Phó Đô đốc Nguyễn Văn Hiến: Cách đây 50 năm, trước yêu cầu phát triển của cách mạng miền Nam, cùng với đường bộ 559 vượt dãy Trường Sơn, ngày 23-10-1961, Bộ Quốc phòng ra quyết định thành lập Đoàn vận tải thủy có nhiệm vụ vận tải chi viện vũ khí, trang bị và cán bộ, chiến sĩ cho chiến trường miền Nam bằng đường biển mang tên Đoàn 759 (Đoàn tàu không số) - tiền thân của Lữ đoàn 125 tàu vận tải quân sự Hải quân ngày nay.

Qua gần 14 năm vừa xây dựng lực lượng vừa thực hiện nhiệm vụ, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, Đoàn "tàu không số" đã vận chuyển hàng chục ngàn tấn VKTB và hàng chục nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ chi viện cho chiến trường miền Nam, lập nên thành tích và chiến công to lớn làm nên con đường huyền thoại góp phần vào thắng lợi trọn vẹn và vĩ đại của dân tộc ta. Sự thành công của con đường đã để lại những ý nghĩa lịch sử to lớn, đó là:

Thắng lợi của đường Hồ Chí Minh trên biển thể hiện tầm nhìn chiến lược, sáng suốt, tài tình của Đảng và Bác Hồ kính yêu. Cùng với đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh trên biển đã góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại và trọn vẹn của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đồng thời, con đường còn là khát vọng độc lập dân tộc, ý chí nghị lực, sự mưu trí sáng tạo và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc; trở thành một trong những con đường huyền thoại, kỳ tích có một không hai trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc mà Quân chủng Hải quân, trực tiếp là Đoàn 125 Anh hùng đã xây đắp nên.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là con đường nối liền giữa hậu phương lớn miền Bắc với các chiến trường miền Nam, đến các địa bàn vùng sâu, vùng xa của miền Tây Nam bộ, những địa bàn mà tuyến đường Trường Sơn trên bộ chưa vươn tới được để kịp thời vận chuyển chi viện vũ khí, trang bị cho lực lượng vũ trang, góp phần nâng cao khả năng chiến đấu, phát triển lực lượng, đặc biệt đã làm thay đổi cách đánh và tương quan về lực lượng giữa ta và địch, cổ vũ phong trào đấu tranh vũ trang ngay trong lòng địch, tạo ra bước phát triển mới cho cách mạng miền Nam.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là con đường vận chuyển chiến lược, độc đáo, đạt hiệu quả cao, rút ngắn được thời gian vận chuyển và thương vong ít. Trong số 168 chuyến đi, 30 lần tàu ta chạm trán phải chiến đấu nhưng không một tàu nào bị bắt sống hay đầu hàng, 11 lần phải phá hủy tàu, tổn thất về hàng khoảng 7%, có nghĩa là 93% lượng hàng tới đích. Nếu tính về chi phí cũng rẻ hơn. 100 tấn vũ khí chở bằng đường biển, trên một con tàu, chỉ cần 10 - 15 hay tối đa đến 20 cán bộ, chiến sĩ; còn nếu vận chuyển bằng đường bộ thì phải cần đến 1 tiểu đoàn vận tải cơ giới và 1 sư đoàn nếu là khuân vác. Mặt khác, vận chuyển bằng đường bộ phải mất mấy tháng trời mới tới nơi, nhưng vận chuyển bằng đường biển, tuy gian nan, nguy hiểm hơn nhưng nếu thuận lợi thì chỉ một tuần là hàng đã tới các bến. Chính vì vậy mà đã đáp ứng được Chỉ thị "Thần tốc", "Đại thần tốc" của Bộ Tư lệnh Chiến dịch lúc bấy giờ.

