Hằng ngày, ông Kỳ Dùng Phú vẫn đi làm rừng, dù năm nay đã 68 tuổi.

Một đất nước được coi là bước vào giai đoạn "già hóa dân số" là khi tỉ lệ người trên 60 tuổi chiếm từ 10% đến dưới 20% tổng dân số hoặc khi dân số trên 65 tuổi chiếm từ 7% đến dưới 14% tổng dân số. Năm 2011 với tỉ lệ dân số từ 65 tuổi trở lên là 7%, Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn "già hóa dân số", sớm hơn 6 năm so với dự báo. Nguyên  nhân là tuổi thọ người dân tăng nhanh, làm tăng số lượng và tỷ lệ người cao tuổi, trong khi đó, tỉ lệ sinh giảm nên số lượng trẻ em cũng giảm mạnh.

Những tấm gương sáng cho xã hội

Câu hỏi đặt ra ở đây là liệu người già có phải là gánh nặng của xã hội? Chúng tôi đã tìm gặp rất nhiều người để tìm câu trả lời. Tại xã Bắc Xa, Đình Lập, Lạng Sơn, chúng tôi gặp ông Kỳ Dùng Phú, 68 tuổi nhưng vẫn rất khỏe mạnh, minh mẫn, bước đi thoăn thoắt. Hiện, ông vẫn là một lao động chính trong gia đình. Ông là người đầu tiên trồng rừng ở Bắc Xa từ những năm 1974. Từ kết quả của gia đình, ông đã vận động bà con trong xã tham gia trồng rừng. Đến nay, rừng thông gần như đã phủ kín cả vùng biên cương rộng lớn này. Riêng gia đình ông Phú có hơn 30ha rừng trồng sát biên giới. Hằng ngày, ông vẫn đeo đồ nghề đi chăm sóc và khai thác rừng thông của mình. Không chỉ vậy, ông còn là một trong những người tích cực tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc.

Cũng giống như ông Phú, nhiều năm nay, ngoài việc giúp đỡ con cháu phát triển kinh tế gia đình, ông Phan Văn Xiết, 70 tuổi, dân tộc Dao, xã Quang Chiểu, Mường Lát, Thanh Hóa là người có đóng góp rất nhiều trong công cuộc giữ gìn đường biên, cột mốc. Từ năm 1994, ông tự nguyện đăng ký với Đồn BP Quang Chiểu tham gia bảo vệ cột mốc mà không đòi hỏi chế độ, chính sách gì. "Theo thường lệ, tháng nào tôi cũng lên kiểm tra cột mốc 1-2 lần. Mỗi lần đi kiểm tra cột mốc thường mất một ngày nếu thời tiết thuận lợi, còn nếu trời mưa gió thì tôi phải ngủ lại chòi rẫy, đến hôm sau mới về nhà. Những hôm do ốm đau, hoặc bận công việc gia đình, tôi nhờ con, cháu đi hộ" - ông Xiết kể.

Nhiều lần phát hiện dân bạn làm nương, phát rẫy sang đất Việt Nam hoặc cột mốc có dấu hiệu bị đập phá, ông Xiết đã kịp thời báo cáo chính quyền địa phương và BĐBP xử lý kịp thời. Năm nay, do tuổi đã cao lại hay bị đau ốm, ông Xiết giao lại công việc bảo vệ đường biên, cột mốc cho hai con trai mình. Tuy không trực tiếp đi kiểm tra đường biên, cột mốc, nhưng ông vẫn thường xuyên nói chuyện, vận động bà con trong bản qua lại biên giới phải xin phép, không được làm điều xấu gây mất ổn định an ninh biên giới... Ông chia sẻ: "Tôi thấy rất vui và tự hào vì tôi và các con cháu tôi đã đóng góp được một phần công sức nhỏ bé của mình cho việc giữ gìn, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới Tổ quốc".

Ở tuổi 94, cụ Nông Thị Vỹ, xã Nội Xuân, Trà Lĩnh, Cao Bằng vẫn còn rất minh mẫn. Không chỉ tự chăm sóc bản thân, hằng ngày, cụ Vỹ còn giúp đỡ con cháu quét dọn nhà cửa, băm bèo cho lợn, nấu ăn cho cả nhà.

Thực tế, trong xã hội hiện nay, nhất là ở vùng dân tộc thiểu số, người già vẫn tham gia lao động để nuôi sống gia đình và làm việc có ích cho xã hội. Họ là tấm gương để con cháu trong gia đình và cả xã hội noi theo. Xét ở tầm vĩ mô, nếu chúng ta biết nhìn nhận và phát huy giá trị của người cao tuổi thì đó sẽ trở thành một nguồn lực cho sự phát triển xã hội.

Cần thích ứng với già hóa

Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) nhìn nhận già hóa dân số là một thành tựu của quá trình phát triển. Nâng cao tuổi thọ là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của loài người. Con người sống lâu hơn nhờ các điều kiện tốt hơn về chế độ dinh dưỡng, vệ sinh, tiến bộ y học, chăm sóc y tế, giáo dục và đời sống kinh tế. Già hóa dân số mang lại cơ hội to lớn đối với mỗi gia đình và cộng đồng. Tuy nhiên, già hóa dân số cũng đang tạo ra những thách thức về mặt xã hội, kinh tế và văn hóa cho các cá nhân, gia đình, xã hội và cộng đồng trên toàn cầu.

Theo GS Phạm Thắng, Giám đốc Bệnh viện Lão Khoa Trung ương, già hóa dân số đang đặt ra rất nhiều thách thức đối với ngành y tế. Theo số liệu của các nước, người già chiếm từ 10-20% nhưng chiếm tới 70% tổng kinh phí y tế của một quốc gia và sử dụng tới 50% lượng thuốc của một quốc gia. Việt Nam không nằm ngoài thực trạng này. Bệnh của người già chủ yếu là các bệnh mãn tính như sa sút trí tuệ, huyết áp cao, tiểu đường, loãng xương, tuyến tiền liệt... Trong khi đó, ở Việt Nam, hệ thống bệnh viện cho người già còn nhiều yếu kém. Theo thống kê, chỉ có 2 trong số 15 bệnh viện tỉnh có khoa lão, 6/15 bệnh viện ghép khoa lão với các khoa khác. Ngoài ra, có một mâu thuẫn chưa được giải quyết là tỉ lệ người già đang tăng lên, tuy nhiên, hiện tại, Việt Nam vẫn chưa có nhà dưỡng lão thực sự để chăm sóc những người già có hoàn cảnh đặc biệt.

Theo UNFPA, nhìn nhận cả thách thức và cơ hội là biện pháp tốt nhất để đạt được thành công trong một thế giới đang già hóa. Một trong những giải pháp cho vấn đề già hóa dân số là phải hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội, nhất là chính sách bảo hiểm tuổi già; tăng cường năng lực quốc gia về chăm sóc người cao tuổi thông qua mạng lưới bệnh viện lão khoa... Quan trọng hơn nữa là mỗi công dân nên có kế hoạch "đảm bảo tuổi già" ngay từ khi còn trẻ, tức là chủ động đảm bảo một nguồn tài chính cho tuổi già.