Giải quyết được “điểm nghẽn”, những khu kinh tế cửa khẩu sẽ sầm uất trở lại.

Nhìn lại "điểm nghẽn" năm 2013

Bức tranh thiếu màu hồng của nền kinh tế Việt Nam năm qua phải nhắc tới một số điểm nghẽn căn bản. Đầu tiên phải nhắc tới hai từ "doanh nghiệp". Điều này thể hiện qua số doanh nghiệp (DN) phải phá sản, đình chỉ hoạt động tăng vọt. Tổng số DN giải thể và tạm dừng hoạt động trong 11 tháng năm 2013 lên 54.932 DN (tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2012), 65% DN báo cáo không có lãi. Nhiều DN Nhà nước cũng gặp khó khăn, nộp ngân sách giảm kỷ lục. Giải thích về "con số buồn" này, theo các chuyên gia kinh tế, trên thực tế, tăng trưởng kinh tế năm 2013 chủ yếu dựa vào đầu tư nước ngoài và xuất khẩu, mà DN đầu tư nước ngoài chiếm đến 65% kim ngạch xuất khẩu. Những DN không phải trả lãi suất cao, không phải lo tín dụng. Họ đã nằm trong chuỗi giá trị và sản phẩm được tiêu thụ tốt trên thị trường thế giới. Còn DN trong nước đối mặt với sức mua giảm sút mạnh. Chi tiêu hộ gia đình của Việt Nam 2013 chỉ tăng 5,1%, nếu trừ đi mức lạm phát thì sức mua đã tăng trưởng âm. Sức mua của người dân đã xuống mức rất thấp, thể hiện rõ rệt qua sự ế ẩm của nhiều loại hàng hoá và tồn kho hàng công nghiệp vẫn cao hơn năm 2012 khoảng 9,4%. Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ DN, song rất ít DN tiếp cận được những trợ giúp đó và nếu có tiếp cận được, cũng phải trải qua nhiều thủ tục phiền hà, tốn kém cả về thời gian lẫn tiền bạc nên không ít DN nản lòng. Một số DN trong nước phải đối mặt với nợ xấu do đầu tư sai trước đây (vào bất động sản, chứng khoán), chi phí đầu vào tăng mạnh trong khi giá không tăng, lợi nhuận lại càng teo tóp. DN trong nước cũng thể hiện sự yếu kém về năng lực tài chính, năng lực sáng tạo, năng lực điều chỉnh chiến lược kinh doanh.

Song song với đó, 2013 là năm đầu tiên bội chi "vỡ" kế hoạch. Báo cáo tình hình kinh tế, xã hội năm 2013 của Chính phủ trình bày tại phiên khai mạc Quốc hội ngày 21-10-2013, cho biết: Tổng chi ngân sách Nhà nước năm 2013, ước đạt 986.300 tỷ đồng, tăng 0,8% so với dự toán. Bội chi ngân sách Nhà nước năm 2013, đạt 5,3% GDP. Dư nợ công chiếm 56,2% GDP, trong giới hạn an toàn. Còn theo số liệu từ Bộ Tài chính cho biết, tổng thu ngân sách Nhà nước đạt gần 544.000 tỷ đồng, bằng 66,6% dự toán và với kết quả này, dự báo sẽ không thể đạt tiến độ thu của ngân sách theo dự toán. Như vậy, đây là năm đầu tiên thu ngân sách không đạt dự toán đề ra và cũng là lần đầu tiên Chính phủ thừa nhận bội chi ngân sách đã vượt trần cho phép mà Quốc hội đề ra từ đầu năm. Đánh giá về vấn đề này, các chuyên gia chỉ ra hai thách thức lớn đối với ngân sách hiện nay, đó là khó khăn trong việc bố trí vốn phát triển và nợ công có nguy cơ tiệm cận giới hạn an toàn. Các giải pháp như duy trì tổng cầu xã hội, tăng bội chi ngân sách, tăng phát hành trái phiếu chỉ là những giải pháp mang tính tình thế, do đó, Việt Nam cần tăng tốc tái cơ cấu nền kinh tế, loại bỏ những phần cơ thế yếu kém…

Làm gì để vượt "nghẽn"?

