BĐBP Nghệ An giúp dân lao động sản xuất để ổn định cuộc sống. Ảnh: Hải Thượng

Theo chân cán bộ, chiến sĩ Đồn BP Na Ngoi, BĐBP Nghệ An, chúng tôi đến thăm gia đình ông Già Chống Tểnh, 53 tuổi, ở bản Ca Dưới, xã Na Ngoi, huyện Kỳ Sơn, khi ông bà và gia đình đang tranh thủ tận dụng những cây cột, tấm ván của nhà trường đã loại bỏ, để xây dựng ngôi nhà tránh mưa, tránh nắng.

Cách đây 2 năm, với lý do để đoàn tụ gia đình và anh em dòng họ bên kia biên giới, ông Già Chống Tểnh đã bán toàn bộ tài sản, nhà cửa, đưa vợ con di cư trái phép sang Lào. Nay trở về, gia đình ông không còn nhà cửa, ruộng vườn, gần 10 miệng ăn phải sống nhờ gia đình người con trai đầu. Từ một gia đình khá giả, sau 2 năm di cư tự do, ông trở thành tay trắng.

Ngoài lý do đoàn tụ với anh em trong dòng họ, nhiều gia đình đã rời bỏ quê hương vì nghe lời đồn của kẻ xấu, di cư qua bên kia biên giới đất rộng, người thưa, dễ làm ăn. Song, thực tế, bà con phải sống chui lủi, bất hợp pháp, rất khổ sở. Như trường hợp Già Chống Pó, anh đã từng là Trưởng bản Ca Dưới, xã Na Ngoi, huyện Kỳ Sơn 3 năm. Năm 2014, Pó vượt biên sang Lào nhưng không bán nhà cửa, mà chỉ sang đó thăm dò, nếu làm ăn được sẽ trở về Việt Nam để bán tài sản.

Nhưng sau 6 tháng ở nơi đất khách quê người, Pó gặp không ít khó khăn trong cuộc sống, không có đất để sản xuất, cùng với việc chính quyền Lào tăng cường kiểm tra, kiểm soát những người cư trú bất hợp pháp, Pó đã xin trở về Việt Nam bằng con đường trao trả người di cư. Khi trở về cùng với cơ sở vật chất còn nguyên, Già Chống Pó đã chăm chỉ làm ăn, với đức tính siêng năng, cần cù chịu khó, cùng với sự giúp đỡ của cán bộ Đồn BP Na Ngoi, Pó tích cực chăn nuôi bò, khai hoang trồng rau, phát nương làm rẫy, cuộc sống của gia đình dần đi vào ổn định. Hiện tại, Già Chống Pó đã mua được 2 xe máy, 3 con trâu, 1 con bò và nhiều tài sản có giá trị khác.

Nhớ lại những ngày sống vất vả vì di cư tự do, Già Chống Pó chia sẻ: "Vượt biên sang Lào ở được 6 tháng thì vợ con không kiếm được đồng tiền nào cả, tôi đã xin trở về Việt Nam bằng con đường trao trả người di cư. Về nhà, tôi tích cực làm ăn, phát triển kinh tế, nuôi trâu, bò, làm nương rẫy nên cuộc sống của gia đình được cải thiện. Tôi rất ân hận về những việc làm bột phát trước kia của mình.

Bởi thực tế, ở Việt Nam, Nhà nước luôn quan tâm hỗ trợ cho dân làm nhà, hỗ trợ sản xuất, chăn nuôi phát triển kinh tế. Chỉ có điều, không ít hộ dân vốn không chịu khó làm ăn, lại hay dao động tư tưởng nên nhầm tưởng ở nơi khác sẽ có cuộc sống khá giả hơn. Đó cũng là lý do khi nghe kẻ xấu xúi giục, nhiều người đã không suy nghĩ mà quyết định di cư tự do sang Lào. Tôi mong bà con đừng nghe theo lời đồn thổi của bọn xấu để di cư trái phép nữa".

Theo thống kê của cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An, từ đầu năm 2015 đến nay, đã có 67 hộ/329 khẩu di cư trái phép sang Lào, trong đó nhiều nhất vẫn là các xã thuộc địa bàn huyện Kỳ Sơn và Tương Dương. Hầu hết các gia đình di cư khi trở về đều gặp rất nhiều khó khăn vì trước khi di cư, các hộ đều bán tài sản, nhà cửa, di chuyển theo đường tiểu ngạch; có một số sử dụng hộ chiếu đi công khai dưới hình thức thăm thân, còn lại là vượt biên trái phép. Tình trạng này đã gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong công tác quản lý hộ tịch, hộ khẩu, kiểm soát tình hình an ninh trật tự trên biên giới.

Đặc biệt, có một số đối tượng lợi dụng việc di cư tự do để trà trộn, vận chuyển trái phép chất ma túy, tuyên truyền phát triển đạo trái pháp luật... Trước diễn biến phức tạp của việc di cư tự do, BĐBP đã tích cực triển khai các biện pháp, phối hợp với các ban, ngành, lực lượng đứng chân trên địa bàn và chính quyền các địa phương, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để người dân không di cư trái pháp luật.

Ông Mùa Gio Thái, Phó Bí thư, Chủ tịch HĐND xã Na Ngoi cho biết: "Người Mông có truyền thống "mù mù, lò lò" (đi đi, về về) nên họ di cư thôi. Theo điều tra, hiện tại có rất đông người dân Na Ngoi di cư sang Lào, có gia đình lợi dụng di cư bằng hộ chiếu du lịch, họ đi cả gia đình, bán cả nhà cửa để đi. Điều đáng nói là, thay vì một cuộc sống khá giả, sung túc như nhiều người nghĩ, cuộc sống ở đất nước bạn cũng còn rất khó khăn. Hơn nữa, những người Việt Nam định cư trái phép bên đó, cũng không được chính quyền sở tại hỗ trợ, nên cuộc sống càng khó khăn hơn".

Thiếu hiểu biết về pháp luật của đồng bào vùng sâu, vùng xa là nguyên nhân sâu xa của tình trạng di cư trái phép qua bên kia biên giới. Bởi vậy, bên cạnh giúp dân phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giải quyết vấn đề công ăn việc làm, BĐBP Nghệ An đã phối hợp với các cấp, các ngành và chính quyền địa phương tập trung tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật tới từng người dân biên giới; làm cho bà con hiểu rằng, việc di cư  trái phép qua bên kia biên giới không mang lại cuộc sống ấm no, mà thực tế, rất nhiều người đã phải quay trở về tay trắng. Đó là chưa kể nơi đất khách quê người phải sống chui lủi, bệnh tật, thậm chí còn bị kẻ xấu lợi dụng, để tiếp tay cho các loại tội phạm.