Biên phòng - Đảo Mái Nhà thuộc xã An Hải, huyện Tuy An, Phú Yên có một xóm nhà chòi. Với khoảng 15 ngôi nhà chòi nhỏ, nằm khuất trong chân núi phía Nam của hòn đảo, hay còn gọi là bãi Nam. Những ngôi nhà này chính là những tổ ấm của nhiều gia đình từ đất liền ra đây bám biển, đánh cá mưu sinh hằng ngày.
Đông vui khi… biển động
Đảo Mái Nhà cách TP Tuy Hòa khoảng 25km đường bộ và cách bờ biển An Hải, Tuy An chừng 45 phút ngồi tàu đánh cá của ngư dân. Tuy không xa nhưng thiên nhiên trên đảo hoang vắng và còn nguyên sơ. Hòn đảo có diện tích khoảng 1,2km2, mặt phía Đông có mái núi cao chừng 100m, nhiều rạn san hô sống rất đẹp. Trên đảo, cây rừng mọc tự nhiên. Phía Nam đảo có bãi cát rộng, biển cạn, nước trong vắt, môi trường trong lành, nhiều tài nguyên biển. Trên đảo có hai gia đình ở xã An Hải đến đây sinh sống bằng nghề đánh bắt, chăn nuôi và một xóm nhà chòi ở phía Nam của đảo.
Sở dĩ được gọi là xóm nhà chòi vì những căn nhà ở đây đều làm tạm bợ, với những cây rừng to bằng cổ tay, cổ chân, phía trên lợp tôn và bốn bên che bạt. Diện tích mỗi căn nhà chỉ chừng 10 đến 15m2, nằm sát trong chân núi đá bên bờ biển, quay mặt về hướng Nam. Tuy gọi là nhà nhưng bên trong trống hoác, chỉ có một cái giường tạm bợ còn lại chứa lưới đánh cá và dụng cụ đi biển.
Ông Nguyễn Mười (45 tuổi) ở thôn Phước Đồng xã An Hải, một trong nhiều chủ nhà ở đây cho biết: "Chúng tôi dựng nhà ngoài này là để ở lại trong những hôm đánh cá dài ngày. Đó là những lúc biển được mùa, cả gia đình vợ chồng con cái ra đây để đi biển khỏi phải vào ra đất liền tốn tiền dầu".
Hôm tôi đến, xóm nhà chòi không có nhiều người ở lại đêm. Hỏi ra mới biết, mấy bữa nay trời êm biển lặng, nhiều chủ nhà đã về đất liền hết rồi. Anh Võ Thái An (47 tuổi), một trong số ít ngư dân còn ở lại trên bãi Nam, cho hay: "Xóm này chỉ đông người khi trời biển động". Câu nói này người không làm nghề biển nghe có vẻ vô lý, vì đúng ra trời yên biển lặng thì ngư dân ra biển khai thác thủy, hải sản còn khi gió to, biển động về lại đất liền để tránh nguy hiểm mới đúng chứ. Tuy nhiên, nếu chịu khó tìm hiểu thì mới hiểu được sống của ngư dân cũng có "quy luật" riêng. Anh An bộc bạch: "Khi trời lặng, biển êm thì nghề đánh lưới trên biển thường không hiệu quả vì không có nhiều cá. Chỉ khi biển động thì cá chạy nhiều, hầu hết ngư dân trong đất liền lại ra đây tạm trú để hành nghề đánh lưới". Theo anh An, những đêm biển động, có gia đình đi biển được nhiều cá mực, tôm hùm con, cua ghẹ bán được vài triệu đồng là chuyện bình thường. Vì vậy, những khi trời động, những ngôi nhà trên bãi Nam này chật người. Lớp đi lưới cước, lớp câu mực, lặn tôm hùm con nên cả xóm bãi Nam rôm rả thâu đêm suốt sáng. Mỗi chiều và sáng, bãi cát trước biển này rộn ràng hẳn lên. Có gia đình đưa cả vợ con từ đất liền ra đây ở hết cả đợt biển động. Buổi sáng, khi được nhiều tôm mực thì đầu nậu chạy ghe đến tận nơi mua, nếu thích thì ngư dân chạy xuồng máy vào đất liền bán tôm cá cho bạn hàng rồi mua lương thực quay trở ra bám biển để giữ lấy ngư trường.
