Buổi sáng trước chùa Ma-nô. Ảnh: Tạ Văn Sỹ

Khác với khu vực Nam và Hạ Lào có cao nguyên Bô-lô-ven tạo nên những bình nguyên trải rộng, khu vực Bắc Lào chỉ mênh mông núi rừng hiểm trở thâm u. Đây là vùng tiếp giáp với Tây Bắc nước ta, nhưng ở phía Việt Nam có nhiều núi đá vôi tạo nên cảnh sắc độc đáo, đẹp như tranh rất nên thơ. Còn ở Bắc Lào hầu hết là núi đất rất giống khu vực Tây Nguyên của ta.

Đường U2E từ cửa khẩu Tây Trang đưa chúng tôi trôi giữa đại ngàn thăm thẳm. Con đường men dọc theo sông Nậm Noy phía trái, còn phía đối diện toàn là rừng núi chênh vênh, thoáng ngang qua vài bản Lào nho nhỏ, không một bóng người, thi thoảng gặp một xe chạy ngược chiều. Qua chừng 100 cây số, chúng tôi dừng nơi ngã ba có thị trấn nhỏ Mường Khoa. Ngã ba này rẽ một đường về tỉnh lỵ Phông-xa-ly, một đường về tỉnh lỵ U-đôm-xay. Chúng tôi theo hướng U-đôm-xay.

Khoảng 200 cây số từ Mường Khoa về U-đôm-xay vẫn thế, xe chúng tôi cứ trôi êm trong đại ngàn hoang thẳm. Đường vẫn dọc dài theo một bên là những "nậm" (sông, suối), một bên là núi rừng thâm u trầm tịch; xe chạy chừng mươi cây số thì gặp một bản Lào ven đường. Bản nào cũng có biển đề tên gắn ở hai đầu bản. Các bản chỉ rải dọc một chiều theo tuyến đường, không có bề ngang, bởi lẽ, ở đây không còn khoảng trống đủ mặt bằng cho các bản xây dựng thêm các dãy nhà tiếp giáp phía sau. So với các buôn, các plei ở Tây Nguyên thường đông đúc hơn, còn bản Lào nào nhiều lắm cũng chỉ chừng trên dưới mươi nóc nhà tuềnh toàng, tạm bợ.

Đi trong cảnh sắc ấy, bất giác tôi bỗng nhớ mấy câu thơ "Tây tiến": "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm/ Heo hút cồn mây súng ngửi trời/ Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống/ Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"...

Đến gần thị xã U-đôm-xay - thủ phủ tỉnh U-đôm-xay mới bắt đầu xuất hiện cảnh quan khác hẳn so với vẻ hoang sơ, heo hút dọc đường. Bước vào thị xã bắt gặp ngay cảnh phồn hoa đô hội. Đường phố vừa được thảm nhựa phẳng phiu, thoáng rộng. Nhà cửa san sát, hàng hiệu ắp đầy, người xe tấp nập. Mặc dù trong lòng phố xá, nhưng nhà cửa đa số đều xây cất theo kiểu "nhà vườn" mang sắc thái Lào, nghĩa là nhà sàn gỗ, cách nhau. Cũng có chỗ liên vách liên sân, nhưng ít.

Nghỉ chân, hỏi thăm đường, được biết phải vượt thêm 200 cây số nữa mới đến cố đô Luông Phra-băng. Chiếc xe dừng lại ở Luông Phra-băng lúc đã lên đèn. Tứ bề nhấp nhánh ánh điện muôn màu giữa một không gian bao la thanh tịnh. Đêm đó, chúng tôi tìm được chỗ nghỉ thuộc loại rẻ nhất ở đây: 50 kíp một ngày đêm. "Rẻ nhất" vì là thuộc loại ngủ "đom", tức ngủ giường đôi, như sinh viên ở ký túc xá! Được cái chủ nhà nghỉ là người Việt, nên việc hỏi han, "thâm nhập" cũng thuận tiện đôi bề.

