiều đại biểu cho rằng việc sửa đổi Luật cần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực hải quan, phục vụ yêu cầu đấu tranh phòng, chống các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế, làm thất thu ngân sách Nhà nước và tham ô, tham nhũng trong quá trình hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa.

Đại biểu Trương Trọng Nghĩa cung cấp thêm thông tin : Theo khảo sát của Ngân hàng thế giới cho thấy hải quan là một trong hai ngành được hối lộ nhiều nhất. Có nhiều doanh nghiệp phản ánh bức xúc về thủ tục hải quan, nhiều khi do hải quan không theo kịp vấn đề, dẫn đến hàng hóa lưu kho, lưu bãi kéo dài. Vấn nạn này làm suy giảm sức cạnh tranh hàng hóa Việt Nam đối với các quốc gia xung quạnh. Do đó, mục tiêu sửa luật là xác định nhiệm vụ của hải quan và cải cách thủ tục hải quan.

Từ vấn đề nêu trên, các đại biểu cho rằng không nên thành lập cơ quan hải quan theo các đơn vị hành chính bởi nhiều nơi không có cửa khẩu hoặc là lượng hàng hóa quá ít cũng lập cơ quan hải quan. Chỉ nên có cơ quan hải quan tại những tỉnh, thành có lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn như : Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng… Những nơi ít lượng hàng nên thành lập Cục Hải quan liên tỉnh. Và không nhất thiết tại một địa phương có vài Cục hải quan. Đại biểu Trần Du Lịch (tp. Hồ Chí Minh) cho rằng xu hướng này đẻ thêm chức, thêm ghế…

Các đại biểu đánh giá cao dự luật bổ sung quy định về quản lý rủi ro trong hoạt động hải quan đáp ứng yêu cầu nội luật hóa các quy định trong Công ước KYOTO của Tổ chức Hải quan thế giới và yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý trong lĩnh vực hải quan, song nhiều ý kiến cho rằng quy định tại Điều 17 dự thảo Luật chưa làm rõ nội hàm và các nguyên tắc cơ bản của việc áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động hải quan để bảo đảm tính khả thi trong các quy định của Luật.

Đại biểu Đào Trọng Thi (Hà Nội) cho rằng các đối tượng được xem là rủi ro không thể kiểm tra hết, cần tập trung vào đối tượng có khả năng rủi ro cao nhưng đồng thời phải thực hiện phương pháp kiểm tra xác suất ngẫu nhiên.

Đại biểu Lê Đông Phong bổ sung thêm ý kiến : quy định về quản lý rủi ro cần phải được làm rõ nội hàm nếu không sẽ có tình trạng công chức hải quan lợi dụng. Dẫn chứng những vụ án gian lận thương mại, đại biểu Phong cho biết từng có doanh nghiệp nhập vải nguyên liệu để gia công và xuất thành phẩm nhưng thực tế doanh nghiệp không hề gia công. Trong quá trình nhập không hề bị kiểm tra chỉ sau này mới phát hiện. Quản lý rủi ro là phân loại nguy cơ và tập trung ‘đánh’ vào nguy cơ lớn nhất nên cần điều tra giám sát trong, ngoài đồng thời khuyến khích nguồn hàng nguy cơ thấp từ đó có chuyện phân loại luồng xanh lá, vàng, đỏ…

Đề cập đến chủ thể “người khai báo hải quan”, đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường cho rằng: Chủ hàng là người thực hiện nghĩa vụ thuế, nên đề nghị người khai phải là chủ hàng hoặc là người được ủy quyền, chứ không phải là chủ phương tiện vận tải. Việc khai hải quan hiện này cũng đang hướng tới khai điện tử, thay vì khai giấy nhằm tiết kiệm thời gian cho doanh nghiệp, nên theo bà Hường cần quy định rõ trường hợp nào thì khai điện tử, trường hợp nào khai giấy.

Đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Châu Thị Thu Nga cho rằng cần tiếp tục cải cách về thủ tục hải quan, hiện đại hóa, áp dụng đầy đủ các kỹ thuật quản lý để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Dự luật cần sửa đổi bổ sung các quy định về khai hải quan theo hướng số hóa, vì hiện nay hải quan đang thực hiện theo phương án điện tử, đối với các trường hợp khai hải quan trên tờ khai giấy cần có hướng dẫn cụ thể. Bổ sung các quy định về thu gom hàng lẻ để minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp kinh doanh.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề nghị quy định rõ về hồ sơ hải quan; thông quan điện tử; việc xác định trước mã số, xuất xứ, trị giá hải quan; việc kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân biên giới.

