Cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên Đoàn ra đảo Trường Sa biểu diễn phục vụ cán bộ, chiến sĩ.

Ngay những ngày đầu mới thành lập, Đoàn đã bám sát yêu cầu nhiệm vụ chính trị, xây dựng rèn luyện đội ngũ diễn viên, hình thành phong cách Nghệ sĩ - Chiến sĩ Biên phòng, luôn vượt qua khó khăn, thử thách, sẵn sàng phục vụ vô điều kiện cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Với phương thức biểu diễn "lấy núi đồi làm sân khấu, lấy lửa nhiệt tình làm ánh sáng" cùng với vinh dự được biểu diễn phục vụ Đảng, Bác Hồ và Nhà nước, các nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn đã không quản ngại núi cao, suối sâu, xuyên rừng đến các đồn, trạm BP và các bản làng xa xôi. Hoạt động của Đoàn đã góp phần quan trọng giáo dục lòng yêu nước, nâng cao nhận thức và ý trí chiến đấu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ gìn an ninh biên giới quốc gia, đem ánh sáng văn hóa, văn nghệ của Đảng đến với nhân dân.

Nổi bật là các đợt biểu diễn phục vụ trong chiến dịch tiễu phỉ trên cao nguyên Đồng Văn (Hà Giang); truy bắt biệt kích Mỹ, Tưởng trên vùng biển khu Đông Bắc; truy bắt biệt kích thám báo Mỹ trên biên giới Tây Bắc; truy đuổi bọn phản động Lào lấn chiếm biên giới khu vực Cù Bai, Tà Rúa (Quảng Trị)...

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với khẩu hiệu "Tiếng hát át tiếng bom", "Tất cả vì đồng bào miền Nam ruột thịt", lớp lớp cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn đã vượt qua bom đạn, thường xuyên có mặt phục vụ quân và dân trên các mặt trận, chiến trường nóng bỏng, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu hy sinh vì sự nghiệp giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Những "nghệ sĩ quân hàm xanh" đã có mặt trên chiến trường khu IV, sông Bến Hải phục vụ các đồn BP trên giới tuyến, vượt qua hàng trăm bãi bom nổ chậm để đến với cán bộ, chiến sĩ Đồn CANDVT Cha Lo, Cà Xèng, Cà Roòng (Quảng Bình); bất chấp pháo kích, bom rơi biểu diễn phục vụ trong địa đạo Vĩnh Mốc (Vĩnh Linh)...

Trên những chiến trường ác liệt nhất như thành cổ Quảng Trị (năm 1972), Đường 9 - Nam Lào, sự hiện diện của các "nghệ sĩ quân hàm xanh" đã tiếp thêm sức mạnh cho quân dân ta giành những thắng lợi thần kỳ. Tiến theo bước chân thần tốc của đoàn quân giải phóng, ngày 30-4-1975, toàn Đoàn lên đường phục vụ chiến sĩ và đồng bào 19 tỉnh, thành miền Nam mới được giải phóng với khí thế sôi nổi, hừng hực chiến thắng vẻ vang của toàn dân tộc.

Trong thời kỳ này, nhiều tác phẩm xuất sắc được sáng tác và dàn dựng như: Ong vò vẽ, Chặng đường biên giới, Tay chài vai súng, Rừng thương núi nhớ, Bài ca biên giới, Giữ cho em mùa hoa đào, Tiếng hát giữa rừng biên cương... trở thành những tác phẩm kinh điển gắn liền với tên tuổi của các nghệ sĩ: NSND Lê Đóa, NSND Trần Minh, Minh Vân, Văn Đức Lương, Triệu Phú, Hoàng Long, Ngọc Châu... được công chúng nồng nhiệt đón nhận suốt những năm tháng oanh liệt của dân tộc.

Sau năm 1975, địa bàn hoạt động của Đoàn trải dài trên toàn tuyến biên giới và hải đảo của Tổ quốc. Trước yêu cầu, nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng mới, Đoàn đã luôn bám sát nhiệm vụ công tác Đảng, công tác chính trị và nhiệm vụ của lực lượng, phát huy nội lực, tìm tòi sáng tạo nghệ thuật, từng bước vươn lên để tự khẳng định mình. Đoàn đã cử nhiều nghệ sĩ, diễn viên đi học các trường, lớp đào tạo nghệ thuật trong và ngoài Quân đội nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng nhiều chương trình đáp ứng yêu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng cao của cán bộ, chiến sĩ Biên phòng và đồng bào các dân tộc.

Với các chương trình đạt chất lượng nghệ thuật cao, mang sắc thái văn hóa riêng của nhiều vùng miền, dân tộc và đội ngũ diễn viên giỏi về chuyên môn, vững vàng về phẩm chất chính trị, Đoàn đã nhiều lần được Nhà nước cử đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật dân tộc tại nhiều quốc gia như: Cu-ba, CHDC Đức, Liên Xô (trước đây), Trung Quốc, Triều Tiên, Lào, Cam-pu-chia và biểu diễn phục vụ các đoàn khách quốc tế đến thăm Việt Nam.

