Nhà báo Trần Hoàng Anh đang tác nghiệp tại xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Năm ấy, chuẩn bị kỷ niệm 35 năm ngày truyền thống lực lượng BĐBP và 5 năm ngày Biên phòng toàn dân, Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Nam-Đà Nẵng (cũ) tổ chức đoàn công tác gồm phóng viên của báo Biên phòng, các cơ quan thông tấn, báo chí trong và ngoài quân đội lên hai huyện biên giới Hiên, Giằng (nay là huyện Tây Giang và Nam Giang) để tìm hiểu viết bài tuyên truyền về những chiến công của quân và dân các xã biên giới.

Đoàn công tác của chúng tôi có 4 người, gồm: Thiếu tá Hồ Sỹ Quý, nguyên Trưởng ban Tuyên huấn (nay là Đại tá, Phó Chủ nhiệm Chính trị BĐBP TP Đà Nẵng) - Trưởng đoàn; Đại úy-nhà báo Dương Xuân Bình, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Công an Quảng Nam-Đà Nẵng (nay là Đại tá, Phó trưởng Công an quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng vừa nghỉ hưu) và tôi - Trần Hoàng Anh (nay là phóng viên của báo Biên phòng) cùng với một cán bộ dẫn đường của Đồn BP Hiên 2 (nay là Đồn BP A Xan).

Theo kế hoạch, sáng hôm đó, chúng tôi phải vượt qua quãng đường trên 40km đèo dốc để đến Đồn BP Giằng 1 (nay là Đồn BP La Eê). Phải nói thêm rằng, ngày đó, trên tuyến biên giới tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng chưa có hệ thống đường sá như bây giờ, hầu hết là phải đi men theo các đường mòn, lối mở của bà con dân tộc đi làm nương, phát rẫy. "Phương tiện" duy nhất để di chuyển từ nơi này qua nơi khác là bằng chính đôi chân trần của mình. Nếu người dân địa phương khỏe mạnh, quen đường rừng thì cũng chỉ đạt tốc độ từ 5-7km/giờ.

Chính vì vậy, để vượt qua quãng đường 40km, chúng tôi phải đi mất từ 8-10 tiếng đồng hồ. Để không phải "ăn rừng, ngủ núi", chúng tôi quyết định đi từ mờ sáng để đến trưa có thể vào một bản làng của đồng bào dân tộc nghỉ chân, cơm nước qua loa rồi tiếp tục lên đường hành quân cho kịp lộ trình.

Đúng như dự kiến, đoàn công tác đến bản Kôn Zốt 3, xã La Eê, huyện Giằng vào khoảng 11 giờ trưa. Từ rất xa, chúng tôi đã nghe tiếng trống, cồng chiêng vang vọng cả một góc rừng. Trên đường đi vào bản, đồng chí cán bộ dẫn đường thông báo cho chúng tôi biết bà con đang tổ chức lễ hội. Và cũng theo kinh nghiệm của anh, đây có thể là lễ khánh thành nhà mới hay là một đám cưới truyền thống của đồng bào dân tộc Cơ Tu.

Tại những lễ hội thế này, bà con thường tổ chức đâm trâu, tấu cồng chiêng và múa hát các làn điệu truyền thống của người Cơ Tu. Nghe vậy, chúng tôi hết sức vui mừng, bởi đây là dịp may hiếm có để có thể bấm máy, ghi lại được những hình ảnh sinh động nhất về lễ hội, phong tục của người Cơ Tu trên biên giới Quảng Nam. Mọi mệt nhọc, vất vả trên đường hành quân như tan biến, cả đoàn sắp xếp lại ba lô nhanh chân vui bước về bản.

Tuy nhiên, sự hào hứng của chúng tôi nhanh chóng bị vụt tắt ngay từ khi bước chân qua lớp hàng rào ngăn thú rừng của bản Kôn Zốt 3. "Đón tiếp" chúng tôi là khoảng hơn chục người đàn ông lực lưỡng, tay lăm lăm vũ khí, giáo mác. Một người đàn ông trung niên trong bộ trang phục truyền thống của người Cơ Tu mà sau này được biết là trưởng bản, cất giọng đanh thép hỏi lớn: "Các anh là ai? Đến từ đâu? Có giấy tờ gì không?"

Nghe vậy, Thiếu tá Hồ Sỹ Quý bước lên trình bày: "Tôi là Trưởng đoàn công tác của Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Nam-Đà Nẵng. Tôi đang trên đường đưa các nhà báo lên La Eê. Nghe thấy tiếng cồng chiêng từ xa, chúng tôi muốn vào đây để chụp vài tấm ảnh để tuyên truyền cho đồng bào mình. Đây là giấy tờ của chúng tôi"- vừa nói, Thiếu tá Quý vừa đưa 4 tờ giấy công lệnh của các thành viên trong Đoàn cho ông trưởng bản.

