Vì công việc ổn định?

Nền công vụ của Việt Nam dựa trên cơ sở nghề nghiệp suốt đời, nên khi được vào làm việc trong các cơ quan, tổ chức Nhà nước, cán bộ, công chức sẽ được hưởng lương hết cả cuộc đời. Việc này khiến họ yên tâm và tự mãn vì biết tương lai của mình sẽ luôn ổn định nếu được vào biên chế. Mặc dù hiện nay không ít người yếu kém về chuyên môn, không có đủ trình độ, năng lực và không hoàn thành nhiệm vụ, nhưng không mấy người bị đuổi việc; chỉ trong trường hợp họ vi phạm pháp luật tới mức bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo và bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật thì hình thức kỷ luật cao nhất đối với cán bộ, công chức cũng chỉ là buộc thôi việc.

Bên cạnh đó, họ sẽ được tăng lương theo niên hạn và theo thâm niên công tác sẽ được thi nâng ngạch, bậc. Nội dung thi nâng ngạch, bậc lại thường không liên quan đến vấn đề thực tế công việc, nghề nghiệp, chỉ là những kiến thức chung chung nên chỉ cần học thuộc lòng và ghi nhớ là dễ dàng thi đỗ ở các kỳ thi. Do đó, cũng không cần phải quan tâm tới việc đánh giá có phản ánh đúng năng lực của mình hay không, miễn đỗ là được. Khi không thích công việc đang làm, mà tìm được công việc tốt hơn, họ có thể xin chuyển công tác sang cơ quan, đơn vị khác mà vẫn hưởng nguyên các chế độ chính sách, tiền lương và điều quan trọng là không ít người được thụ hưởng "khoản phụ cấp" đáng kể.

Vào làm Nhà nước được tiếng "oai", khi có một vị trí nào đấy còn có thể giúp anh em, họ hàng theo kiểu "một người làm quan, cả họ được nhờ". Cũng có không ít trường hợp, khi bố, mẹ đến tuổi nghỉ hưu, thậm chí, chưa hết thời gian công tác vẫn làm đơn xin được nghỉ hưu sớm để cho con vào thế chỗ, số biên chế trên giao không bị "phình" ra và tình nghĩa đồng nghiệp sau trước vẫn được duy trì, đảm bảo.

Vì thu nhập ổn định?

Để giải bài toán lương thấp, nhiều cơ quan, đơn vị đã lợi dụng chính sách cho phép tạo nguồn thu thêm để lấy đất công, tài sản công phục vụ kinh doanh, cho thuê, mướn. Phần lớn số tiền thu nhập được có thể khai man không nộp lại cho ngân sách theo đúng quy định mà Bộ Tài chính chỉ cho phép giữ lại một phần để tăng thu nhập cho cán bộ, công chức và khoản thu nhập này có khi còn cao gấp 1-2 lần lương chính thức.

Việc tự đặt các quy định riêng xảy ra phổ biến trong việc phụ thu ở các trường học và bệnh viện, cũng như các loại phí và đóng góp do UBND cấp xã, phường đặt ra. Đây là vấn đề lớn gây bất bình trong dư luận và ảnh hưởng trực tiếp đến người có thu nhập thấp.

Đối với cán bộ, công chức, để tăng thêm thu nhập, không ít người đã cố tình tạo ra khó khăn, tìm cách sách nhiễu, đòi hỏi, chờ đợi người dân, doanh nghiệp bồi dưỡng để được giải quyết hồ sơ, các thủ tục hành chính, đổi lại sự thiên vị, chiếm ưu thế so với các doanh nghiệp khác. Chi phí cho cá nhân nhưng lại ghi là chi phí công vụ bằng cách làm hóa đơn giả. Tình trạng mượn giờ công, tài sản công làm việc tư diễn ra khá phổ biến trong giới khoa học và công chức, viên chức.

Họ dùng thì giờ chính thức làm công trình nghiên cứu cho người khác; sử dụng máy tính của cơ quan để bán bảo hiểm, bán hàng qua mạng, bán hàng đa cấp, môi giới nhà đất, chứng khoán; lợi dụng công việc có liên quan với lĩnh vực mình đang phụ trách, vì vị trí công tác có điều kiện nắm chắc thông tin, đặc quyền và có doanh nghiệp "sân sau" thì chỉ "bán hợp đồng" xong là có "hoa hồng" trong đó…

Từ nhiều nguồn thu nhập khác nhau, nhiều cán bộ, công chức Nhà nước đã giàu lên nhanh chóng và có cuộc sống gia đình sung túc. Kết quả khảo sát về chỉ số quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PIPA) ở Việt Nam công bố tháng 4-2015, thì có đến 50% trong số 13.500 người dân được chọn hỏi ngẫu nhiên trên toàn quốc, cho biết, họ phải "chạy tiền" mới có được việc làm trong khu vực Nhà nước. Phải chăng, vì công việc ổn định, thu nhập ổn định?

Phát sinh nhiều "căn bệnh" 

Vì mục đích vào làm Nhà nước để có công việc ổn định và thu nhập ổn định, nên phần lớn công chức chỉ làm việc theo tinh thần hoàn thành công việc được giao. Họ không có động lực nỗ lực hơn trong công tác, bởi làm nhiều sẽ dễ dẫn đến rủi ro. Chính vì vậy, cán bộ, công chức chọn phương án an toàn là chỉ làm theo quy định, quy trình một cách máy móc mà không làm theo sự lựa chọn để công việc đạt hiệu quả tối ưu.

"Sáng cắp ô đi, tối cắp ô về" là "căn bệnh" nan y của những công chức trình độ có hạn, lười nhác, bấu víu, nói nhiều hơn làm, đã tạo ra một sức ỳ lớn trong bộ máy, cản trở những công chức có tài năng, có lý tưởng phấn đấu, cống hiến cho sự phát triển chung. Bệnh này cũng là một trong những nguyên nhân làm suy giảm khả năng sáng tạo, hiệu suất làm việc thấp, gây ra tình trạng "lãng phí chất xám", "chảy máu chất xám".

Không chú tâm vào công việc, thiếu năng động, cấp dưới chỉ ngồi chờ mệnh lệnh của cấp trên, là hiện tượng không hiếm của cán bộ, công chức hiện nay. Nhìn bề ngoài khó có thể thấy những hậu quả của nó đem lại, nhưng kỳ thực, tác hại của nó không hề nhỏ. Cộng thêm vào đó là sự quan liêu, hách dịch, đùn đẩy trách nhiệm, xa dân, thích nghe thành tích, ngại nghe sự thật đã và đang dần đánh mất niềm tin của nhân dân về hình ảnh dành cho người cán bộ, công chức. Những căn bệnh này đã và đang phá hoại chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, làm mọt ruỗng tinh thần công vụ của cá nhân cán bộ, công chức.

Lòng dân là một thứ khó có được nhưng lại rất dễ đánh mất. Làm cho dân hiểu, dân tin sẽ không có gì là khó, nếu cán bộ, công chức xem việc phục vụ nhân dân là trách nhiệm, là lẽ tự nhiên phải làm và đó phải là mục đích chính khi muốn trở thành công chức Nhà nước.

Cù Tất Dũng