Chọn giá trị lịch sử hay kinh tế?

Ba lần tôi đến khu di tích vua Bảo Đại, TP Nha Trang đều bị lực lượng bảo vệ ngăn lại ngay từ vòng ngoài hỏi giấy tờ, xuất trình thẻ nhà báo thì họ bảo phải chờ ý kiến lãnh đạo công ty. Lần này qua lần khác, họ đều tìm đủ lý do ngăn không cho nhà báo vào khu di tích, trong khi đó, có rất nhiều đoàn xe du lịch, xe máy vẫn chạy ra vào bình thường.

Có chuyện mờ ám gì đó mới cấm không cho nhà báo vào. Tôi không dây dưa với mấy ông này cho mệt, tìm đường đi vòng từ phía bờ biển dọc vách núi để lên những ngôi biệt thự cổ của vua Bảo Đại (nằm trên dãy núi Cảnh Long). Tận mắt chứng kiến những gì xảy ra ở đây mà đau lòng. Toàn bộ một mảng núi phía mặt biển đã bị Công ty cổ phần đầu tư Khánh Hà (đơn vị được cấp phép đầu tư và xây dựng khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại) san ủi một khoảng rất rộng, kế tiếp, người ta xẻ núi làm đường bê tông để chuẩn bị thực hiện dự án.

Tôi lách qua đoàn khách du lịch nước ngoài và tiếp tục đi vắt qua đỉnh núi, phía trước một dinh thự Bảo Đại (mặt biển) người ta đã đào núi làm một con đường bê tông nối xuống bến thuyền du lịch Bảo Đại. Tuyến đường bê tông này do Công ty cổ phần đầu tư Khánh Hà xây dựng trước để thực hiện phương án "xẻ thịt" khu di tích Bảo Đại ra từng mảnh.

Từ năm 2010, UBND tỉnh Khánh Hòa đã "bật đèn xanh" cho doanh nghiệp lập hồ sơ xin thực hiện dự án xây dựng khu du lịch nghỉ dưỡng trong quần thể di tích vua Bảo Đại đã được Nhà nước xếp hạng. Ông Lê Văn Dẽ, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa cho biết: "Tổng diện tích đất dự án là 89.227m2, bao gồm xây dựng khách sạn 5 tầng và 36 căn biệt thự bố trí tập trung ở phía Bắc và một phần bố trí ở phía Đông Nam khu đất. Khu khách sạn được bố trí có địa hình tương đối bằng phẳng nằm tiếp giáp bãi cát, đây cũng là khu trung tâm và cũng là điểm nhấn chính toàn bộ dự án".

Mọi giấy tờ pháp lý đã được Công ty cổ phần đầu tư Khánh Hà "chạy" xong, chỉ chờ ngày "khai hỏa" phá rừng cây, phá núi, mở đường, san lấp mặt bằng... xây dựng 36 căn biệt thự nằm rải rác theo 5 biệt thự cổ được xây dựng từ thời Bảo Đại - vị vua cuối cùng của triều Nguyễn. Mỗi căn biệt thự mới rộng từ 311m2 đến gần 1.400m2. Tại Quyết định số 3129/QĐ-UBND ngày 20-11-2014 của UBND tỉnh Khánh Hòa đã chuyển đổi từ đất biệt thự du lịch thành đất ở lâu dài, với diện tích 8.250m2. Khi những căn biệt thự hoàn thành sẽ bán lại cho những người có tiền và họ đến ở, đương nhiên những ngôi nhà đó được "xếp hạng" ngang với di tích của vua Bảo Đại. Tất cả các văn bản tính pháp lý của tỉnh Khánh Hòa đều có cụm từ "Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại" bao gồm 36 căn biệt thự mới và 5 biệt thự cổ.

Ngoài ra, Công ty cổ phần đầu tư Khánh Hà còn được giao 4,7ha mặt nước biển thuộc danh thắng quốc gia vịnh Nha Trang với giá thuê chỉ 70 triệu đồng/km2/năm, tính ra doanh nghiệp chỉ thuê 5,8 triệu đồng/tháng.

Phá "chất keo" văn hóa tâm linh

Công ty cổ phần đầu tư Khánh Hà chỉ mới phá núi làm đường bê tông ở phía Đông (mặt biển) khu di tích Bảo Đại, song đại bộ phận người dân TP Nha Trang đều phản đối. Ông Trương Đăng Tuyến, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa nêu quan điểm: "Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản không đồng tình và đề nghị phải giữ 5 biệt thự cổ khu di tích lầu Bảo Đại làm nơi tham quan cho cộng đồng, nhưng UBND tỉnh vẫn cấp phép cho thực hiện dự án".

Còn theo Tiến sĩ khoa học Nguyễn Tác An, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang (Viện nằm sát với khu di tích Bảo Đại): "Khi nhắc đến Nha Trang thì người ta nhớ ngay dinh Bảo Đại, Viện Hải dương học, tháp Bà Ponaga. Còn người dân sống tại Khánh Hòa không ai là không biết dinh Bảo Đại hay lầu Bảo Đại.

Vì sao họ nhớ như vậy? Bởi Bảo Đại là vị vua cuối cùng của triều Nguyễn, nơi đây đã hình thành văn hóa tâm linh, lịch sử, tạo ra "chất keo" gắn kết cộng đồng với nhau từ đời này sang đời khác. Mặt khác, dinh vị vua nằm trên núi cao, sát biển càng tăng thêm tính tâm linh cho người dân biển luôn cầu mọi điều phước lành lúc ra khơi. Tôi chưa bao giờ nghĩ ai có thể phá đi cảnh quan xung quanh dinh Bảo Đại và Viện Hải dương học, nhưng bây giờ họ đã làm".

Nhà khoa học Nguyễn Tác An, phải nói ra những lời chua chát: "Hiện nay, thế hệ chúng ta bắn súng lục vào quá khứ, thế hệ sau sẽ nã đại bác vào tương lai. Lẽ ra, dinh Bảo Đại phải được trùng tu lại, để là nơi người dân được đến tham quan, sinh hoạt cộng đồng, học sinh, sinh viên đến học tập lịch sử... Bây giờ, tỉnh cấp cho doanh nghiệp kinh doanh trong quần thể di tích, thì họ sẽ đặt trạm gác cấm người dân ra vào để thực hiện mục tiêu "tiền tươi" của một nhóm lợi ích".

Lệ Giang