Lực lượng Biên phòng phát hiện nhóm trẻ em vượt biên giới Mỹ - Mê-hi-cô vào Mỹ. Ảnh: AP

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, kết quả trên chỉ mang tính tạm thời, dòng người nhập cư vào Mỹ có thể tăng trở lại, bởi ngân sách của các lực lượng thực thi pháp luật trên biên giới đã cạn kiệt.

Kết quả nhất thời?

Làn sóng vượt biên giới vào Mỹ, đặc biệt là đối tượng nhập cư trái phép là vị thành niên, từ lâu đã trở thành vấn đề nhức nhối khiến giới chức nước này đau đầu. Theo thống kê của Bộ An ninh nội địa Mỹ, chỉ tính từ ngày 1-10-2013 tới nay đã có hơn 57.000 trẻ em từ các nước Trung Mỹ, phần lớn từ Ôn-đu-rát, En Xan-va-đo và Goa-tê-ma-la, vượt biên trái phép vào Mỹ. Việc này khiến các cơ sở di trú không còn chỗ trống và gây ra cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn tại khu vực biên giới Mỹ, buộc Tổng thống Ô-ba-ma phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp và triển khai hàng loạt các giải pháp nhằm ngăn chặn nguy cơ "vỡ biên giới" và khủng hoảng an ninh trầm trọng.

Theo Bộ trưởng An ninh nội địa Mỹ Giét Giôn-xơn, số trẻ em nhập cư bất hợp pháp giảm mạnh trong tháng 7 là kết quả của việc tăng cường giám sát dọc tuyến biên giới giữa Mỹ và Mê-hi-cô, cũng như việc đẩy nhanh tiến trình giải quyết các thủ tục trục xuất người nhập cư bất hợp pháp, từ 33 ngày trước đây xuống còn 4 ngày hiện nay.

Bên cạnh đó, từ đầu tháng 6, chính quyền Ô-ba-ma đã tăng cường cảnh báo đối với phụ huynh ở khắp Trung Mỹ, với đề nghị "trẻ em không tìm mọi cách để nhập cư vào Mỹ" để tránh những rủi ro đang thường trực, thậm chí ảnh hưởng tới mạng sống của các em. Theo cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ, năm 2013, 445 người nhập cư tử nạn dọc theo biên giới Mỹ - Mê-hi-cô, trong đó có nhiều nạn nhân là trẻ em. Dòng chữ cảnh báo của Bộ An ninh nội địa bằng tiếng Tây Ban Nha cũng thường xuyên chạy phía dưới màn hình TV ở nhiều kênh khác nhau với những lời cảnh báo khá cứng rắn và cương quyết. Ngày 26-6, trong cuộc phỏng vấn trên kênh truyền hình ABC, Tổng thống Ô-ba-ma đề nghị các bậc cha mẹ ở Trung Mỹ "đừng để con mình vượt biên".

Tuy nhiên, một số nhà phân tích hoài nghi nguyên nhân dẫn tới số lượng trẻ em nhập cảnh trái phép vào Mỹ tụt giảm sâu. Họ cho rằng, chính thời tiết tháng 7 nắng nóng khắc nghiệt mới là nguyên nhân chính cản trở "nỗ lực vượt biên" của trẻ em từ các nước Trung Mỹ đi tìm "miền đất hứa".

Bế tắc về ngân sách

Nạn nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ cũng đang gây chia rẽ các đảng phái trong tìm kiếm các giải pháp đối phó và chính sách giải quyết hệ lụy mà nó mang lại, đặc biệt là đối với đối tượng nhập cư bất hợp pháp là trẻ vị thành niên. Các cơ quan biên giới đang phải làm việc quá tải, lực lượng Biên phòng và Hải quan Mỹ đã phải "cầu cứu" các cơ sở quân sự trên địa bàn để cung cấp thêm cơ sở tạm giữ.

Theo luật pháp của Mỹ, số trẻ em này chưa thể trục xuất qua biên giới ngay. Thay vào đó, Chính phủ phải đảm bảo lương thực và chỗ ở. Tòa án di dân cần xác định tình trạng tị nạn và sau đó, một phiên tòa được tổ chức để đưa ra phán quyết cuối cùng về việc những trẻ em này có được phép ở lại Mỹ hay không. Tiến trình trục xuất này sẽ mất nhiều năm.

Tình trạng quá tải đã khiến việc đối xử đối với đối tượng nảy sinh nhiều vấn đề mà các lực lượng thực thi pháp luật của Mỹ không kiểm soát nổi. Từ lâu, những người vượt biên bị lực lượng Biên phòng Mỹ giam giữ đã lên tiếng tố cáo những hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng của cơ quan này.

