Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ báo cáo công tác phòng ngừa, chống vi phạm pháp luật và tội phạm và kết quả thực hiện Nghị quyết số 372012QH13 của Quốc hội.

Năm 2013, an ninh trật tự trên các địa bàn chiến lược, trọng điểm được giữ vững, ngăn chặn kịp thời các âm mưu và hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia và chống phá đất nước. Các vụ việc phức tạp được các cơ quan chức năng xử lý kịp thời, hiệu quả. Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, công tác phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội được tập trung chỉ đạo, phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi phạm pháp. Tội phạm xâm phạm trật tự xã hội được kiềm chế; triệt phá nhiều băng nhóm tội phạm có tổ chức, nhất là tội phạm kiểu xã hội đen, tội phạm ma túy, tội phạm kinh tế, tội phạm sử dụng công nghệ cao…

Tình hình các loại tội phạm nói chung được kiềm chế nhưng chưa giảm. Tội phạm kinh tế, tham nhũng còn nghiêm trọng, tiềm ẩn nhiều phức tạp. Đáng lo ngại là tình trạng gia tăng các loại tội phạm môi trường, tội phạm sử dụng công nghệ cao, gây bức xúc dư luận xã hội. Lực lượng chức năng đã phát hiện một số doanh nghiệp nhập khẩu rác thải chất thải nguy hại vào Việt Nam bằng các thủ đoạn tinh vi dưới hình thức tạm nhập tái xuất hoặc khai thác gian dối. Lực lượng chức năng Bộ tài nguyên và môi trường đã tiến hành thanh tra, kiểm tra 293 cơ sở gây ô nhiễm môi trường, xử phạt hơn 32 tỉ đồng, trong đó kiểm tra 38 cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng ở 11 địa phương.

Đặc biệt, tội phạm về ma túy vẫn diễn biến phức tạp, hoạt động mạnh trên các tuyến, địa bàn trọng điểm, tăng 0,62% số vụ, 2,14% số bị can và 59,28% số lượng heroin bị thu giữ so với năm 2012. Hoạt động của các đường dây buôn bán vận chuyển ma túy lớn có chiều hướng càng gia tăng với nguồn ma túy chủ yếu được mua bán, vận chuyển từ nước ngoài vào nước ta. Phương thức thủ đoạn của tội phạm ma túy ngày càng tinh vi, manh động, liều lĩnh, sẵn sàng sử dụng vũ khí nóng chống trả quyết liệt lực lượng chức năng khi bị phát hiện, bắt giữ… Xu hướng gia tăng nhanh chóng của các loại ma tuý tổng hợp và tân dược gây nghiện hiện nay làm tăng số người nghiện ma tuý, nhất là trong độ tuổi thanh niên thiếu niên kéo theo nhiều tụ điểm phức tạp về ANTT. Hiện cả nước có 180.783 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, tăng 5,4% so với 2012.

Công tác tuyên truyền về pháp luật và chấp hành pháp luật trong nhân dân ở nhiều nơi chưa thực sự sâu rộng, thiết thực; việc tiếp cận tuyên truyền, vận động các đối tượng cá biệt còn khó khăn và chưa được đầu tư đúng mức. Nhận thức, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của một bộ phận quần chúng còn hạn chế. Tình hình vi phạm hành chính còn diễn ra phổ biến ở nhiều địa phương trên nhiều lĩnh vực. Vi phạm pháp luật về quản lý đất đai xảy ra ở nhiều địa phương khiến tình trạng mất ổn định an ninh, trật tự nông thôn. Vi phạm an ninh trật tự gia tăng tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện, nhất là các cơ sở vũ trường, karaoke, mát xa, cầm đồ, v.v… Vi phạm trong bảo đảm trật tự an toàn giao thông còn diễn biến phức tạp. Tính đến ngày 15/9/2013, cả nước xảy ra 21.861 vụ tai nạn giao thông, làm chết 7.040 người, bị thương 21.780 người (so với cùng kỳ năm 2012 giảm 5,67% số vụ, tăng 2,01% số người chết, giảm 11,11% số người bị thương).