Nhạy bén về chính trị, xác định rõ nhiệm vụ và đối tượng phục vụ, cán bộ diễn viên của Đoàn luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Các nghệ sĩ, diễn viên đã có mặt sớm nhất để động viên cán bộ, chiến sĩ Biên phòng, quân và dân các tỉnh trên tuyến biên giới phía Bắc, Tây Nam trong những năm tháng ác liệt của chiến tranh biên giới bảo vệ Tổ quốc.

Không chỉ chuyển tải, phản ánh sâu sắc nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó, BĐBP giữ vai trò nòng cốt, chuyên trách trong sự nghiệp xây dựng, quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, tập thể cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn đã xây dựng nên thương hiệu Đoàn Văn công BĐBP được công chúng ghi nhận và tin yêu.

Bước vào thời kỳ đổi mới đến nay, phát huy truyền thống và bề dày thành tích đã đạt được, Đoàn luôn giữ đúng định hướng đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng, định hướng nghệ thuật "Dân gian, dân tộc kết hợp với hiện đại", xây dựng nhiều chương trình nghệ thuật lớn, quy mô hoành tráng.

Tiểu biểu như các chương trình nghệ thuật chào mừng các kỳ Đại hội Đảng các cấp (từ Đại hội VI đến Đại hội XI của Đảng); kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội; kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Công an nhân dân Việt Nam, Ngày truyền thống BĐBP và Ngày Biên phòng toàn dân... Đặc biệt, trong các hội diễn, liên hoan chuyên nghiệp toàn quân và toàn quốc, Đoàn đã xây dựng được nhiều chương trình nghệ thuật chất lượng xuất sắc và liên tiếp đạt thành tích cao với nhiều tiết mục, cá nhân đạt thứ hạng cao nhất.

Trưởng thành trong lao động nghệ thuật, tập thể cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn đã không ngừng vươn lên trở thành những tài năng nghệ thuật của đất nước, đóng góp cho nền văn hóa nghệ thuật cách mạng nhiều tác phẩm tiêu biểu.

Trong đó, phải nhắc tới các tác phẩm "Mảnh đất tình người", "Tiếng hát biên thùy", "Phiên chợ vùng cao", "Gương mặt tuổi trẻ Biên phòng", "Hành khúc chiến sĩ Biên phòng", "Lên với em làm bạn", "Cô gái Biên phòng đi tiếp phẩm", "Rừng biển yêu thương", "Chiều biên giới", "Cội nguồn", "Lá cờ Đảng", "Mẹ lúa", "Tát nước đêm trăng", "Mùa sen nở", "Mái ấm biên cương", "Xuân về trên đỉnh núi", "Sắc màu biên cương", "Lớp học biên cương", "Vui được mùa", "Ngày hội Biên phòng toàn dân", "Bát bài bông", "Đêm trăng bản Mèo"... gắn liền với các tên tuổi tác giả, nghệ sĩ thể hiện như: Thiếu tướng Vũ Hiệp Bình, NSND Minh Tiến, NSƯT - Nhạc sĩ Bảo Chung, NSƯT - Nhạc sĩ Hoàng Long, NSƯT Ngọc Châu, NSND Ngọc Lan, NSƯT Viết Hồ, NSƯT Quỳnh Liên, NSƯT Thanh Xuân, NSƯT Hà Vi, NSƯT Vi Hoa, NSƯT Văn Khuê, NSƯT Trọng Hiệp, Đào Khải, Hoàng Nam, Đức Thành, La Hằng, Huy Thịnh, Văn Hóa, Tuấn Anh, Hồng Hạnh, Hải Tiến, Ngọc Dung, Thu Hương, Thái Trung...

Đồng hành với sự phát triển lớn mạnh của lực lượng, Đoàn Văn công BĐBP từng bước khẳng định vị trí của mình trong cơ chế mới, đổi mới phương thức và mở rộng hoạt động, không ngừng lao động sáng tạo nghệ thuật, góp phần tích cực xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch. Trong những năm qua, Đoàn chủ động, tích cực xây dựng mạng lưới thông tin tuyên truyền, mang ánh sáng văn hoá của Đảng xóa các điểm "trắng" văn hóa, xây dựng được các điểm sáng văn hóa đến tận các bản làng biên giới, hải đảo xa xôi, vùng sâu, vùng xa của Tổ quốc.

Hằng năm, đơn vị tổ chức các đợt thâm nhập thực tế để sáng tác, tổ chức  tập huấn chuyên môn nghệ thuật, bồi dưỡng cho hơn 400 tổ tuyên truyền văn hóa ở các tỉnh, thành biên phòng và 43 đội tuyên truyền văn hóa BĐBP, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa trên khu vực biên giới, hải đảo, góp phần xây dựng vững chắc "phòng tuyến văn hóa" trên biên giới.

