Đến Bình Định, đoàn nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình của cán bộ, chiến sỹ Bộ Chỉ huy BĐBP Bình Định. Tham gia hành trình, ngoài đạo diễn Trần Tuấn Hiệp, hai quay phim Nguyễn Văn Tuấn, Đoàn Xuân Chính của Đài Truyền hình Việt Nam và tôi - phóng viên báo Biên phòng - còn có vợ chồng nhà thơ Nguyễn Thanh Mừng và nhà văn Trần Thị Huyền Trang. Anh chị vừa là nhà văn, nhà thơ, lại là nhà nghiên cứu văn hóa kỳ cựu, sở hữu cả một kho tư liệu, kiến thức sâu, rộng về vùng đất, lịch sử, con người, đời sống xã hội và không gian văn hóa của tỉnh.

Điểm đến đầu tiên của đoàn tại Bình Định lần này là Vạn Gò Bồi (thôn Gò Bồi, xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước), nơi gắn liền với tuổi thơ của nhà thơ Xuân Diệu. Từ thành phố Quy Nhơn (Bình Định), chiếc xe của BĐBP Bình Định ngược lên hướng Tây chừng 20 km. Chỉ trong thoáng chốc, chúng tôi có mặt tại huyện Tuy Phước. Làng quê khá sôi động với những thửa ruộng đang vào mùa gặt. Vòng qua khu phố nhỏ của làng Tùng Giản, theo một đoạn ven khúc sông Gò Bồi, chúng tôi dừng trước Nhà tưởng niệm nhà thơ Xuân Diệu.

Nhà văn Nguyễn Thanh Mừng bảo, bây giờ chỉ chừng 20 phút chạy ô tô, đã có mặt nơi này rồi. Vậy mà những năm tháng tuổi thơ, cứ sau một tuần xuống Qui Nhơn học, mỗi lần về nhà, Xuân Diệu phải "Nằm một đêm đò sáng tới nơi". Vậy là, chỉ cô đọng trong một câu thơ của Xuân Diệu kèm lời chú giải rất ngắn của nhà văn, thế hệ hậu sinh chúng tôi đã hình dung được 2 bức tranh xưa và nay về cuộc sống ở làng quê hiền hòa có tên Vạn Gò Bồi, nơi nuôi dưỡng một tài thơ của đất nước.

Về Qui Nhơn, đoàn ghé vào thăm di tích Hàn Mặc Tử. Bãi biển màu xanh ngọc bích trải dài bên những bãi cát trắng làm dịu lại không khí oi ả của ngày hè miền Trung. Trong khuôn viên rợp bóng mát của phi lao, câu chuyện cuộc đời của thi sĩ tài hoa Hàn Mặc Tử và những câu chuyện đầy ắp tình người nơi trại dưỡng bệnh nhân phong này được anh em BĐBP Bình Định cùng nhà văn Nguyễn Thanh Mừng kể lại với nhiều chi tiết xúc động đến nao lòng.

Khám phá lịch sử Thủy quân Tây Sơn là một trong những tiêu điểm của chuyến trở lại Bình Định lần này. Lên tàu của Hải đội Biên phòng, chúng tôi có hàng giờ "du thuyền" trên biển, vòng quanh đầm Thị Nại để nhớ câu chuyện về trận thủy chiến ác liệt nhất giữa 2 đạo quân hùng mạnh nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn hơn hai trăm năm trước. Trung tá Nguyễn Bá Bình công tác ở BĐBP Bình Định còn chia sẻ một chi tiết khá hấp dẫn về thủy quân Tây Sơn với kỹ thuật làm thuyền đi biển từng khiến người Anh thán phục và học hỏi kinh nghiệm.

Đạo diễn Trần Tuấn Hiệp cũng cho biết: Dọc ven biển Nam Trung bộ từ Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa vào đến tận miền Nam, anh đều gặp một số cư dân nơi này là người gốc Bình Định. Nhà văn Nguyễn Thanh Mừng lý giải, khi triều đại của nhà Tây Sơn sụp đổ, trên đường di tản để tránh sự truy sát của Nguyễn Ánh, một số binh lính nghĩa quân Tây Sơn đã ghé lại các làng chài ven biển để trú ngụ,  rồi sinh cơ, lập nghiệp, lấy nghề đóng thuyền và đi biển để mưu sinh. Đó cũng là nguyên cơ để hiểu vì sao Bình Định hiện có số lượng tàu thuyền công suất lớn nhiều nhất cả nước và ngư dân Bình Định cũng là những người dày dạn, can trường với sóng gió nhất cả nước. 

