Trung úy Sơn Phi Điều hướng dẫn tận tình cho bà Oanh viết chữ tại nhà. Ảnh: Lê Khoa

Lớp học đặc biệt, học sinh đặc biệt, giáo viên đặc biệt này được mở khoảng 3 tháng nay tại ấp Gò Công, xã Nguyễn Việt Khái, huyện Phú Tân, Cà Mau. Đặc biệt, bởi học viên nhỏ tuổi nhất tham gia lớp học cũng đã ở tuổi 38, người lớn tuổi nhất đã ngoại lục tuần và nhiều người còn mang cháu nội, cháu ngoại đến lớp để kết hợp vừa giữ cháu, vừa học chữ. Người dân địa phương thường gọi vui đây là lớp học "nhiều U".

Trong cơn mưa chiều kèm theo gió biển lạnh giá, bà Thạch Thị Thương phải lội trong rừng, mé biển để tìm bắt ốc len mang về bán kiếm tiền mua gạo đắp đổi cuộc sống qua ngày cho bà và 2 đứa cháu nội. Nhưng không vì cái nghèo, cái giá lạnh mà bà Thương không cần cái chữ. Đôi bàn tay lạnh cóng, nhăn nheo trắng bệch do ngâm nước quá lâu khiến bà Thương cầm viết mà cứ run bần bật. Vốn dĩ tập viết chữ đối với người già đã khó, giờ đây giá lạnh làm bà viết lại càng khó hơn.

Nắn nót mãi mới viết xong một chữ, bà Thương lại bỏ viết xuống bàn đưa hai bàn tay kê gần miệng thổi hơi và xoa xoa hai bàn tay lại với nhau để sưởi ấm, sau đó lại viết tiếp khiến chúng tôi không khỏi chạnh lòng và khâm phục sự kiên nhẫn vượt khó của bà. Bên ngoài cửa sổ, hai đứa cháu nội cứ dõi mắt nhìn bà viết chữ và đánh vần. Chữ nào khó đọc, đánh vần chưa đúng, bà phải đọc đi đọc lại nhiều lần. Mỗi lần như vậy, các cháu bà lại kêu to: "Bà ơi, cố lên"! Cùng lúc đó, cả lớp học và mọi người bên ngoài đều cười ồ lên và cũng hô "Cố lên, cố lên...".

Bà Thạch Thị Thương năm nay gần 60 tuổi, các con bà đều nghèo khổ phải đi làm ăn xa. Bà Thương cho biết, trước đây, bà được cấp 1 căn nhà trong khu tái định cư, vì chồng bị bệnh nên phải bán nhà lấy 70 triệu đồng chữa trị, nhưng ông nhà vẫn không qua khỏi bệnh tật và đã qua đời cách đây vài năm. Hiện, người mua nhà thấy hoàn cảnh nên vẫn cho bà ở nhờ trong căn nhà đó.

Hằng ngày, bà Thương đi bắt ốc len, bắt con lịnh ngoài bãi biển, mé sông. Khi thời tiết khắc nghiệt, hoặc nước ngập thì đi làm thuê các công việc nhà cho dân trong vùng và đi nhặt ve chai bán. Nói chung công việc gì làm có tiền là bà Thương làm với mong muốn có tiền lo cuộc sống cho 3 bà cháu. Tuy cuộc sống khó khăn là vậy, nhưng từ ngày có lớp học xóa mù chữ này, bà Thương chưa vắng một buổi nào.

Cũng là học viên tích cực trong lớp, bà Lâm Xà Oanh, 63 tuổi, chia sẻ: Không biết chữ thiệt thòi lắm, đi ra huyện, ra thành phố hỏi địa chỉ đến bệnh viện hoặc đến chỗ nào đó, người ta chỉ cho mình, nhưng mình không biết chữ cũng không tìm được. Ra xã làm giấy tờ gì cũng không biết viết tên mình, không biết chữ làm gì cũng khó khăn.

Vì vậy, khi nghe chú Sơn Phi Điều, cán bộ đồn Biên phòng và cán bộ phụ nữ xã đến vận động đi học là tôi đăng ký ngay. Mấy bữa đầu đi học phải trốn ông xã, vì ông ấy nói lớn tuổi rồi học làm gì, rồi bỏ bê việc nhà. Nhưng tôi cứ đi, có hôm ông xã đến tận lớp đứng ngoài cửa kêu về, nhưng được chú Điều phân tích, vận động nên bây giờ ông ấy không cấm nữa. Biết đọc, biết viết chữ rồi mừng lắm, ở nhà khi rảnh là lấy sách vở ra học và tập viết cho quen.

