Tân thủ tướng Ấn Độ N.Mô-đi. Ảnh: AFP

Ông Si-am Xa-ran, cựu Bí thư Đối ngoại Ấn Độ, hiện là chuyên viên cao cấp tại Trung tâm nghiên cứu chính sách (CPR) ở Niu Đê-li, nhận định chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Na-ren-đra Mô-đi sẽ có sự thay đổi. Sự nổi lên của một Chính phủ mạnh, do một nhà lãnh đạo quyết đoán và có sức lôi cuốn đứng đầu, sẽ trái ngược với Chính phủ tiền nhiệm, vốn luôn phải bận tâm với các cuộc khủng hoảng, không thể triển khai bất kỳ hành động táo bạo nào. Các nhà phân tích cho rằng, ông Mô-đi quyết tâm theo đuổi một chính sách ngoại giao khu vực mạnh mẽ, bởi ông nhận thấy một sự thật hầu như bị phớt lờ lâu nay rằng chính sách đối ngoại bắt đầu từ các đường biên giới quốc gia. Các nước láng giềng sẽ là chiếc "chìa khóa" giúp Ấn Độ có thể nổi lên như một thế lực khu vực và toàn cầu. Nếu chính trị của các nước láng giềng không ổn định và kinh tế kiệt quệ thì đó sẽ là thách thức lớn đối với an ninh cũng như triển vọng kinh tế của Ấn Độ. An ninh của Ấn Độ không thể tách rời an ninh của khu vực Nam Á và kinh tế của Ấn Độ cũng dính kết với kinh tế láng giềng. Do đó, đây là cơ hội để Chính phủ mới sẵn sàng thúc đẩy quan hệ với các nước láng giềng sao cho có thể phá bỏ được những giới hạn và mở rộng bước đi của Ấn Độ sang bên kia biên giới.

Trong thời của các Chính phủ trước đây, quan hệ giữa Ấn Độ với các nước láng giềng có thời kỳ tốt và nhiều thời kỳ khủng hoảng. Những người tiền nhiệm của ông Mô-đi rất hiếm khi tới thăm các nước láng giềng. Theo ông Si-am Xa-ran, tân Thủ tướng Mô-đi không nên theo gương những người tiền nhiệm của mình. Bước đi đầu tiên khi bắt đầu nhiệm vụ điều hành đất nước là Thủ tướng phải liên hệ với các nhà lãnh đạo ở Nam Á, trong đó có Pa-ki-xtan. Thực tế cho thấy, trong bối cảnh chính trị quốc tế có nhiều biến động, ông Mô-đi cũng đã bày tỏ quan điểm chính trị cứng rắn trong nhiều vấn đề, đáng chú ý là tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc tại khu vực Hi-ma-lay-a và vùng Ca-sơ-mia với Pa-ki-xtan. Ông Mô-đi từng thẳng thắn tuyên bố "không thế lực nào trên Trái đất có thể xâm lấn Ấn Độ dù chỉ vài inch". Chính quan điểm cứng rắn này đã giúp ông giành được lá phiếu ủng hộ của đông đảo cử tri.

Xử lý mối quan hệ với Pa-ki-xtan cũng là một thách thức đối với Chính phủ mới. Thú tướng Man-mô-han Xinh trước đây thường nói rằng ông không có sứ mạng thay đổi các đường biên giới của Ấn Độ, nhưng ông được sự ủy thác của nhân dân giữ những đường biên giới này một cách thích hợp, cho phép thông thương hàng hóa, sự đi lại và giao lưu văn hóa của người dân. Tuy nhiên, khu vực biên giới Ấn Độ - Pa-ki-xtan thường bị tác động bởi những vụ khủng bố xuyên biên giới, nên Ấn Độ cần tiếp tục đấu tranh với Pa-ki-xtan để giải quyết chủ nghĩa khủng bố vốn làm xấu quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng này. Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng phải tỏ rõ việc sẵn sàng giải quyết tranh chấp Gia-mu, Ca-sơ-mia.

