Một phần khu tái định cư Sông Ngân.

"Có đất lành rồi, chim phải đậu thôi..."

Anh Hồ Ninh hiện là Trưởng khu TĐC Sông Ngân (thuộc xã miền núi Linh Thượng, Gio Linh, Quảng Trị) - "Ngôi nhà chung" của gần 60 hộ đồng bào dân tộc Vân Kiều đang chung sống đoàn kết. Anh Ninh cho chúng tôi biết, dự án xây dựng khu TĐC này được triển khai từ đầu năm 2012, với mục đích đưa các hộ dân sống du canh, du cư ở các khu vực hẻo lánh, hiểm trở trên địa bàn đến lập nghiệp để ổn định cuộc sống mới.

Để giúp đồng bào phát triển sản xuất, sau một năm bắt tay xây dựng, bằng nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước, xã Linh Thượng đã đầu tư gần 1,5 tỷ đồng để san ủi 81ha đất sản xuất và gần 7ha lúa nước, đồng thời xây dựng lưới điện thắp sáng cho các hộ dân ở khu tái định cư Sông Ngân. Là một thung lũng tương đối bằng phẳng, thuận lợi cho việc canh tác, chỉ cách đại lộ Hồ Chí Minh 4km theo đường chim bay, lại được ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng nên theo thời gian, đời sống của bà con tại đây không ngừng phát triển.

Qua những mùa lúa, mùa tiêu, cà phê, sắn... người Vân Kiều càng cảm nhận sâu sắc hơn tấm lòng của chính quyền tỉnh, huyện và xã đã không ngừng chăm lo cho mình từ nơi ăn, chốn ở sao cho văn minh, tiến bộ. "Ngoài việc chịu khó làm ăn, đồng bào miềng còn được chính quyền địa phương hỗ trợ thêm vốn, đầu tư hạ tầng, chuyển giao kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi nên mới được như hôm nay..." - Anh Ninh đúc kết.

Nghe Hồ Ninh nói vậy, già Hồ Riêu, một bậc cao niên, cũng là cư dân khu TĐC Sông Ngân cất tiếng: "Được sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, người Vân Kiều giờ ít khi cho đất nghỉ. Nhà nào cũng có nhiều thóc, nhiều bắp, không còn lo thiếu ăn như thời còn sống tạm bợ ở các khu vực Khe Ai, Ba De, Cù Đinh. Tất cả là nhờ các công trình thủy lợi và những lớp học về khuyến nông do tỉnh, huyện, xã lo cho đồng bào...".

Theo già Hồ Riêu, thời gian mới về khu TĐC Sông Ngân định canh, định cư, mặc dù đã được Nhà nước quan tâm đầu tư xây dựng đường giao thông, nhà ở và công trình nước sạch, nhưng do đã quen sống nay đây mai đó nên nhiều người có ý định trở về nơi cũ. Được chính quyền các cấp chung tay vận động, giúp đỡ, cùng với quyết tâm vượt khó, xóa đói, đẩy lùi nghèo khổ, đồng bào Vân Kiều đã ra sức làm nương rẫy, kết hợp khai phá đất dốc làm ruộng nước. Định kỳ, đồng bào được các cán bộ khuyến nông, khuyến lâm của huyện, của xã đến tận thôn để hướng dẫn và giảng dạy về khoa học - kỹ thuật phục vụ cho trồng trọt, chăn nuôi, vệ sinh môi trường...

"Ngày trước khổ lắm, đến hạt muối cũng không có đủ cho bữa ăn hàng ngày. Đồng bào miềng cứ ở vạt rừng này được vài mùa rẫy lại chuyển sang vạt rừng khác, chỉ biết trồng ngô, trồng chuối theo kiểu "phát, đốt, cốt, trỉa". Những ngày đói, phải vào rừng đào củ mài để ăn, hôm nào săn được con chuột, con chồn thì mới được bữa tươi. Người ốm đau chỉ biết nhờ trời và thầy cúng... Nay được Đảng và Nhà nước quan tâm cho vào ở khu TĐC, đất lành rồi, chim phải đậu thôi..." - Già Hồ Riêu tâm sự với chúng tôi.

