Hành khách làm thủ tục xuất nhập cảnh tại "điểm kiểm tra chung" ở cửa khẩu quốc tế Lao Bảo.

Mô hình của tình hữu nghị

Mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" là một trong những điều khoản của Hiệp định GMS quy định về việc tạo thuận lợi cho vận tải hàng hóa và người qua lại biên giới giữa các nước tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng. Hiệp định GMS có 6 nước tham gia gồm: Lào, Thái Lan, Cam-pu-chia, Việt Nam, Trung Quốc và Mi-an-ma có hiệu lực từ năm 2003. Đây là một sáng kiến cải cách thủ tục hành chính mang tính đột phá do Ngân hàng châu Á (ADB) khởi xướng và lần đầu tiên được áp dụng cho cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị, Việt Nam) - Đen-xa-vẳn (Xa-vẳn-na-khệt, Lào). Các nước ký kết Hiệp định GMS cam kết sẽ áp dụng mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng"  tại các cặp cửa khẩu quốc tế dọc tuyến hành lang trong tiểu vùng sông Mê Kông, bao gồm cả hành lang kinh tế Đông - Tây.

Thời gian qua, Bộ Tư lệnh BĐBP đã tích cực tham mưu cho Bộ Quốc phòng tham gia việc xây dựng mới và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến lĩnh vực kiểm soát xuất nhập cảnh như các Hiệp định và Nghị định thư về vận tải đường bộ giữa Việt Nam với các nước láng giềng; Hiệp định về tạo điều kiện thuận lợi vận tải qua biên giới các nước tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (Hiệp định GMS). Đồng thời, tham mưu cho Chính phủ thống nhất với Chính phủ Lào cho phép điều chỉnh giờ mở, đóng tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn từ 7 giờ đến 22 giờ hàng ngày, bắt đầu từ ngày 1-4-2013.

Trong lĩnh vực quản lý, kiểm soát xuất nhập cảnh, BĐBP đã tích cực cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa qui trình thủ tục kiểm tra, kiểm soát xuất nhập cảnh, tạo điều kiện thuận lợi cho người, phương tiện trong lưu thông biên giới. Đi đôi với cải cách hành chính, BĐBP luôn chú trọng đầu tư nguồn nhân lực, từng bước đầu tư trang thiết bị kiểm tra hộ chiếu hiện đại, lắp đặt camera giám sát an ninh nhằm nâng cao năng lực kiểm soát xuất nhập cảnh, duy trì trật tự tại khu vực cửa khẩu, phòng chống hoạt động xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu và gian lận thương mại...

Ngày 26-6-2014, tại Viêng Chăn (Lào), được sự ủy quyền của Bộ Quốc phòng Việt Nam và Bộ Công an Lào, Bộ Tư lệnh BĐBP Việt Nam và Tổng cục An ninh Lào đã ký kết Thỏa thuận giữa Bộ Quốc phòng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Bộ An ninh nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào về phối hợp kiểm tra, kiểm soát,  xuất cảnh, nhập cảnh theo mô hình "Một cửa, một điểm dừng" tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn. Đây là cơ sở pháp lý đầu tiên để hai bên phối hợp triển khai thực hiện hiệu quả mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn.

Cùng với đó, Bộ Tư lệnh BĐBP và Tổng cục An ninh Lào đã tiến hành nhiều buổi hội đàm, khảo sát để trao đổi, bàn bạc các nội dung triển khai có hiệu quả mô hình kiểm tra, kiểm soát "Một cửa, một điểm dừng" tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn. Chỉ đạo xây dựng Quy chế phối hợp giữa Đồn BPCK quốc tế Lao Bảo với Đồn Công an cửa khẩu Đen-xa-vẳn về thực hiện bước 4 của Hiệp định GMS. Khảo sát, kiểm tra tình hình thực tế công tác chuẩn bị thực hiện mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" tại cặp cửa khẩu này.

Đồng thời, tham mưu đề xuất các biện pháp tiến hành vận hành thử và vận hành chính thức mô hình tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn vào ngày 6-2-2015. Để chuẩn bị cho việc vận hành mô hình "Một cửa, một điểm dừng", Bộ Tư lệnh BĐBP đã tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ xuất nhập cảnh của Đồn BPCK quốc tế Lao Bảo và Đồn Công an cửa khẩu Đen-xa-vẳn về mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng". Bộ Tư lệnh BĐBP còn trang cấp cho lực lượng Công an cửa khẩu Đen-xa-vẳn nhiều trang thiết bị hiện đại trong quản lý cửa khẩu, với tổng trị giá lên tới 2,5 tỷ đồng… Có thể nói, đây là mô hình kiểu mẫu mới nhất trong mối quan hệ hợp tác hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.

Triệt để trong cải cách thủ tục hành chính

Mặc dù mới đi vào hoạt động chưa đầy 3 tháng nhưng mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" đã mang lại những lợi ích vô cùng thiết thực. Khi làm thủ tục, hành khách, phương tiện và hàng hóa chỉ phải dừng đỗ một lần tại địa điểm làm thủ tục nên đã giảm thời gian chờ đợi và chi phí về bốc dỡ hàng hóa. Công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng tại khu vực cửa khẩu cũng rất thuận tiện.

Từ thời điểm triển khai vận hành thử nghiệm mô hình kiểm tra chung đến nay, cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Đen-xa-vẳn đã tiến hành làm thủ tục xuất nhập cảnh cho trên 56 nghìn lượt người và gần 8 nghìn lượt phương tiện xuất nhập cảnh; 152 đoàn, với trên 5 nghìn lượt khách du lịch. Tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ước tính khoảng gần 7.000 tấn, với khá nhiều chủng loại. Điều này bước đầu đã khẳng định, mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" là hoàn toàn phù hợp với thực tế ở cặp cửa khẩu Lao Bảo - Đen-xa-vẳn.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Văn Nam, Phó Tư lệnh BĐBP, "Một cửa, một điểm dừng" là mô hình rất mới, chưa từng có tiền lệ tại Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng và các nước ASEAN. Trong quá trình thực hiện mô hình, thực tiễn tất yếu sẽ có những vấn đề nảy sinh. Song cái được lớn nhất chính là thủ tục hành chính đã được cải cách tương đối đơn giản và đem lại hiệu quả vô cùng tích cực, tạo điều kiện thông thoáng cho hành khách, phương tiện, hàng hóa xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu qua lại cửa khẩu. Sự thành công của mô hình kiểm tra "Một cửa, một điểm dừng" là kết quả nỗ lực của hai nước Việt Nam - Lào trong việc đơn giản hóa quy trình thủ tục, tạo thuận lợi cho đầu tư và giao thương qua biên giới.

Qua đó, sẽ đưa tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây thực sự trở thành hành lang của hữu nghị, hợp tác cùng phát triển và thịnh vượng. Trong thời gian tới, Bộ Tư lệnh BĐBP sẽ tham mưu cho Bộ Quốc phòng và Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ sở hạ tầng cửa khẩu quốc tế Lao Bảo để triển khai thực hiện hoàn chỉnh mô hình này và xây dựng mô hình trở thành mô hình kiểu mẫu, làm cơ sở để triển khai ở cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (Tây Ninh, Việt Nam) - Bà Vẹt (Cam-pu-chia) và những cặp cửa khẩu quốc tế khác khi có điều kiện…