Cầm số giấy tờ của Đoàn công tác trong tay, nhưng ông trưởng bản không đoái hoài đến việc kiểm tra mà vẫn quắc mắc, lớn tiếng: "Sao anh lại dám lừa dối tôi. Anh mà là Trưởng đoàn à? Anh kia mới là Trưởng đoàn"- vừa nói, ông trưởng bản vừa chỉ tay về phía Đại úy Dương Xuân Bình.

Chúng tôi chưa kịp phản ứng, ông tự giải thích theo đúng cách của người dân... vùng cao: "Trên quân hàm của anh chỉ có mỗi một "ông sao" còn quân hàm của anh kia có những bốn "ông sao" cơ mà. Số sao ít như vậy thì làm sao làm Trưởng đoàn được?" (quân hàm Thiếu tá có 1 sao và hai gạch còn quân hàm của Đại úy có 4 sao và 1 gạch).

Nói xong, ông trưởng bản từ từ mở 4 tờ giấy công lệnh ra xem. Ông trưởng bản chăm chú nhìn vào từng tờ giấy công lệnh của mỗi người, rồi ông lấy chiếc đèn pin đang đeo bên người ra soi vào từng tờ giấy cho dù lúc đó đang là giữa trưa nắng. "Các anh nói là cán bộ dưới tỉnh lên đây công tác, sao mới đi đến Đồn BP Hiên 2 mà trong giấy tờ lại có đến 2 chiếc dấu màu đỏ?"...

Mặc cho chúng tôi giải thích mỏi miệng quy định của quân đội về số sao trên quân hàm và số dấu chứng thực trong giấy công tác, ông trưởng bản vẫn "ra lệnh" cho số thanh niên trong bản cắt cử người chạy ngay về Đồn BP La Eê, cách bản Kôn Zốt 3 chừng gần 20km để báo tin và tổ chức canh chừng "toán biệt kích xâm nhập".

Nhận được tin báo của bản Kôn Zốt 3 về việc có một toán người khả nghi xâm nhập qua biên giới đang bị bắt giữ tại bản, Thiếu tá Nguyễn Danh Dự, Đồn trưởng trực tiếp chỉ huy một tổ tức tốc đến ngay "hiện trường". Vừa đến nơi, Đồn trưởng Dự được ông trưởng bản dẫn đến nơi đang tạm giữ số "đối tượng khả nghi".

Nhìn thấy chúng tôi, Thiếu tá Nguyễn Danh Dự nhận ra ngay Thiếu tá Hồ Sỹ Quý cùng một số nhà báo mà anh đã có dịp tiếp xúc. Thay mặt chỉ huy Đồn BP La Eê, Thiếu tá Dự xin "bảo lãnh" cho chúng tôi và nhiệt liệt biểu dương tinh thần cảnh giác của bà con bản Kôn Zốt 3.

Trên đường về đồn, Thiếu tá Dự cho biết, sau vụ bọn phản động Hoàng Cơ Minh bị tiêu diệt trên tuyến biên giới Việt-Lào, đơn vị có tuyên truyền cho nhân dân các thôn, bản trên biên giới nâng cao ý thức cảnh giác nhằm kịp thời phát hiện các đối tượng lạ mặt có ý đồ xâm nhập qua biên giới.

"Việc người dân bản Kôn Zốt 3 bắt giữ "toán biệt kích xâm nhập" gồm các nhà báo hôm nay, cũng là một trong những phương án để chúng tôi xử lý tình huống đột xuất trên biên giới và khẳng định tinh thần cảnh giác cao của đồng bào các dân tộc trước những người lạ mặt". Thiếu tá Dự cười nói.

Quay lại câu chuyện của ông trưởng bản, từ khi biết chính xác chúng tôi là nhà báo và cán bộ ở Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh lên công tác, ông và bà con trong bản rất vui. Ông đề nghị bà con tổ chức lại từ đầu lễ hội với những tiết mục múa cồng chiêng đặc sắc để chúng tôi chụp ảnh.

Ông còn tự tay đào hũ rượu cần được chôn dưới sàn nhà cách đây 5 năm và lấy miếng thịt trâu ngon nhất ra chiêu đãi khách quý. Rồi ông một mực đề nghị đoàn công tác cùng các cán bộ của Đồn BP La Eê phải ở lại dự lễ hội với bà con, đến sáng hôm sau mới cho tiếp tục lên đường. Cả đoàn chúng tôi vui vẻ nhận lời.