Tàu sân bay trực thăng lớp Mistral Vla-đi-vô-xtốc tại cảng Xanh Na-dai-rơ, Pháp tháng 5/2014. Ảnh: AFP

Theo thỏa thuận năm 2011 dưới thời cựu Tổng thống Ni-cô-la Xác-cô-di, Pháp cam kết đóng cho Nga 2 chiếc tàu sân bay trực thăng lớp Mistral với trị giá 1,2 tỷ euro (1,5 tỷ USD), lần lượt bàn giao vào các năm 2014 và 2015. Mỗi chiếc tàu này có thể chở 16 trực thăng chiến đấu, hơn 40 xe tăng hoặc 70 ô tô chiến đấu và tối đa 450 binh sĩ.

Thời điểm đó, Pa-ri kỳ vọng việc thực hiện hợp đồng bán vũ khí lớn cho Nga sẽ là bước đi đầu tiên trên con đường trở thành nhà sản xuất vũ khí hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, Tổng thống đương nhiệm Phrăng-xoa Ô-lăng-đơ buộc phải đình chỉ chuyển giao các tàu Mistral này do những căng thẳng giữa Nga và phương Tây liên quan đến cuộc xung đột ở U-crai-na.

Chiếc tàu lớp Mistral đầu tiên mà Pháp đóng cho Nga mang tên Vla-đi-vô-xtốc lẽ ra đã phải được bàn giao từ tháng 11/2014 trong khi chiếc thứ hai mang tên Xê-va-xtô-pôn dự kiến sẽ cập cảng Nga vào đầu năm sau. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, khả năng hai chiếc tàu lớp Mistral được bàn giao cho Nga gần như là điều bất khả thi.

Các thành viên NATO, nhất là Mỹ và Ba Lan - hai đối tác mà Pa-ri đang đàm phán ký kết các hợp đồng quốc phòng tổng trị giá tới 6,7 tỷ USD, sẽ rất tức giận nếu Pháp cố thực hiện “thương vụ Mistral” với Nga khi cuộc khủng hoảng U-crai-na vẫn chưa được giải quyết.

Song nếu không bàn giao cho Nga hai chiếc tàu chiến này, Pháp cũng sẽ thiệt hại nặng về kinh tế do đơn phương hủy hợp đồng. Chưa kể cái giá lớn hơn mà Pháp phải trả là tham vọng trở thành nhà cung cấp vũ khí hàng đầu sẽ tan thành mây khói.

Tổng thống Ô-lăng-đơ rõ ràng đang đứng trước bài toán khó về chính trị lẫn kinh tế khi phải ra quyết định về thương vụ Mistral. Theo các nguồn tin, Pa-ri đang tìm cách đàm phán nhằm cứu vãn tình thế, đồng thời vạch kế hoạch xử lý với hai chiếc siêu tàu chiến này. Có 3 phương án được đưa ra: bàn giao tàu cho Nga, bán tàu cho một bên thứ ba và phá hủy tàu.

Trong hơn 2 tháng qua, đặc phái viên của Pháp, ông Lu-i Gô-ti-ê, liên tục có các chuyến bay qua lại giữa hai thủ đô để đàm phán về số tiền Pháp phải trả cho Nga. Các nguồn tin hai bên tiết lộ Mát-xcơ-va muốn Pa-ri phải trả 1,163 tỷ euro (1,29 tỷ USD), trong đó bao gồm 800 triệu ơ-rô mà Nga đã thanh toán trước cho Pháp cộng thêm các khoản bồi thường cho chi phí mà Nga bỏ ra khi theo đuổi hợp đồng như mua thiết bị và đào tạo lính thủy.