Đường Hồ Chí Minh trên biển còn đảm đương nhiệm vụ vận chuyển những loại hàng "đặc biệt", đó là ngoại tệ; máy móc và thiết bị y tế quý, hiếm; những hoá chất đặc biệt. Đồng thời, tuyến đường còn đảm đương nhiệm vụ cao cả đưa đón, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hàng trăm lượt cán bộ cao cấp của Đảng, Nhà nước, Quân đội và các chuyên gia đầu ngành tăng cường cho chiến trường.

PV: Kế thừa những bài học kinh nghiệm có giá trị thiết thực về đường Hồ Chí Minh trên biển, Đảng, Nhà nước, Quân đội đã có những quyết sách quan trọng trong hoạch định đường lối chiến lược biển, đảo Việt Nam. Đồng chí có thể cho biết những bài học kinh nghiệm đó là gì ?

Phó Đô đốc Nguyễn Văn Hiến: Đường Hồ Chí Minh trên biển không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử, mà nó còn để lại những bài học kinh nghiệm quý giá cho ngày nay và mai sau, đó là:

Tinh thần dám nghĩ, dám làm: Tôi cho rằng, đây là bài học quan trọng, xuyên suốt và là động lực to lớn tạo nên thành công của những chuyến đi và thành công của con đường vận tải chiến lược trên biển. Các lực lượng làm nhiệm vụ trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển đã gặp muôn vàn khó khăn như: Sự khắc nghiệt của thời tiết, sóng to, gió lớn; sự bao vây, phong toả dày đặc của Mỹ - ngụy trên vùng biển đối phương quản lý; đặc biệt, phương tiện vận chuyển thô sơ, nhỏ bé. Song với tinh thần dám nghĩ, dám làm, cán bộ, chiến sỹ Đoàn "tàu không số" đã không quản ngại hy sinh gian khổ, vượt qua mọi khó khăn hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ.

Tinh thần dũng cảm và mưu trí, sáng tạo: Thể hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng không chỉ trong quá trình vận chuyển, mà ngay cả khi trực tiếp đối mặt với kẻ thù, có những lúc ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ trong gang tấc, nhưng các đồng chí vẫn bình tĩnh, ứng xử linh hoạt, làm cho kẻ thù không thể phát hiện được đâu là thật, đâu là hư. Đặc biệt là sự mưu trí, sáng tạo của cán bộ, chiến sỹ Đoàn "tài không số" hay có thể nói, đó là tinh thần tiến công liên tục. Bởi khi địch gắt gao phong tỏa, kiểm soát trên các vùng biển, địch chặn con đường này, bến này thì các chiến sỹ Đoàn "tàu không số" lại tìm và mở ra những con đường mới, bến mới để chi viện cho chiến trường.

Phát huy dân chủ quân sự và trí tuệ tập thể trong thực hiện nhiệm vụ: Trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, ta luôn phải đối mặt với kẻ thù lớn, mạnh hơn ta gấp nhiều lần, cả về tiềm lực quân sự và sức mạnh kinh tế. Chính vì vậy mà việc phát huy dân chủ quân sự, trong đó phải nói đến vai trò của cấp ủy chi bộ, của mỗi cán bộ đảng viên và các thành viên trên mỗi con tàu, đã phát huy được trí tuệ của tập thể, tìm ra được những phương án tối ưu, hiệu quả, làm giảm bớt những thiệt hại có thể xảy ra.

Hiệp đồng chặt chẽ, phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng: Đảng ta đã phát huy cao nhất sức mạnh của toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh của thời đại, tạo nên sức mạnh vô cùng to lớn để đường Hồ Chí Minh trên biển hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Nhân dân các địa phương luôn sẵn sàng đóng góp của cải và công sức cho tuyến vận tải chiến lược trên biển được thông suốt. Trong điều kiện hạn chế về thông tin liên lạc, các lực lượng đã hiệp đồng, phối hợp chặt chẽ và bảo đảm thống nhất về thời gian, từ bốc xếp hàng xuống tàu ở điểm xuất phát đến hiệp đồng trong toàn tàu và các lực lượng bến bãi nơi tiếp nhận hàng, khi tàu cập bến là nhanh chóng giải phóng hàng được ngay, rồi vận chuyển phân chia vũ khí, đạn dược đến các khu vực khác của chiến trường.