Theo ông Si-am Xa-ran, xử lý mối quan hệ với Trung Quốc cũng là một thách thức, đòi hỏi chính phủ mới vừa mở rộng can dự, vừa tăng cường sự răn đe. Sự chênh lệch về năng lực giữa hai nước hiện lớn hơn bao giờ hết và Ấn Độ cần đáp lại sự bất cân xứng này. Cơ sở hạ tầng phía Ấn Độ tại khu vực biên giới tranh chấp với Trung Quốc cần nâng cấp khẩn cấp và bền vững; Ấn Độ cũng phải xây dựng sức mạnh hàng hải để bảo vệ lãnh hải của mình ở Ấn Độ Dương.

Báo "The Indian Express" số ra mới đây đã đăng bài phân tích cho rằng tân Chính phủ Ấn Độ phải hành động nhiều hơn là chỉ bày tỏ mối lo ngại giống như chính Liên minh Tiến bộ thống nhất (UPA), do đảng Quốc đại đứng đầu, từng tuyên bố về việc Trung Quốc trắng trợn sử dụng vũ lực chống lại Việt Nam tại các vùng tranh chấp trên Biển Đông mới đây.

Theo bài báo, là nước có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, Ấn Độ phải hiện đại hóa nhanh chóng lĩnh vực quốc phòng dọc đường biên giới tranh chấp, kéo dài ở dãy núi Hi-ma-lay-a. Ấn Độ cũng phải tăng cường sự ủng hộ về chính trị và ngoại giao đối với Việt Nam, Phi-líp-pin và Nhật Bản - những nước đang phải chịu đựng sự "diễu võ giương oai" của Bắc Kinh về tranh chấp lãnh thổ. Chính phủ mới tại Niu Đê-li phải làm sâu sắc quan hệ đối tác quân sự với tất cả các nước ASEAN, vốn chia sẻ những e ngại của Ấn Độ về sự nổi lên một cách không hòa bình của Trung Quốc. Nếu hiện nay không đứng về phía các nước láng giềng nhỏ hơn của Trung Quốc, thì dù sớm hay muộn Ấn Độ cũng sẽ trở thành nạn nhân trước những hành động xâm lược của Bắc Kinh.

Thủ tướng Ấn Độ N.Mô-đi (trái) bắt tay Thủ tướng Pa-ki-xtan Na-oa Sa-ríp tại lễ nhậm chức của ông được tổ chức ngày 26-5 vừa qua. Ảnh: AP

Chính phủ UPA đã coi nhẹ những vấn đề về biên giới với Trung Quốc. UPA giả bộ rằng tiến trình đàm phán về biên giới - đã qua vô số cuộc thương lượng ở nhiều cấp - vì lý do nào đó sẽ chuyển sang có lợi cho Trung Quốc. Nhưng những diễn biến mới nhất tại Biển Đông cho thấy Bắc Kinh, với sức mạnh quân sự ngày càng tăng, sẽ không chấp nhận giải quyết tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng. Qua những hành động vi phạm Luật Biển, Trung Quốc đòi chủ quyền hơn 80% khu vực Biển Đông. Trung Quốc từ chối chấp nhận sự phân xử của quốc tế về tranh chấp lãnh thổ trên biển và bắt đầu sử dụng hành động quân sự để thực hiện những yêu sách về lãnh thổ của họ.

Chính phủ UPA đã từng cho rằng việc Trung Quốc bận rộn với những tranh chấp lãnh thổ tại Biển Đông và biển Hoa Đông có thể khiến Bắc Kinh giảm thái độ thù địch ở khu vực núi Hi-ma-lay-a. Song suy nghĩ này đã được chứng tỏ là sai lầm, khi binh sĩ Trung Quốc xâm nhập thung lũng Đép-xang thuộc khu vực La-đắc sâu trong lãnh thổ Ấn Độ hồi tháng 4-2013. Trong chuyến thăm theo kế hoạch của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường vài tuần sau đó, Niu Đê-li đã không buộc được Bắc Kinh chấm dứt hoạt động quân sự qua Ranh giới kiểm soát thực tế (LAC).

Ấn Độ đã dàn xếp các vấn đề với Trung Quốc bằng sự thiếu nhiệt tình với các đối tác châu Á, vốn coi Niu Đê-li như một đối trọng với Bắc Kinh. Rõ ràng, Ấn Độ cần một khuôn mẫu mới để đối phó với sự quyết đoán của một Trung Quốc đang nổi lên. Và đó là điều Chính phủ mới tại Ấn Độ cần làm.