Chúng ta đang sống những ngày đầu của năm Giáp Ngọ với hy vọng nền kinh tế nước nhà sẽ "phi mã". Song các chuyên gia kinh tế cho rằng, nền kinh tế Việt Nam vẫn chưa thể vượt qua giai đoạn trì trệ và lấy lại đà tăng trưởng như trước năm 2008. Điều này bắt nguồn từ việc thị trường bất động sản chưa qua giai đoạn "đóng băng", lãi suất ngân hàng "hạ nhiệt" nhưng việc tiếp cận vốn của DN còn nhiều rào cản. Nói như một số chuyên gia thì căn nguyên sâu xa nằm ở 3 vấn đề: Thể chế, phát triển nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng. Nếu không có bước cải cách mang tính đột phá thì khả năng phát triển bền vững vẫn là thách thức trong dài hạn. Cùng với đó, việc đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế cũng cần những khâu đột phá, thậm chí là những giải pháp mạnh.

Vậy bài toán đặt ra trong năm 2014 là gì?

Chính phủ đã đề ra 9 giải pháp phát triển kinh tế - xã hội năm 2014. Đó là những quyết sách đúng đắn, cần tập trung làm thật hiệu quả... “Làm gì thì cũng phải có tiền”. Vậy tiền (vốn) ở đâu ra? Không khó để nhận thấy đó vẫn là câu chuyện giải quyết nợ xấu để xử lý "điểm nghẽn" của tín dụng, tạo điều kiện cho nền kinh tế hấp thụ vốn một cách thực chất. "Điểm rơi" của câu chuyện này nằm ở hai vấn đề. Thứ nhất, giải quyết nợ xấu trong xây dựng cơ bản theo hướng các dự án đã được quyết định đầu tư phải thực hiện theo mức vốn kế hoạch, không được làm vượt vốn; chủ đầu tư không yêu cầu DN ứng vốn thực hiện khi dự án chưa được bố trí vốn; chỉ được tổ chức lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu đã được bố trí vốn. Đối với các gói thầu đã hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng, tổ chức nghiệm thu và thanh quyết toán đúng hợp đồng đã ký theo quy định của Luật Đấu thầu, tránh tình trạng nợ đọng chiếm dụng vốn của nhà thầu. Bên cạnh đó, không được bố trí vốn ngân sách cho các dự án khởi công mới chưa được thẩm định nguồn vốn, phê duyệt quyết định đầu tư và quyết định điều chỉnh tổng mức đầu tư không đúng theo văn bản thẩm định nguồn vốn của các cấp có thẩm quyền.

Thứ hai, sớm điều chỉnh chính sách hỗ trợ người lao động có nhu cầu mua nhà ở theo hướng hỗ trợ trực tiếp người mua, không phải hỗ trợ trực tiếp người bán như hiện nay. Nếu hai vấn đề trên được giải quyết tận gốc thì bài toán nợ xấu và "đóng băng" thị trường sẽ không còn là rào cản chính.

Tiếp đến là đẩy mạnh việc cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho DN; thực hiện các giải pháp cụ thể nhằm khơi thông thị trường, giải quyết hàng tồn kho.

Mục tiêu của Việt Nam trong năm 2014 vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát dưới 7%. Rõ ràng, mục tiêu này là khả thi với điều kiện Chính phủ, các bộ, ngành phải nỗ lực và quyết liệt thực hiện các giải pháp đồng bộ ngay từ đầu năm.

Nhìn lại bức tranh kinh tế với nhiều mảng sáng, tối năm qua, Chính phủ đã đề ra 9 giải pháp lớn nhằm làm tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2014. Đó là tiếp tục ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát; tập trung tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh; đẩy mạnh thực hiện 3 đột phá chiến lược gắn với tái cơ cấu nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế; bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội, cải thiện đời sống nhân dân. Trong đó, đáng chú ý là Chính phủ yêu cầu Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương liên quan thực hiện tốt công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Tăng cường nhân lực y tế chất lượng cao và đẩy mạnh công tác giáo dục, nâng cao phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ y tế. Kiên quyết đưa ra khỏi ngành những cá nhân không còn xứng đáng đứng trong đội ngũ thầy thuốc... Đặc biệt quan tâm đến phát triển kinh tế-xã hội, an sinh, phúc lợi đối với các vùng dân tộc, miền núi. Tiếp tục đẩy nhanh tốc độ thực hiện có hiệu quả giai đoạn 3 Chương trình 135 của Chính phủ về hỗ trợ phát triển sản xuất cho các xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu, các thôn, bản đặc biệt khó khăn; sử dụng hợp lý và có hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và giải quyết khiếu nại tố cáo; bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội; mở rộng và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại, chủ động hội nhập quốc tế; tiếp tục tăng cường công tác thông tin tuyên truyền tạo đồng thuận xã hội.