Địa lợi và nhân hòa

Đề xuất của Ấn Độ đặt mua 22 "quái vật" Predator mang tên "Người bảo vệ" đưa ra hồi tháng 6 vừa qua, hiện trong giai đoạn đàm phán gấp rút. Theo giới chức Chính phủ Ấn Độ, cuộc đàm phán tiến triển thuận lợi và mục đích là hoàn thành các bước chính trong vài tháng tới. Đây là một trong số các dự án hạt nhân và quốc phòng mà hai nước theo đuổi, trước khi Tổng thống Mỹ Barack Obama rời Nhà Trắng vào cuối năm nay.

Hiện, Mỹ đã vượt Nga để giành lấy vị trí nhà cung cấp vũ khí hàng đầu cho Ấn Độ. New Delhi cũng đang trong giai đoạn thống nhất và hoàn tất hợp đồng mua lò phản ứng hạt nhân trị giá hàng tỉ USD của Mỹ. Đổi lại, Washington cũng chấp thuận cho New Delhi tiếp cận công nghệ quân sự tiên tiến của Mỹ, chẳng hạn hệ thống mới cho phép máy bay xuất kích từ tàu sân bay và thuyết phục các nước khác cho Ấn Độ hưởng quy chế thành viên của nhóm Cơ chế kiểm soát công nghệ tên lửa (MTCR) gồm 34 quốc gia, để từ đó mở đường cho việc bán máy bay không người lái Predator cho Ấn Độ.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter, người đã thăm Ấn Độ hồi tháng 4 vừa qua, dự kiến sẽ thực hiện một chuyến đi nữa tới Ấn Độ vào cuối năm nay để hoàn tất các thương vụ trên. Theo Giám đốc Chương trình an ninh khu vực châu Á của Hội đồng Chính sách đối ngoại Mỹ Jeff Smith, Mỹ tin rằng vào thời điểm này đang có được "địa lợi và nhân hòa" từ chính quyền hai nước, để từ đó có thể củng cố và thể chế hóa các tiến trình đã đạt được.

Trọng tâm của sự hợp tác quân sự giữa Mỹ và Ấn Độ là Washington sẽ giúp New Delhi phát triển tàu sân bay lớn nhất. Washington đã cung cấp cho New Delhi công nghệ điều khiển máy bay chiến đấu xuất kích từ các tàu sân bay, từ đó có thể cho phép Hải quân Ấn Độ đi tắt đón đầu về công nghệ trong lĩnh vực này.

Tháng 6-2016, Mỹ - Ấn đã đạt được thỏa thuận về trao đổi thông tin bí mật phát triển tàu sân bay - một ưu tiên chỉ dành cho đồng minh không thỏa ước như Ấn Độ. Một quan chức Ấn Độ giấu tên cũng thừa nhận Washington đã bắt đầu giúp đỡ New Delhi đóng mới tàu sân bay bản địa đầu tiên của Ấn Độ. Thách thức trước mắt là duy trì đà quan hệ tốt đẹp Mỹ-Ấn trong thập kỷ kế tiếp.

Thỏa thuận ràng buộc quan hệ Mỹ-Ấn?

Việc Washington tìm cách thúc đẩy chia sẻ công nghệ và mua bán vũ khí với Ấn Độ lên ngang tầm với các đồng minh và đối tác thân cận của Washington cho thấy Washington coi New Delhi là một đối tác quốc phòng lớn. Theo lời Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter, đây là một "sự thay đổi rất quan trọng".

Mới đây, chính quyền của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cũng đã ký với Mỹ một thỏa thuận trao đổi hậu cần cho phép mỗi nước có thể tiếp cận các căn cứ quân sự của nhau. Đây là thỏa thuận có được sau 10 năm đàm phán giữa Mỹ và Ấn Độ. Ngoài ra, hiện trên bàn làm việc còn hai thỏa thuận quốc phòng khác giữa hai nước, liên quan việc đảm bảo an toàn thông tin và chia sẻ dữ liệu không gian mà Washington đang thúc đẩy.

Thỏa thuận trao đổi hậu cần (LEMOA), được ký trong chuyến thăm Mỹ của Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Manohar Parrikar hồi tháng 8-2016, sẽ giúp tăng cường khả năng phối hợp hoạt động và cho phép cả Mỹ và Ấn Độ sử dụng các cơ sở quân sự của nhau trong thời bình cũng như trong thời kỳ khủng hoảng. Nhưng LEMOA không có bất kỳ cam kết nào về việc New Delhi ủng hộ Washington trong trường hợp Mỹ phải đối mặt với một mối đe dọa an ninh.

LEMOA được xem là một thỏa thuận… bất thường, khác hẳn với Hiệp định Hỗ trợ hậu cần mà Mỹ đã ký kết với hơn 60 quốc gia. Trong khi các thỏa thuận khác nhau đã được hoàn tất để mở rộng hợp tác công nghệ giữa các quốc gia, đặc biệt là về công nghệ quốc phòng và chiến lược, Ấn Độ đã tìm kiếm một "sự đối xử đặc biệt" từ phía Mỹ nhằm thúc đẩy sự hợp tác chiến lược về quốc phòng và an ninh giữa hai nước.

Mối quan hệ quan trọng này được cải thiện là xuất phát từ việc Mỹ phải mất gần 6 thập kỷ để nhận ra vai trò của Ấn Độ trong việc hình thành cấu trúc an ninh khu vực. LEMOA là một bước tiến quan trọng, tạo điều kiện cho tàu của Hải quân Mỹ hoạt động hiệu quả hơn cũng như là "giải pháp tối ưu" giúp chính quyền của Tổng thống Barack Obama cân bằng cán cân quyền lực châu Á - Thái Bình Dương trong thời điểm tình hình an ninh vùng biển còn nhiều biến động.

Với chính sách giảm chi tiêu quốc phòng mới được thông qua, Washington hy vọng các nước bạn bè dù là "bất đắc dĩ" (như Ấn Độ) cũng sẽ giúp Mỹ tránh bị sa lầy trong các sự cố bất ngờ về an ninh trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Một Ấn Độ mạnh về quân sự có thể làm đối trọng với Trung Quốc trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và tạo điều kiện thuận lợi cho Mỹ bảo vệ các lợi ích của mình. Việc tiếp cận gần hơn ở cửa ngõ Trung Quốc sẽ giúp Mỹ duy trì kiểm soát các tuyến đường hàng hải từ Đông Á đến Vùng Vịnh.

Đối với Ấn Độ, LEMOA là một bước tiến tích cực hướng tới sự hợp tác lớn hơn về công nghệ quốc phòng nhằm thúc đẩy sức mạnh hải quân của nước này ở khu vực Ấn Độ Dương. Thỏa thuận LEMOA cũng sẽ giúp New Delhi bao quát các cơ sở hậu cần từ vịnh Tokyo đến Bahrain, đồng nghĩa với việc giúp Ấn Độ mở rộng hoạt động trên khắp Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Trung Nguyên