Nhà nghỉ tên Sisombath ở phố Ma-nô, cạnh chùa Ma-nô kiến trúc kiểu Lào rất đẹp, uy nghi. Buổi sáng đầu tiên ở đây ai cũng ngạc nhiên khi thấy vàng rực nơi góc phố bóng áo cà sa các vị sư tăng hành khất. Dọc đường, các bà các cô, có cả các quý ông, ngồi quỳ cung kính bỏ vào bình bát các sư tăng những thức ăn mang sẵn. Không chỉ ở chùa Ma-nô, mà khắp các ngả đường có những chùa chiền khác cũng cùng cảnh tượng ấy.

Ở cố đô Luông Phra-băng không thể không thăm Hoàng cung của các vua Lào ngày trước. Hoàng cung lộng lẫy giát vàng, đẹp mê hồn. Trong khuôn viên Hoàng cung có bảo tàng trưng bày rất nhiều hiện vật lịch sử - văn hóa Lào vô giá. Trước mặt Hoàng cung là ngọn núi độc chiếc Pu-si. Leo 329 bậc đá lên đỉnh Pu-si phóng tầm mắt bao quát toàn cảnh Luông Phra-băng thanh bình và thơ mộng, bên bờ sông Mê-kông lượn lờ làm đường phân ranh đất nước Lào với nước bạn Thái Lan.

Sông Mê-kông, đoạn phân ranh Thái Lan - Luông Phra-băng. Ảnh: Tạ Văn Sỹ

Chúng tôi đến viếng chùa Xiêng Thông. Ngôi chùa này nổi tiếng linh thiêng. Chuyện kể rằng, thời kỳ chống Pháp, thực dân Pháp tịch thu hết các tượng Phật đúc bằng vàng ròng của cả mấy trăm chùa trên khắp Luông Phra-băng. Không hiểu sao, chỉ duy nhất tượng Phật vàng của chùa Xiêng Thông là Pháp không lấy được, nên còn lại đến ngày nay, đó là niềm tự hào của đạo hữu Luông Phra-băng. Ngoài chùa Lào, ở đây còn có chùa Phật Tích của người Việt nữa.

Thăm trụ sở Hội Người Việt Nam ở Luông Phra-băng, ai nấy đều cảm nhận được những tình cảm ấm áp, thân tình của những người đồng hương nơi đất khách. Rất tiếc không đến được ngôi trường tiểu học Hùng Vương của học sinh người Việt, mà thầy Hiệu trưởng cũng là người Việt. Chúng tôi chỉ tranh thủ đến Luông Phra-băng, tham quan nơi ra đời của nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi tài hoa của chúng ta.

Một cảm nhận chung là người Lào rất thân thiện và "lễ phép" với mọi người, nhất là đối với khách nước ngoài. Chúng tôi nhận được sự nhiệt tình giúp đỡ mỗi khi "hỏi han" việc gì đó, mặc dù rào cản ngôn ngữ khiến có khi... không hiểu được! Do đó, chúng tôi đã tranh thủ "trang bị vốn kiến thức tiếng Lào" với chỉ 2 từ: Sabaiđi - xin chào và khôpchây - cảm ơn!

Phố xá Luông Phra-băng cũng dễ gây ấn tượng. Xe cộ lưu thông chậm rãi, rất ít khi nghe tiếng còi xe inh ỏi trên đường. Dường như ô tô luôn có ý thức nhường đường cho xe máy, xe thô sơ và người đi bộ, có khi họ dừng hẳn chờ các phương tiện kia qua đường mới vù ga đi tiếp. Nhà cửa ở đây cũng như từng gặp ở U-đôm-xay, nghĩa là giữa phố xá nhưng vẫn nhà sàn gỗ cách nhau nhiều hơn những block nhà liền sân, liền vách, khiến cho cảnh sắc phố phường thông thoáng, bình yên, sạch sẽ hơn.

Trên đường về, tranh thủ ghé tham quan thác Kuong Si, một thác nước tự nhiên tuyệt đẹp của Luông Phra-băng từng làm luyến lưu bao du khách. Lại ngược đường đến nửa ngàn cây số xuyên ngang Bắc Lào hùng vĩ, hoang sơ...