Bà Oanh kể, có lần đau răng không chịu nổi, ông xã chở ra tận trung tâm Cà Mau để nhổ, nhưng cả hai vợ chồng không biết chữ nên đi hoài mà không biết chỗ nào để vào nhổ răng. Ông xã phát minh ra sáng kiến và dặn vợ: Tôi chạy xe, bà để ý hai bên đường chỗ nào có treo bảng hình cái răng thì kêu tôi ghé vào. Chạy suốt mấy tiếng đồng hồ không thấy bảng nào có hình cái răng, hỏi thăm người ta thì người ta chỉ số và tên đường, nhưng không biết chữ làm sao tìm được, đành chịu đau quay về huyện đến chỗ quen nhổ răng.

Nghe bà Oanh kể chuyện mà cứ như đùa, nhưng đó là sự thật. Không chỉ bà Oanh mà đa số các chị em không biết chữ trong vùng đều gặp nhiều tình huống "dở khóc, dở cười" trong cuộc sống hằng ngày.

Lịch học của lớp là một tuần 3 buổi, thời gian học từ 18 giờ đến 19 giờ 30 phút mỗi tối. Lớp do Trung úy Sơn Phi Điều, cán bộ Đồn BP Cái Đôi Vàm và chị Lê Việt Tiên, hội viên Hội Phụ nữ xã Nguyễn Việt Khái thay phiên nhau phụ trách lớp học. Ban đầu, lớp chỉ có 2 học viên, nhưng đến nay đã có 12 người.

Để tổ chức lớp này, Hội Phụ nữ xã và các tổ đội công tác của Đồn BP Cái Đôi Vàm đã kiên trì đến từng nhà vận động giải thích suốt thời gian dài để các chị, các cô biết được giá trị của cái chữ và quyền lợi khi tham gia các tổ, hội giúp đỡ nhau làm ăn phát triển kinh tế gia đình. 

Các "học sinh" đặc biệt của thầy giáo Điều. Ảnh: Lê Khoa

Chị Lê Việt Tiên cho biết: Xuất phát từ việc không biết chữ lại phải thường xuyên đi làm thuê, làm mướn đây đó nên rất khó khăn trong giao tiếp, tìm đường, vì vậy các cô, các chị quyết tâm học cho biết chữ. Những ngày đầu, các cô, các chị gặp rất nhiều khó khăn khi đọc và viết chữ, nhưng đến nay hầu hết các học viên tham gia lớp học đã biết đọc, biết viết tên mình và những từ ngữ cơ bản. Nhìn các chị, các cô tập viết từng nét chữ và đánh vần từng từ ngữ mà chúng tôi quên đi mệt nhọc.

Các học viên trong lớp mỗi người có hoàn cảnh khó khăn khác nhau, vì vậy khi bận công việc gia đình không đến lớp được, thì Trung úy Điều và chị Tiên đến tận nhà để trực tiếp hướng dẫn các cô, các chị học bài. Đáp lại tình cảm, trách nhiệm của 2 người phụ trách dạy chữ cho mình, các học viên đã thân thương gọi chị Tiên là "cô Tiên", còn Trung úy Sơn Phi Điều là "thầy Điều".

Cơn mưa chiều vẫn chưa ngớt, nhưng chúng tôi phải tạm chia tay lớp học "nhiều U" để trở về đơn vị. Trên đường về, chúng tôi vẫn như còn nghe tiếng đánh vần Ê - A của các chị, các cô hòa chung với tiếng sóng nơi cửa biển Gò Công.

Hiện tại, lớp học không có sách hướng dẫn xóa mù chữ bài bản, thiếu tập, thiếu viết để cấp phát cho học viên, nhưng lớp học được duy trì bằng tất cả tấm lòng của những con người có trách nhiệm. Một lớp học mà học viên không cần đóng học phí, người giảng dạy không lương và học sinh có tuổi trung bình ngoài 50 vẫn đang miệt mài tìm kiếm những con chữ cho chính mình.