Giữ bí mật quân sự và sự tồn tại của con đường: Để duy trì con đường hoạt động lâu dài, hiệu quả, vấn đề bảo đảm bí mật là cực kỳ quan trọng, chính vì vậy mà nhiều đồng chí, nhiều con tàu đã phải chấp nhận hy sinh, hủy tàu để giữ bí mật cho phương thức vận chuyển và bí mật cho con đường.

Phó Đô đốc Nguyễn Văn Hiến chỉ huy diễn tập trên biển. Ảnh : Trọng Thiết

PV: Phát huy truyền thống vẻ vang đường Hồ Chí Minh trên biển, trong thời gian tới, Quân chủng Hải quân sẽ tập trung vào những giải pháp nào để xây dựng lực lượng vững mạnh toàn diện nhằm xây dựng, quản lý và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc trong tình hình mới?

Phó Đô đốc Nguyễn Văn Hiến: Phải nói rằng, những bài học kinh nghiệm được rút ra từ con đường Hồ Chí Minh trên biển cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị; đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi Quân chủng Hải quân đảm đương sứ mệnh là lực lượng nòng cốt và trực tiếp trong quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền vùng biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc. Chính vì vậy mà Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân xác định cần thực hiện tốt một số nội dung sau:

Tập trung xây dựng Quân chủng Hải quân vững mạnh về chính trị làm cơ sở nền tảng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn quân chủng; trong đó, chú trọng xây dựng tổ chức và con người đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Xây dựng tổ chức Đảng thực sự TSVM, có năng lực lãnh đạo toàn diện, sức chiến đấu cao, lãnh đạo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, nhất là trong những hoàn cảnh khó khăn, phức tạp.

Xây dựng tổ chức chỉ huy, nhất là người chủ trì có năng lực, đoàn kết, kỷ luật nghiêm, trách nhiệm cao, mẫu mực, tâm huyết, chủ động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Xây dựng cho cán bộ, đảng viên, chiến sĩ, CNVQP có lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, có bản lĩnh chính trị vững vàng, nhiệt tình, trách nhiệm, quyết tâm cao, gương mẫu, đoàn kết, kỷ luật, sẵn sàng nhận nhiệm vụ, sẵn sàng chiến đấu hy sinh và chấp nhận hy sinh để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Đảng, chế độ XHCN, thành quả cách mạng và chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc.

Xuất phát từ mục tiêu bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc là phải bảo vệ trọn vẹn chủ quyền biển, đảo trong mọi tình huống, nhưng phải giữ vững được môi trường hoà bình, ổn định trên các vùng biển, không để xảy ra xung đột, đụng độ làm ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác với các nước láng giềng. Để đáp ứng được điều này, chúng tôi xác định cần phải tuyên truyền giáo dục cho cán bộ, chiến sỹ, CNVCQ trong quân chủng nắm và hiểu rõ hơn về nhiệm vụ, quan điểm, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta, âm mưu thủ đoạn của kẻ thù và xử lý các tình huống trên biển; đặc biệt là phát huy tinh thần độc lập, tự chủ khi thực hiện nhiệm vụ trên biển; coi trọng xây dựng các chi bộ tàu, đảo, đài trạm, nhà giàn bảo đảm năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, sẵn sàng xử lý tốt các tình huống theo đúng đối sách trên biển.

Tiếp tục phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng trong xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân trên biển; nhất là nâng cao nhận thức trách nhiệm của các tầng lớp nhân dân về vị trí, vai trò của biển, đảo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng như vai trò làm nòng cốt của Hải quân nhân dân Việt Nam trong quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo; tạo sự đồng thuận trong hành trình tiến ra biển, làm chủ biển, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 4, Khoá X của Đảng về "Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020".

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!