"Ứng chiến"ngoạn mục

Vẫn lối làm phim theo kiểu "tự nhiên", thấy gì hỏi nấy, máy quay bám theo người dẫn chuyện và người kể chuyện nên hành trình dự kiến luôn bị "cháy". Nhiều khám phá mới được "bật" ra và cùng việc "tác chiến" của các máy quay, đã có những "ứng chiến" ngoạn mục của nhân vật trong ký sự.

Vịnh Xuân Đài (Phú Yên) là một trong những điểm đến trong hành trình lần này. Đạo diễn Trần Tuấn Hiệp bảo rằng, dịp đến dự lễ hội 400 năm Phú Yên, anh rất ấn tượng với khẳng định đầy tự hào của nguyên Phó Chủ tịch Lê Kim Anh: Ngồi trên máy bay trực thăng, nhìn xuống, cứ thấy vịnh biển nào đẹp nhất miền Trung thì chắc chắn đó là vịnh Xuân Đài của Phú Yên.

Để đảm bảo tính logic cho nội dung, việc ghi hình phải liên tục, đủ các bối cảnh câu chuyện với các hình ảnh, khung hình, cỡ cảnh. Vậy là, đi trên biển phải có hai phương tiện cho hai máy quay. Theo đề nghị của anh em biên phòng, ngư dân Nguyễn Văn Gái đã tình nguyện dùng thuyền máy của mình cùng với ca nô của BĐBP đưa đoàn ra vịnh Xuân Đài. Chúng tôi chia ra hai nhóm lên thuyền và ca nô, hướng ra những làng xóm xa xa nằm ven các triền núi trong vùng vịnh. Theo anh em biên phòng, nơi đây, núi chia cắt vịnh thành nhiều vũng gồm Vũng La, Vũng Me, Vũng Lắm.... Mất hơn 1 giờ đồng hồ trên biển, chúng tôi cập vào Vũng La, nơi có nhiều dân cư nhất.

Thấy chúng tôi đến, bà con vui mừng như được đón khách quý đến nhà bởi nơi bán đảo xa xôi này, hiếm khi có người đến. Từ câu chuyện làm ăn khi cả làng đổi đời bằng nghề nuôi tôm hùm, hay chuyện lúc gian nan, khốn khó với nghề đánh bắt nhỏ, rồi câu chuyện truyền thuyết của bãi biển đẹp sau làng có tên Bãi Ôm, được bà con say sưa chia sẻ. Giữa nắng trưa rừng rực, chúng tôi "lội" bộ ra Bãi Ôm để được thưởng ngoạn bãi cát mịn êm đến độ "từng bước chân đi nghe kin kít" như bà con trong làng giới thiệu. Đã qua 1 giờ chiều, chúng tôi vội vã quay ra thuyền về bờ cho kịp chặng tiếp theo như lịch trình đã định. 

Trong lúc chờ đoàn say sưa đi quay Bãi Ôm, thấy quá giờ trưa, lo anh em sẽ đói, anh Gái đã vội chạy vào làng "tác chiến" để chuẩn bị bữa. "Túi cá dìa thì bà con gửi theo tặng đoàn, còn trên tàu tui lúc nào có bếp, than, bánh tráng và ít ớt, chanh" - Anh Gái giải thích. Món bánh tráng nhúng nước biển, cuốn cá dìa, chấm muối ớt được bày giữa khoang thuyền trong cái mát rượi của gió biển và lối nói chuyện ngắn gọn, chân chất của anh lái tàu không dễ quên. Vậy là, trên con tàu của anh Gái quay về bờ, đoàn đã kịp có những cảnh quay về bữa "nhậu" đầy chất biển theo lối "ứng chiến" thật thú vị của những ngư dân làng chài ven vịnh Xuân Đài.