Đạo luật mang tên của luật sư Ma-nhít-xki đang châm ngòi cho cuộc khủng hoảng Mỹ - Nga hiện nay. Ảnh: Reuters.D

Một tháng sau khi Tổng thống Ô-ba-ma tái đắc cử nhiệm kỳ 2, đây lẽ ra phải là thời điểm quan trọng nhất để Mỹ nỗ lực "cài đặt lại" quan hệ với Nga, về vấn đề hạt nhân mang tính bước ngoặt đối với Mát-xcơ-va và tạo điều kiện để Nga gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sau 18 năm nỗ lực. Tuy nhiên, Thượng viện Mỹ lại thông qua và Tổng thống Ô-ba-ma ký ban hành "Điều khoản nhân quyền Ma-nhít-xki" hay còn gọi "Đạo luật Ma-nhít-xki" đã khiến quan hệ Oa-sinh-tơn - Mát-xcơ-va rơi vào tình trạng căng thẳng.

Bất hòa mới giữa Nga và Mỹ nảy sinh từ tháng 12, khi Thượng viện Mỹ nhất trí thông qua Quy chế thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) với Nga, bằng việc bãi bỏ đạo luật năm 1974, theo đó yêu cầu cho phép các mối quan hệ thương mại bình thường với Mát-xcơ-va chỉ dựa trên cơ sở thường niên. Tuy nhiên, khi chìa "củ cà rốt" nhưng Mỹ không quên đưa thêm "cây gậy" cho Nga. Bên cạnh việc thông qua PNTR, Oa-sinh-tơn cũng gắn thêm điều khoản về áp đặt những biện pháp trừng phạt nhằm gia tăng sức ép với Nga trong vấn đề nhân quyền. Cụ thể hơn là Chính phủ Mỹ sẽ đóng băng tài sản và từ chối cấp thị thực nhập cảnh cho bất cứ người nào dính líu tới vụ ông Xéc-gây Ma-nhít-xki, một luật sư bị tống giam năm 2008 và đã chết ngay trong tù vì cáo buộc giới chức Nga, trốn thuế và gian lận 230 triệu USD của Nhà nước.

Một tuần sau khi Thượng viện Mỹ thông qua, "Điều khoản nhân quyền Ma-nhít-xki" được Tổng thống Ô-ba-ma ký ban hành ngày 14-12, đã "tiêm một liều thuốc độc" vào quan hệ Nga - Mỹ, vốn "cơm không lành canh chẳng ngọt" từ bấy lâu nay. Phản ứng trước động thái này của Oa-sinh-tơn, Bộ Ngoại giao Nga đã ra tuyên bố nêu rõ đạo luật của Chính phủ Mỹ thực chất là "mở đường cho việc can thiệp vào công việc nội bộ của Nga", đồng thời, thể hiện một lập trường "nguy hiểm và mù quáng". Văn kiện này đã đi ngược lại tinh thần hợp tác mà hai nước đã đạt được, trong đó, có thỏa thuận mới đây về nới lỏng quy chế thị thực giữa Nga và Mỹ. Bộ Ngoại giao Nga khẳng định, quan hệ Nga - Mỹ phải được xây dựng trên cơ sở 3 nguyên tắc cơ bản: Bình đẳng, không can thiệp công việc nội bộ của nhau và tôn trọng lợi ích lẫn nhau. Mát-xcơ-va sẽ có hành động tương tự để trả đũa lại "Đạo luật Ma-nhít-xki".

Nói là làm, chiều 19-12, Đu-ma Quốc gia Nga đã thông qua 3 đạo luật quan trọng, bao gồm: Cấm những tổ chức phi thương mại hoạt động chính trị ở Nga bằng kinh phí của Mỹ; cấm những người nước ngoài vi phạm các quyền của người Nga nhập cảnh Liên bang Nga và cấm các công dân Mỹ nhận con nuôi Nga. Trong đó, nổi lên là Đạo luật cấm mọi công dân Mỹ nhận con nuôi là công dân Nga, còn được gọi là "Đạo luật Đi-ma Y-a-cốp-lép" để tưởng nhớ em bé Nga 2 tuổi cùng tên đã thiệt mạng tại bang Vơ-gi-ni-a, do bạo hành của người cha nuôi là công dân Mỹ. Đạo luật này sẽ thay thế Đạo luật về hợp tác trong lĩnh vực nhận con nuôi được Nga và Mỹ ký tại Oa-sinh-tơn ngày 13-7-2011 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1-1-2013.

Giới phân tích cho rằng, những biện pháp trả đũa đã và đang được Nga áp dụng rất có thể sẽ khiến Nga và Mỹ lâm vào một cuộc "chiến tranh lạnh" mới. Điều này có thể ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác thương mại đầu tư giữa hai nước Nga - Mỹ. Viện Kinh tế quốc tế Peterson ước tính, khi Nga gia nhập WTO, xuất khẩu Mỹ vào Nga sẽ tăng gấp đôi trong vòng 5 năm tới và đạt 11 tỷ USD. Nếu không thông qua PNTR với Nga thì Mát-xcơ-va có thể sẽ không cho các nhà xuất khẩu Mỹ đặt chân vào các lĩnh vực mà Nga phải mở cửa cho giới đầu tư luật chơi của WTO. Khi đó, các nhà xuất khẩu Mỹ sẽ rơi vào thế bất lợi so với các nhà cung cấp đến từ châu Âu, châu Á và các nơi khác trên thế giới. Tuy nhiên, việc đưa thêm các điều khoản vào dự luật trên có thể khiến một số ngành xuất khẩu của Mỹ vào Nga như nông nghiệp, máy bay... phải ngậm "quả đắng".