Lấy hiệu quả con đường làm mục tiêu hàng đầu

Tại phiên thảo luận tổ hầu hết các đại biểu nhất trí với Tờ trình điều chỉnh phân kỳ đầu tư và thông số kỹ thuật Dự án xây dựng Đường Hồ Chí Minh. Các đại biểu Đinh Tiên Phong (Thanh Hóa), Nguyễn Viết Nhiên (Hải Phòng), Lê Nam (Thanh Hóa) cho rằng hiệu quả của đường Hồ Chí Minh là điều cần phải tính đến trước tiên. Do vậy, các ý kiến đề nghị tập trung đầu tư hệ thống đường “xương cá” nối giữa hai hệ thống đường quan trọng nhất nay là Quốc lộ 1A và Đường Hồ Chí Minh, đồng thời phát huy vai trò của Đường Hồ Chí Minh trong mùa mưa lũ.

Đại biểu Nguyễn Văn Phúc lo ngại khi thấy xe chạy trên đường rất ít, hầu như không có xe tải trọng lớn: "Hàng năm chúng ta phải duy tu bảo dưỡng con đường này tối thiểu khoảng 300 tỷ. Đầu tư như thế mà sử dụng không hết công suất thì chưa đạt mục đích phát triển kinh tế và gây lãng phí". Về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Phi Thường chia sẻ: “Quốc lộ 1 có các điểm dịch vụ, dân cư tập trung trong khi đường Hồ Chí Minh xa dân cư. Để khai thác tốt hơn thì các đường nhánh quanh đó phải song hành. Các điểm nối quan trọng cần có những khu vực đầu tư trọng điểm. Chính phủ nên xem xét chuyển đường Hồ Chí Minh thành đường trung chuyển hàng hóa.

Từ những quan ngại trên, đại biểu Nguyễn Anh Sơn (Nam Định) phát biểu: “Thẩm tra dự án đường Hồ Chí Minh đưa ra nhiều yếu kém về việc thiết kế, thi công và hiệu quả khai thác song nghị quyết mới về xây dựng tuyến đường này không giải đáp được những vấn đề đã đặt ra”. Đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội) bổ sung thêm: “Đầu tư cho giao thông là cần thiết, tuy nhiên nguồn vốn lớn thì thất thoát cũng lớn, nếu ta không quản lý tốt. Cần tránh rơi rụng vốn đầu tư đường Hồ Chí Minh, đây là nguyện vọng của cử tri cả nước".  Đại biểu Thạch Dư cũng đề nghị phải kiểm tra để tiết kiệm tối đa nguồn vốn đầu tư đường Hồ Chí Minh và thẩm tra chiều dài của đoạn tuyến trùng với một số công trình khác hoặc lấn vào các di tích lịch sử, văn hóa.

Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) phát biểu ở tổ về dự án đường Hồ Chí Minh.

Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) đề nghị Chính phủ cần khẩn trương giao cho các địa phương để quy hoạch, xã hội hóa thu hút các doanh nghiệp tham gia đầu tư cây xăng, trạm dịch vụ trên dọc tuyến thì mới có thể phát huy được hiệu quả tuyến đường Hồ Chí Minh. Các địa phương phải huy động nhiều thành phần kinh tế tham gia chứ một mình Bộ GTVT làm không xuể, không thể trông chờ vào ngân sách nhà nước được.

Trước ý kiến của một số đại biểu, Bộ trưởng GTVT Đinh La Thăng, đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa cho biết: Việc Chính phủ dồn vốn vào các dự giao thông trọng điểm như Đường Hồ Chí Minh, đường tuần tra biên giới, đường tuần tra ven biển… cho thấy sự quan trọng của những dự án tầm cỡ này. Bộ GTVT đã chỉ đạo tiết kiệm hết sức khi xây dựng đường Hồ Chí Minh, một số cầu cũ trên tuyến vẫn được gia cố sử dụng chứ không phá đi xây mới như phương án cũ. Những cầu lớn được thiết kế cọc đóng chứ không làm cọc nhồi, phấn đấu mỗi cầu đầu tư không đến 1.000 tỷ.

Đối với những cung đường nhỏ và cắt ngang, ngành giao thông sẽ chủ động hoàn toàn về vốn. Dự án đi qua 28 tỉnh, thành phố và đó là câu trả lời chính xác nhất cho những dấu hỏi về tính hiệu quả. Người dân của toàn bộ phía Tây miền Trung và Tây Nguyên sẽ hưởng thụ dự án trước tiên.

Xung quanh vấn đề vốn cho Dự án, Bộ trưởng Đinh La Thăng cho biết: “Thực tế hiện nay còn thiếu 24.000 tỷ đồng (trong đó có 10.000 tỷ đã đưa vào dự án nâng cấp, mở rộng QL14). Nhưng nếu chúng ta phát hành trái phiếu thêm 14.000 tỷ đồng thì sẽ gây khó khăn cho cả việc phát hành cũng như việc cân đối giữa lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, Ủy ban Thường vụ QH cho ý kiến sẽ phát hành trái phiếu sau năm 2016".