Tổ chức Liên minh Dân quyền Mỹ (ACLU) cùng với 4 nhóm bảo vệ quyền người nhập cư mới đây đã cáo buộc việc trẻ em nhập cư trái phép bị ngược đãi có hệ thống khi bị cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ giam giữ. Theo ACLU, tình trạng ngược đãi trẻ em nhập cư trái phép không có người lớn đi kèm của lực lượng Biên phòng và một số cơ quan khác có dấu hiệu lan tràn mất kiểm soát. Hơn một nửa số trẻ nhập cư trái phép cho biết, các em không được chăm sóc y tế và khoảng 70% số trẻ bị giam giữ hơn 72 giờ theo quy định của pháp luật. Hơn 80% số trẻ không được cung cấp thực phẩm, nước uống đầy đủ và nhiều em bị bệnh do sử dụng thực phẩm kém chất lượng do lực lượng Biên phòng Mỹ cung cấp.

Một trong những rào cản khiến Chính quyền Ô-ba-ma đau đầu trong giải quyết vấn đề trên là do nguồn ngân sách hạn hẹp. Vừa qua, Tổng thống Ô-ba-ma đã đề xuất Quốc hội thông qua khoản chi 3,7 tỷ USD để tăng cường lực lượng kiểm soát biên giới, củng cố an ninh biên giới, đẩy nhanh quy trình xử lý các vụ di dân trái phép và khắc phục tình trạng sử dụng các cơ sở quân sự làm chỗ quản lí tạm thời người nhập cư.

Tuy nhiên, ngày 1-8, ngay trước khi các thành viên Quốc hội bắt đầu đợt nghỉ hè thường niên, phe Cộng hòa đang kiểm soát Hạ viện Mỹ mới đạt được thỏa hiệp và thông qua dự luật biên giới. Dự luật này chỉ cho phép chi ngân sách 700 triệu USD, chưa bằng 1/5 mức đề xuất mà Tổng thống Ô-ba-ma đưa ra. Sang tháng 9, sau kỳ nghỉ, Thượng viện Mỹ mới xem xét dự luật của Hạ viện. Tuy nhiên, lãnh đạo Thượng viện cho biết, Thượng viện (do đảng Dân chủ kiểm soát) sẽ không thông qua. Tổng thống Ô-ba-ma tuyên bố sẽ sử dụng quyền phủ quyết đối với dự luật hạn chế "mức chi khiêm tốn cho một vấn đề an ninh quốc gia hệ trọng" này.

Do Quốc hội đã không thể thông qua dự luật biên giới, các cơ quan Chính phủ buộc phải điều chỉnh chi tiêu trong giới hạn tài chính cho phép để đảm bảo có đủ tiền đối phó với cuộc khủng hoảng biên giới. Bộ An ninh nội địa Mỹ đã phải "rút" 405 triệu USD từ các cơ quan khác trong Bộ để tạo nguồn ngân sách tạm thời cho cơ quan quản lí Di trú, Hải quan và Biên phòng. Theo báo cáo của người đứng đầu các cơ quan trên, lực lượng Di trú và Hải quan cạn ngân sách từ giữa tháng 8, Biên phòng cũng sẽ rơi vào tình trạng tương tự vào tháng 9 tới đây.

Một nỗ lực ngoại giao mới đây của Tổng thống Ô-ba-ma vừa qua cũng được dư luận quân tâm khi ông tổ chức một cuộc họp với các nhà lãnh đạo Trung Mỹ, gồm Tổng thống Gua-tê-ma-la, Ôn-đu-rát và En Xan-va-đo ở Nhà Trắng hôm 25-7 để thảo luận về cuộc khủng hoảng nhập cư tại biên giới phía Nam nước Mỹ. Ông Ô-ba-ma kêu gọi các quốc gia trong khu vực chung tay giải quyết vấn đề này.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, những cố gắng trên của chính quyền Tổng thống Ô-ba-ma sẽ chẳng mang lại nhiều kết quả trong việc ngăn cản làn sóng trẻ em vượt biên giới trái phép vào Mỹ, bởi rào cản lớn nhất vẫn là vấn đề ngân sách - mà nó sẽ khó đạt được theo đề xuất của ông Ô-ba-ma trong thời gian tới đây. Và một điều quan trọng nữa là đạo luật DREAM Act cho phép những người đến Mỹ bất hợp pháp dưới 16 tuổi có thể xin hưởng quyền công dân. Nhiều người cho rằng, đây chính là "cái ô pháp lí" khuyến khích làn sóng trẻ em nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ tìm "miền đất hứa" bấy lâu.