Vui nhịp sống mới

Được sự giới thiệu của anh Hồ Ninh, chúng tôi đến thăm gia đình anh Hồ Văn Thơm, một chủ hộ được xem là điển hình trong việc thay đổi cách nghĩ, không ỷ vào Nhà nước để vươn lên làm giàu từ nhiều loại cây, con khác nhau. Trong ngôi nhà lợp mái tôn vững chãi, Hồ Văn Thơm chia sẻ với chúng tôi: "Nói vậy chớ, để có được cái ăn, có được cái dư không phải dễ mô, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số miềng. Muốn nhanh thoát nghèo, phải biết thay đổi cách nghĩ, cách làm, không được ỷ lại vào sự giúp đỡ của Nhà nước...".

Anh Thơm kể, trước đây, gia đình anh sống du canh du cư ở Khe Ai, chọc lỗ tra hạt, hằng năm làm quần quật, nhưng đến mùa giáp hạt lại đói, vẫn phải ăn củ rừng thay cơm. Nghe theo lời Đảng, Nhà nước, cả gia đình bồng bế vào khu định canh, định cư Sông Ngân, được Nhà nước cấp đất sản xuất, đất làm nhà ở.

Để giải quyết bài toán lương thực, ban đầu, vợ chồng anh chủ yếu trồng bắp, sắn và một ít lúa nước. Hơn một năm sau, thấy giống lúa nương trồng tại vùng này có hạt to, cho cơm dẻo có mùi thơm rất đặc biệt, bán được giá cao, hai vợ chồng quyết định bỏ công sức cải tạo những diện tích đất cằn cỗi thành những ô ruộng có độ cao thấp khác nhau, rồi tiến hành gieo sạ theo lối cổ truyền. Kết quả khá bất ngờ, nguồn thu từ kiểu canh tác truyền thống này đã đem lại cho gia đình một khoản đáng kể...

Hệ thống kênh tưới nước tại khu tái định cư Sông Ngân.

Nhanh nhẹn dẫn chúng tôi thăm vườn tiêu nhà mình, vừa đi, anh Thơm vừa khoe: Trước đây, ở nơi ở cũ vất vả lắm, cái ăn không đủ, đàn ông thì săn bắt con thú, con chim trên rừng, phụ nữ thì trồng lúa, trồng bắp trên nương xa, trẻ con đi đến trường quá khó khăn nên bỏ học nhiều. Nhưng nay về khu TĐC mới, có nhà cửa kiên cố, lại có điện thắp sáng.

Khó khăn ban đầu dần qua, đến nay, nhiều nhà đã có xe máy để đi lại. Đời sống khấm khá hơn, bà con mừng lắm. Điều đáng mừng hơn cả là đồng bào trong khu TĐC rất nhiệt tình giúp đỡ nhau. Gia đình nào có khó khăn, bà con đều xúm vào giúp, tình làng nghĩa xóm nơi quê mới càng thêm gắn bó...

Chúng tôi tạm biệt khu TĐC Sông Ngân khi mặt trời gác núi, từng đàn bò lũ lượt từ các triền đồi kéo nhau về, tiếng trẻ nhỏ chơi đùa cười vang trong làn khói lam chiều bay lên từ những nếp nhà đều tăm tắp.

Cuộc sống đã ổn định và đang khởi sắc trên quê hương mới, khiến bà con dân tộc Vân Kiều, những người 4 năm trước còn phải sống cảnh nay đây mai đó trong rừng đại ngàn, ai cũng "ngấm" rằng, các chính sách an sinh xã hội, đặc biệt là những chương trình ưu tiên của Đảng và Nhà nước nhằm giúp người dân vùng đặc biệt khó khăn xóa đói, giảm nghèo và phát triển bền vững đã và đang "xây" nên một nhịp sống mới cho đồng bào. Những gì chúng tôi "mắt thấy, tai nghe" ở TĐC Sông Ngân là minh chứng rõ ràng cho sự đánh giá ấy...