Tổng thống đắc cử Nga Pu-tin (bên trái) và Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma. Ảnh: AFP

 Thực tế cho thấy, trong hai nhiệm kỳ Tổng thống trước của ông Pu-tin, quan hệ Nga - Mỹ đã không ít lần “nổi sóng”. Phải đến năm 2009, khi Mỹ bên trong vấp phải cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ, bên ngoài gặp khó khăn trong cuộc chiến ở Áp-ga-ni-xtan và I-rắc, thì tân Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma mới đề nghị tái khởi động quan hệ Mỹ - Nga. Lời đề nghị đó được Tổng thống Nga Đ. Mét-vê-đép hưởng ứng, nhờ thế quan hệ hai nước bắt đầu ấm lên.

Chính sách “cài đặt lại” quan hệ Nga - Mỹ đã gặt hái được ít nhiều thành công trong hơn ba năm qua. Thành tựu này đã được Tổng thống Ô-ba-ma nhắc lại trong cuộc điện đàm với ông Pu-tin hôm 9-3 từ chiếc chuyên cơ Không lực, khi ông đang trên đường đi Rích-mân, thuộc bang Vơ-gi-ni-a. Đó là sự hợp tác chặt chẽ trong các vấn đề Áp-ga-ni-xtan và I-ran, việc hoàn tất và phê chuẩn Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới, việc Nga gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) trong thời gian gần đây. Hai nhà lãnh đạo cũng khái quát các lĩnh vực hợp tác trong tương lai, trong đó có thúc đẩy quan hệ thương mại và đầu tư, và cũng nhất trí tiếp tục thảo luận về các lĩnh vực còn bất đồng, trong đó có vấn đề Xy-ri và phòng thủ tên lửa.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, về thực chất, quan hệ này vẫn tương đối lạnh nhạt. Mỹ chỉ tiến hành một số điều chỉnh về mặt sách lược trong quan hệ với Nga mà chưa có những thay đổi căn bản về mặt chiến lược. Hai nước chưa xây dựng được lòng tin thực sự, đặc biệt, vẫn tồn tại những bất đồng nghiêm trọng trong cách giải quyết các vấn đề ở Trung Đông, cũng như việc Mỹ bố trí hệ thống phòng thủ tên lửa ở châu Âu. Tiến trình cài đặt lại quan hệ Mỹ - Nga trên thực tế đã xấu đi với việc vào tháng 12-2011, ông Pu-tin cáo buộc Ngoại trưởng Mỹ Hi-la-ri Clin-tơn kích động và cổ vũ cho các cuộc biểu tình gây rối tại Nga. Trước đó, bà Hi-la-ri chỉ trích cuộc bầu cử Quốc hội tại Nga là “không bình đẳng và không tự do”... Mặc dù xảy ra những diễn biến trên và thực tế là cả hai bên luôn sát sao dõi theo lẫn nhau, nhưng xét về tổng thể, quan hệ Nga - Mỹ đã được cải thiện dưới thời Mét-vê-đép - Ô-ba-ma.

Vậy chính sách khởi động lại quan hệ Nga - Mỹ có được tiếp tục sau các cuộc bầu cử Tổng thống tại Nga và Mỹ? Hầu hết các chuyên gia cho rằng, quan hệ hai nước sẽ phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, thương mại-đầu tư. Trong thời gian tới, Nga sẽ chính thức trở thành thành viên của WTO. Đây là yếu tố quan trọng thúc đẩy kim ngạch thương mại Mỹ -Nga lên cao, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế thế giới chưa thoát khỏi tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, quan hệ Nga - Mỹ sẽ trực tiếp bị tác động bởi ba vấn đề sau: Một là, can thiệp và phản đối can thiệp về cuộc bầu cử Tổng thống và bầu cử Đu-ma Quốc gia Nga. Trước đây, Ngoại trưởng Hi-la-ri đã nhiều lần công khai cáo buộc cuộc bầu cử Đu-ma cuối năm 2011 là không dân chủ, có hành vi gian lận và yêu cầu mở cuộc điều tra. Sau cuộc bầu cử Tổng thống Nga, nếu Mỹ vẫn tiếp tục kích động và hỗ trợ các cuộc biểu tình của phe đối lập Nga, tương lai quan hệ Nga - Mỹ chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng sâu sắc.

Hai là, những bất đồng trong xử lý vấn đề Xy-ri. Mỹ cho rằng, việc Nga cùng với Trung Quốc bác bỏ các nghị quyết lên án Chính phủ Xy-ri, công khai tẩy chay hội nghị “Những người bạn của Xy-ri ” cho thấy Nga tiếp tục ủng hộ chính quyền của Tổng thống An Át-xát, không coi trọng lợi ích với Oa-sinh-tơn, bỏ qua việc tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ. Trong khi đó, Nga lại cho rằng Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) ủng hộ phe đối lập ở Xy-ri. Nga luôn phản đối việc can thiệp vũ lực vào Xy-ri, không muốn Xy-ri lặp lại kịch bản của Li-bi.

Ba là, bất đồng nghiêm trọng liên quan đến việc bố trí hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở châu Âu. Nga cho rằng hệ thống này đe dọa sự an toàn chiến lược của Nga và có nguy cơ dẫn đến căng thẳng mới trong quan hệ Nga – Mỹ. Nga hy vọng Mỹ tiến hành cuộc đối thoại mang tính xây dựng về vấn đề hệ thống phòng thủ tên lửa, nếu không Nga sẽ đưa ra các biện pháp “hiệu quả và phi đối xứng”, phá tan hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ.

Tuy nhiên, Mát-xcơ-va và Oa-sinh-tơn đều biết rằng, nếu để những bất đồng “cố hữu” trên sẽ khiến hai nước rơi vào tình trạng như thời “Chiến tranh lạnh”. Do đó, chắc chắn rằng, Mát-xcơ-va và Oa-sinh-tơn sẽ tiếp tục chính sách “cài đặt lại” quan hệ khi ông Pu-tin trở thành Tổng thống Nga và còn ông Ô-ba-ma tiếp tục ở lại Nhà Trắng. Nhưng cũng có thể hai nước sẽ có các chọn lựa khác phù hợp hơn trong trường hợp ông Ô-ba-ma không giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Tổng thống vào cuối năm nay.