Tiếp nối các thế hệ đi trước, cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn hiện nay vẫn vững bước trên những chặng đường biên giới, "gặp núi vượt núi, gặp rừng băng rừng, gội mưa tắm nắng mà đi". Với mô hình tổ chức linh hoạt "Một Đoàn - hai Đội", khai thác triệt để và phát huy vốn dân gian dân tộc, Đoàn luôn hướng về cơ sở phục vụ tốt các đơn vị cơ sở và đồng bào các dân tộc trên các tuyến biên giới, bờ biển, hải đảo. Các nghệ sĩ, diễn viên đã đặt chân đến mọi miền biên giới, hải đảo xa xôi, từ địa đầu Lũng Cú đến đất Mũi Cà Mau; từ vùng lũ miền Trung vượt trùng khơi ra quần đảo Trường Sa và các đảo tiền tiêu của Tổ quốc.

Những nghệ sĩ - chiến sĩ cũng không quản gian khó đến phục vụ tại các địa bàn phức tạp về an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên biên giới các tỉnh Tây Nguyên và Tây Nam. Chỉ tính riêng từ năm 2009 đến nay, Đoàn đã xây dựng chương trình, tổ chức 18 đợt biểu diễn dài ngày phục vụ đồng bào, chiến sĩ trên khắp các nẻo đường biên cương, hải đảo của Tổ quốc.

Trong đó, có nhiều chuyến phục vụ dài ngày tại huyện đảo Trường Sa, nhà giàn DK1, các tỉnh miền Tây, miền Đông Nam bộ; phục vụ bầu cử Quốc hội khóa XIII tại địa bàn Lào Cai, Kon Tum; tham gia tấn công chính trị tại Sơn La, Điện Biên, Lai Châu. Số buổi biểu diễn phục vụ của Đoàn luôn vượt chỉ tiêu, đạt hiệu suất 150 đến 200 buổi diễn một năm (chỉ tiêu trên giao là 80 buổi/năm) và là một trong những Đoàn Nghệ thuật có số đêm diễn cao nhất toàn quân.

Các nghệ sĩ biểu diễn tại Cam-pu-chia.

Đặc biệt, Đoàn Văn công BĐBP luôn đi đầu trong thực hiện công tác đối ngoại Biên phòng, xây dựng tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân hai bên biên giới, góp phần tích cực củng cố mối quan hệ đoàn kết, hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với các nước có chung đường biên giới, qua đó, quảng bá văn hóa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực.

Nhiều chương trình nghệ thuật phục vụ công tác đối ngoại được đánh giá cao như: Festival tại Triều Tiên (năm 1989), Liên hoan hữu nghị thanh niên Việt - Trung (năm 2010 và 2013); chương trình nghệ thuật nhân dịp kỷ niệm 45 năm Ngày ký kết Hiệp ước Hữu nghị giữa Việt Nam - Lào và Việt Nam - Cam-pu-chia (năm 2012); chương trình truyền hình "Biên cương thắm tình hữu nghị" giữa 4 lực lượng Biên phòng (Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia, tháng 3-2014); chương trình "Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt - Trung" (tháng 3-2014) và chương trình biểu diễn phục vụ Hội nghị tổng kết công tác kết nghĩa thí điểm "Đồn - Trạm hữu nghị" tại Quảng Tây, Trung Quốc (tháng 5-2014)...

Suốt chặng đường 55 năm xây dựng và trưởng thành, các thế hệ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công BĐBP luôn giữ vững mối đoàn kết thống nhất, phát huy sức mạnh tập thể trong sáng tạo và lao động nghệ thuật, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, tổ chức cơ sở Đảng trong sạch vững mạnh, trở thành đơn vị tiêu biểu trong phong trào thi đua Quyết thắng của Cục Chính trị và của lực lượng BĐBP.

Đúng dịp kỷ niệm 55 năm Ngày thành lập, Đoàn Văn công BĐBP vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất. Cán bộ, chiến sĩ, nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công BĐBP nguyện phát huy những thành quả và kinh nghiệm đã đạt được trong 55 năm qua, quyết tâm giành thắng lợi cao hơn nữa trong sáng tạo, lao động nghệ thuật, xứng đáng với sự tin yêu của Đảng, Nhà nước và quân dân trong cả nước.

Những phần thưởng cao quý của Đoàn Văn công BĐBP qua 55 năm xây dựng và trưởng thành: - Bác Hồ tặng thưởng lẵng hoa (tháng 2-1969); -  Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ đổi mới (năm 2004); -  Huân chương Quân công hạng Nhì (năm 1995); -  Huân chương Quân công hạng Ba (năm 1985); -  Huân chương Chiến công hạng Nhất (năm 1990); - 1 Huân chương Chiến công hạng Nhì (năm 1983); - 4 Huân chương Chiến công hạng Ba (năm 1965, 1994, 1998, 2004); - 1 Huân chương Bảo vệ Tổ q.uốc hạng Nhì (2010); - Cùng nhiều Bằng khen của Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các ban, ngành Trung ương, cùng hàng trăm Bằng khen của các tỉnh, thành, địa phương, nơi Đoàn đến công tác và phục vụ. - Nhà nước tặng thưởng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân cho 3 đồng chí và Nghệ sỹ Ưu tú cho15 đồng chí nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn. - 24 năm đạt danh hiệu Đơn vị Quyết thắng (từ năm 1990 đến 2013). - 45 Bằng khen của Bộ Tư lệnh BĐBP.