Mưu sinh là giữ bình yên cho biển
Theo ông Ngô Văn Thịnh (62 tuổi), ngư dân lớn tuổi nhất ở xóm nhà chòi thì trên đảo này có nhiều cái không: Không điện, không quán, không chợ, không có lực lượng quản lý an ninh trật tự. Vì thế, tất cả cuộc sống ở đây đều do mỗi người tự quản lý và giữ gìn biển đảo. Từ đất liền, các gia đình đùm túm ra đây ở tạm bợ để đánh bắt mưu sinh, nhưng không vì cơm áo gạo tiền mà họ không có ý thức với biển đảo quê hương. Anh Võ Thái An cho biết, mỗi năm, anh ra vào và sống ở hòn đảo này hơn 5 tháng nên anh biết rất rõ lịch trình, cách sinh hoạt, làm ăn và ý thức bảo vệ biển đảo của ngư dân nơi đây.
"Do không có chợ nên các thứ thực phẩm cần thiết như gạo, thịt, rau, mắm, muối đều phải mang từ đất liền ra, còn cá, cua, tôm, mực chỉ cần ra biển thả lưới thì mặc sức mà ăn" - ông Thịnh bộc bạch. Ở đây, có nhà còn trồng rau xanh, ớt và nuôi gà. Cơm nước và thức ăn được nấu bằng củi lấy ngay trên đảo. Vì thế, nếu du khách ra đảo sẽ dễ dàng tìm lại những ký ức của những bữa ăn mang đậm hương vị ngày xưa từ các vùng nông thôn. Cuộc sống ở xóm nhà chòi ban ngày khá nhàn nhã. Theo anh An, bắt đầu một ngày là cảnh ngư dân ra biển kéo lưới, cả xóm cùng ngồi trên bãi cát gỡ cá, vá lưới, phơi lưới, ăn cơm sáng rồi nghỉ ngơi. Buổi chiều, họ ra biển thả lưới đến tối mới đánh cá. Thời gian nghỉ ngơi của họ cũng rất thoải mái. Một vài nhà có ti vi đen trắng dùng bằng bình ắc quy nên có lúc bà con tập trung lại để xem phim, phần lớn phương tiện thông tin duy nhất là chiếc radio để họ vừa nghe thời sự, vừa để nắm bắt tình hình thời tiết trong ngày.
Công việc của từng người ở xóm nhà chòi là đánh cá mưu sinh nuôi gia đình, song như thế vẫn chưa đủ. Tập thể xóm cũng đã thường xuyên họp và đề ra cách bảo vệ giữ gìn nguồn lợi biển. Mỗi người có một đèn pin cỡ lớn, tất cả phải lưu số điện thoại của nhau, ban đêm ai thức giấc thì ra biển quét đèn canh chừng, khi có chuyện bất thường thì phải cấp tốc "a lô" cho cả xóm, nếu có tình huống phức tạp thì báo ngay cho cán bộ Biên phòng trong các trạm, đồn ở đất liền. Trong nhiều tiêu chí đặt ra, làm sao để giữ cho biển đảo sạch sẽ là một điều luôn được bà con coi trọng, đồng thời cả xóm còn phối hợp với nhau bàn cách để đảm bảo an toàn cho cả tài sản và tính mạng của từng ngư dân. Ông Thịnh cho biết, nhờ có sự đồng lòng và ý thức cao như vậy nên cách đây mấy tháng, trong đêm khuya mà người dân cả xóm vẫn phát hiện được một nhóm trộm đến đây bắt tôm hùm thịt của ngư dân, kịp thời báo cho các trạm Biên phòng nên đã nhanh chóng bắt được thủ phạm.
Xóm nhà chòi sống theo mùa. Hết mùa biển xóm lại vắng teo. Tuy nhiên, dù ở trong đất liền thì họ vẫn dõi về những ngôi nhà thân yêu của mình trên đảo Mái Nhà với niềm tin một ngày gần nhất sẽ trở lại. Nơi đây như chính quê hương thứ hai, bởi bà con nghĩ rằng, mưu sinh cũng chính là cách họ bảo vệ biển đảo quê hương.
Đào Tấn Trực
