Các mẫu đá sỏi mà thương lái Trung Quốc đặt hàng để thu mua.

Săn lùng thu mua đá lạ

Cách đây khoảng ba tháng, một nhóm thương lái Trung Quốc trực tiếp mang mẫu một số loại đá, sau này được dân buôn gọi là đá mềm hay đá phấn tới địa bàn huyện Ngọc Hồi để tìm nguồn hàng. Ban đầu, họ đặt giá cao ngất, giá mẫu đá loại rẻ nhất cũng vài trăm nghìn/kg. Cá biệt có mẫu được đặt giá 4 triệu đồng/kg. Mặc dù không có bất kỳ hợp đồng mua bán hay giao kèo gì, việc thương lái Trung Quốc thu mua đá với giá cao khiến nhiều người dân địa phương lóa mắt. "Miếng bánh trên trời rơi xuống" quá "thơm", tiền kiếm được dễ dàng, nhiều người lao vào cuộc, trở thành đại lý thu mua đá cho thương lái Trung Quốc.

Một số khác, cơm đùm cơm nắm vào rừng hoặc sang tận đất Lào để tìm kiếm thu mua đá. Một dân buôn đá từ Lào về có tên N, trú tại thị trấn Plei Kần (Ngọc Hồi, Kon Tum) cho biết, thường xuyên mang đá về Việt Nam qua cửa khẩu Bờ Y bán qua tay cho thương lái Trung Quốc. Chính việc thu mua đá rầm rộ khiến chính quyền Lào truy bắt gắt gao, "Trước đây, tôi chỉ cần mua xong, thuê người Lào vận chuyển thì không bị bắt. Thời gian gần đây, lực lượng chức năng Lào làm rất gắt gao, có thuê người Lào vận chuyển cũng bị tịch thu đá. Riêng người Việt Nam vận chuyển mà bị phát hiện không những bị tịch thu, mà còn bị tạm giữ người" - N cho biết.

Điều đáng nói là cũng như N, tất cả dân buôn đá đều không biết thương lái Trung Quốc thu mua loại đá này để làm gì. "Theo những mẫu họ cho tôi xem thì có thể là mua về làm đồ trang trí, đá phong thủy" - Một thương lái phỏng đoán.

Đá thành... cục nợ

Sau vài tháng thu mua đá rầm rộ, đùng một cái, các thương lái Trung Quốc ngừng "ăn hàng", lặn mất tăm khiến một số dân buôn đá như ngồi trên đống lửa vì đang ôm đống nợ đá mà chẳng biết để làm gì. Anh N vừa chỉ vào đống đá, vừa nói: "Số đá này chừng hơn 100kg. Cách đây khoảng nửa tháng, một thương lái Trung Quốc hỏi mua với giá 700 nghìn đồng/kg, nhưng tôi không bán". Nay thì  N đang khẩn trương tìm "mối" để bán nhằm thu hồi vốn theo kiểu được bao nhiêu hay bấy nhiêu.

Theo lời N, đây là lần thứ ba anh vận chuyển đá mềm từ Lào về Việt Nam để bán. Các lần trước, N chỉ chuyển số lượng nhỏ để thăm dò. Thấy có lời lớn nên lần này đầu tư toàn bộ số vốn tích lũy được để gom với số lượng lớn mang về. Vậy mà giờ đây, thương lái Trung Quốc ngừng thu mua, phải ôm cục nợ.

Lô đá đang được anh N cất giấu trong góc nhà.

Bi đát hơn trường hợp anh N là bà Nguyễn Thị T, trú tại tổ dân phố 6, thị trấn Pkei Kần, mua gần 1 tấn đá với giá hơn 1 tỷ đồng đang trên đường vận chuyển về Việt Nam thì bị lực lượng chức năng Lào bắt giữ. Theo người thân bà T, lái xe phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ số tiền bỏ ra mua hàng, tuy nhiên, việc lái xe bồi thường với số tiền lớn này là rất khó vì hai bên cũng chỉ giao kèo bằng miệng với nhau chứ không có văn bản, hợp đồng gì. Hiện tại, bà T đang phải đi trốn vì để có số tiền mua đá, bà T phải đi vay nóng lãi cao của nhiều người.

Sáng 10-11, trao đổi với chúng tôi qua điện thoại, ông Huỳnh Thơ, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Kon Tum (Sở Công thương tỉnh Kon Tum) cho biết, Sở đang xúc tiến kiểm tra tình hình các thương lái Trung Quốc thu mua đá thời gian qua trên địa bàn. Riêng việc một số người dân sang Lào mua đá trang trí đưa về Việt Nam bán lại cho thương lái Trung Quốc thì chưa nắm được thông tin. Ông Thơ cho biết, sẽ cho cấp dưới kiểm tra.

Người thì mất tiền, kẻ thì mang nợ. Tất cả đều chung một hoàn cảnh là  ôm một đống đá trị giá tiền tỷ mà chẳng biết đó là loại đá gì. Bài học cay đắng tương tự như thế này mặc dù đã nhiều lần được cảnh báo mà vẫn khiến người lâm vào cảnh nợ nần chống chất. Câu hỏi được đặt ra là liệu có hay không dấu hiệu lừa đảo, mang tính phá hoại về mặt kinh tế? Thiết nghĩ, cơ quan chức năng cần sớm vào cuộc để người dân không phải đánh đổi những đống đá vô tri vô giác thành... cục nợ.