Tình trạng vi phạm Luật Phòng cháy chữa cháy rất đáng lo ngại. Qua kiểm tra 110.990 lượt cơ sở, lực lượng chức năng xử phạt trên 8.000 cơ sở vi phạm về phòng cháy chữa cháy. Đến thời điểm này, cả nước xảy ra 2.553 vụ cháy nổ, làm chết 120 người, bị thương 302 người. Đặc biệt, nhiều vụ cháy nổ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như vụ cháy Trung tâm thương mại tỉnh Hải Dương, thiệt hại 500 tỉ đồng.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang, nguyên nhân diễn biến tình hình phức tạp về an ninh trật tự trong thời gian qua xuất phát từ tình hình kinh tế khó khăn, số lượng người thất nghiệp gia tăng ảnh hưởng đến an sinh xã hội. Tác động của văn hóa phẩm đồi trụy, trò chơi bạo lực trên internet… cũng dẫn tới lối sống không lành mạnh của một bộ phận thanh thiếu niên và nảy sinh các hành vi tội ác khó lường. Trong khi đó, công tác quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực còn sơ hở thiếu sót làm phát sinh tội phạm, nhất là các lĩnh vực: tài chính, ngân hàng, đầu tư, xây dựng cơ bản. Công tác phòng ngừa của các lực lượng chức năng còn hạn chế, có nơi, có lúc chưa chủ động chưa kịp thời triển khai các biện pháp phòng ngừa ngăn chặn tội phạm, nhất là tội phạm tham nhũng, tội phạm kinh tế. Việc xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương để tội phạm lộng hành có nơi còn chưa nghiệm. Hệ thống pháp luật chưa đầy đủ, nhất là chưa có các quy định cụ thể về giám định tài chính, tài sản, thiệt hại trong các vụ án tài chính, tham nhũng…

Thời gian qua, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, đoàn thể, địa phương đã chú trọng, thường xuyên đổi mới công tác tuyên truyền, vận động và nâng cao nhận thức của nhân dân tham gia phòng, chống tội phạm. Toàn quốc có 600 xã, 16.000 khu dân cư, 261.000 thôn và 145.928 hộ gia đình không mắc vào các tệ nạn xã hội… Phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc đã xây dựng và nhân rộng các tổ tự quản làm công tác giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở. Đồng thời huy động sự tham gia tích cực của các tổ chức đoàn thể ở cơ sở, dòng họ, gia đình trong việc quản lý, giáo dục thanh thiếu niên hư, đối tượng có tiền án, tiền sự, người chấp hành xong án phạt tù tái hoà nhập cộng đồng.

Lực lượng Công an đã phối hợp với các ngành, mở nhiều đợt cao điểm đấu tranh trấn áp tội phạm, thực hiện nhiều kế hoạch đấu tranh chuyên đề về hệ loại đối tượng, giải quyết những vấn đề phức tạp nổi lên về tội phạm trên các tuyến, địa bàn trọng điểm, khu vực giáp ranh. Góp phần kiềm chế sự gia tăng của các loại tội phạm, không để tội phạm diễn biến phức tạp hơn, đồng thời kéo giảm tội phạm tại nhiều địa phương, nhất là một số loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng như : Cướp giật tài sản, trộm cắp tài sản, cướp tài sản, giết người, tội phạm giết người do nguyên nhân xã hội, cướp tài sản. Tỷ lệ điều tra khám phá tội phạm chung toàn quốc trên 70%; tỷ lệ điều tra khám phá các vụ án rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đạt trên 90%.

Thẩm tra các báo cáo của Chính phủ, Viện KSNDTC, TANDTC và Bộ Tư pháp, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội đánh giá cao những kết quả trong công tác phòng ngừa, xử lý tội phạm, điều tra xét xử và thi hành án. Tuy nhiên, báo cáo Chính phủ chưa phản ánh toàn diện tình hình vi phạm pháp luật và xử lý vi phạm hành chính, cũng như chưa phân tích đánh giá toàn diện nguyên nhân tình hình tội phạm nhất là những tội phạm có chiều hướng gia tăng như:  Tội phạm kinh tế, tham nhũng, tội phạm sử dụng công nghệ cao... Một số nguyên nhân phát sinh tội phạm chưa được hạn chế. Một bộ phận cán bộ chức quyền trong cơ quan nhà nước tại cơ sở có dấu hiệu bảo kê để một số doanh nghiệp băng nhóm hoạt động theo kiểu xã hội đen như khai thác khoáng sản, vận chuyển hành khách… Nhiều vụ việc ngang nhiên tồn tại nhưng các cơ quan chức năng ở một số địa phương không xử lý được. Việc xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu nhất là ở cơ sở chưa nghiêm. Trách nhiệm thực thi công vụ của một số bộ phận công chức còn yếu thậm chí vì quyền lợi có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Ủy ban Tư pháp đề nghị làm rõ những nguyên nhân chủ quan về điều tra, truy tố, xét xử đối với nhiều vụ án tham nhũng còn kéo dài, trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần, một số vụ việc đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can, miễn trách nhiệm hình sự có dấu hiệu áp dụng chưa đúng với quy định của pháp luật.