Số tiền trên thấp hơn rất nhiều con số 5 tỷ ơ-rô, bao gồm cả tiền phạt chậm và phá vỡ hợp đồng. Nhưng trong bối cảnh kinh tế Pháp đang gặp nhiều khó khăn, Pháp chỉ muốn bồi hoàn cho phía Nga 785 triệu ơ-rô. Tất nhiên, Nga không thể chấp nhận điều này và cuộc đàm phán giữa hai nước hồi cuối tháng 5 vừa qua đã kết thúc chóng vánh đến mức phái đoàn Pháp không cần nhận phòng ở Mát-xcơ-va.  

Hiện tại, việc bàn giao tàu Mistral đang bị hoãn vô thời hạn chứ chưa chính thức bị hủy bỏ. Có thông tin cho rằng Pháp đang đợi chiếc Xê-va-xtô-pôn hoàn thành, dự kiến vào cuối tháng 6 này, rồi mới nối lại đàm phán với Nga.

Trong quá trình đàm phán, phái viên Gô-ti-ê đã yêu cầu Nga hoặc cùng đóng góp vào chi phí tháo dỡ hai chiếc tàu hoặc cho phép Pháp bán những con tàu này cho một đối tác thứ ba. Có tin Ca-na-đa, Xinh-ga-po, Ai Cập đang có ý định mua tàu Mistral. Hai tàu Mistral đóng cho hải quân Nga được trang bị đặc biệt phần thân để phù hợp thực hiện các nhiệm vụ ở Bắc Cực, khu vực hải quân Ca-na-đa đang hoạt động.

Ngoài ra, cũng xuất hiện tin đồn về việc Trung Quốc quan tâm tới 2 chiếc tàu này. Tháng 5 vừa qua, một phái đoàn Hải quân Pháp trong đó có một tàu chiến lớp Mistral đã ghé thăm Trung Quốc. Trung Quốc hiện sở hữu khá nhiều trực thăng Kamov Ka-27 trong khi hai tàu Mistral mà Pháp đóng theo đơn đặt hàng của Nga được thiết kế phù hợp với việc chuyên chở và cất cánh của loại máy bay này. Tuy nhiên khả năng Pháp chọn Trung Quốc không lớn. Trong bối cảnh tình hình Biển Đông đang căng thẳng, bán tàu chiến cho Bắc Kinh chẳng khác nào “cú tát” vào mặt Tô-ki-ô và Oa-sinh-tơn.

Trước đó, giới chức quốc phòng Nga cũng khẳng định hai chiếc siêu tàu chiến lớp Mistral sẽ không thể bị bán lại vì chúng được đóng riêng cho hải quân Nga, với những thông số, tiêu chuẩn riêng liên quan đến bí mật an ninh quốc gia của Nga.

Kể cả trong trường hợp Nga chấp thuận để Pháp bán tàu cho bên thứ 3, Pháp sẽ phải tự bỏ túi sửa chữa lại 2 con tàu, ước tính sẽ tốn hàng trăm triệu euro. Trong khi đó, cũng không thể kéo dài tình trạng này, bởi vận hành và bảo trì tàu tiêu tốn của Pháp 5 triệu euro mỗi tháng.

Theo Cố vấn quốc phòng của cố Tổng thống Phrăng-xoa Mít-tơ-răng, Tướng Cri-xti-ăng Kê-xnô, lựa chọn ít tốn kém nhất là… đánh đắm 2 con tàu trong trường hợp phải hủy hợp đồng với Nga. Trước sáng kiến này, Đô đốc hải quân Nga Vy-a-che-xláp Pô-pốp (cựu chỉ huy Hạm đội Biển Bắc) cho đây là một “ý tưởng điên rồ”. Theo ông, nếu Pháp không giao Mistral cho Nga, trong tương lai họ có thể sử dụng các thiết bị của mình một cách hợp lý hơn.

Có lẽ, đánh chìm tàu chỉ là biện pháp cuối cùng khi Pháp không còn sự lựa chọn nào khác. Tờ “Le Figaro” (Pháp) ví hai con tàu Mistral này là những “con tin” trên bàn cờ chính trị giữa Nga và phương Tây.