Sau Bắc Luân 1 và 2, cầu phao tạm qua đoạn biên giới trên sông được khánh thành có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy hoạt động lưu thông hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Móng Cái – Đông Hưng. Công trình này góp phần giảm thiểu phương tiện vận tải qua sông bị phụ thuộc vào thủy triều, khắc phục tình trạng quá tải hàng hóa thông quan qua sông biên giới. Như vậy, cây cầu phao đã loại bỏ sự bất cập trong suốt nhiều năm qua trực tiếp bị tác động của thời tiết như hạn hán, lũ, thiên tai đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa biên mậu.

Kinh tế biên mậu những năm gần đây được hiểu theo nghĩa mở hơn. Giao thương biên mậu không chỉ đơn giản là hoạt động trao đổi thương mại qua biên giới giữa 2 quốc gia láng giềng qua các cửa khẩu chính, mà còn bao gồm tất cả các hạng mục hậu cần phục vụ thúc đẩy kinh tế biên mậu ổn định, lâu dài, tăng lợi nhuận.

Những năm gần đây, kinh tế biên mậu vùng Đông Bắc với 3 điểm nhấn là 2 vùng kinh tế cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh), Tân Thanh (Lạng Sơn) và tuyến đường bộ cảng Hải Phòng – biên giới phía Bắc đều đồng loạt chững lại sau những bùng nổ về tăng trưởng. Hoạt động thương mại biên giới là thế mạnh của tỉnh Quảng Ninh từ trước đến nay tiếp tục có chiều hướng giảm mạnh. Hoạt động tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập và khoản thu phí bến bãi của cửa khẩu Móng Cái giảm mạnh so với năm 2016.

Thúc đẩy thương mại biên giới trở lại là bài toán kinh tế buộc phải tính đến của vùng Đông Bắc. Đơn cử Quảng Ninh, nơi có cửa khẩu lớn nhất thông thương với Trung Quốc như cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã thực hiện hàng loạt các giải pháp. Ưu tiên nhất là nguồn lực để cải thiện đồng bộ hạ tầng cơ sở, dẫn đầu là công trình giao thông nhằm đảm bảo cho việc thông thương, vận chuyển, trao đổi hàng hóa. Hàng loạt dự án được cải tạo, nâng cấp như Quốc lộ 18, dự án cảng hàng không Quảng Ninh, đường cao tốc nối 2 thành phố Hạ Long và Hải Phòng, đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn...

Tháng 9-2017, cầu Bắc Luân II đã chính thức khánh thành sau 2 năm thi công. Đây là cây cầu nối liền mạch giao thương và phục vụ khu hợp tác xuyên biên giới Đông Hưng (Trung Quốc) - Quảng Ninh. Quảng Ninh hiện đang tích cực đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng trạm kiểm soát liên hợp với vốn đầu tư 300 tỷ đồng tại khu vực này, đồng thời hội đàm với các bên để thống nhất phương thức quản lý nhằm đảm bảo cho các phương tiện sớm được lưu thông, thúc đẩy phát triển thương mại giữa Quảng Ninh với Quảng Tây (Trung Quốc).

Tháng cuối cùng của năm 2017, Quảng Ninh cũng đã tổ chức lễ công bố mở lối mở Pò Hèn - Thán Sản tại xã Hải Sơn. Lối mở này nằm giữa thành phố Móng Cái và thành phố Phòng Thành Cảng (Trung Quốc). Pò Hèn – Thán Sản mở thêm một cánh cửa cho kinh tế biên mậu, giảm tải cho các lối mở lân cận, thêm cơ hội cho các doanh nghiệp hoạt động mậu dịch và giao thương 2 bên biên giới.

Năm 2017, hoạt động thương mại khu vực cửa khẩu Hoành Mô (Việt Nam) - Động Trung (Trung Quốc) gặp nhiều khó khăn do chính sách biên mậu của Trung Quốc thay đổi. Phía Trung Quốc thay đổi phương thức quản lý như giảm giờ xuất nhập khẩu hàng hóa, giảm 3 tiếng thông quan/ngày, giảm ngày làm việc trong tuần, nghỉ lễ và nghỉ thứ 7, chủ nhật, dẫn đến khó khăn trong việc giao thương hàng hóa.

Mùa mưa năm nay kéo dài, nước lũ dâng nhanh, đường tràn ở cửa khẩu Hoành Mô - Động Trung bị ngập làm ngưng trệ việc vận chuyển hàng hóa qua biên giới. Theo tính toán, nếu cây cầu mới được xây dựng xong, cặp cửa khẩu Hoành Mô – Động Trung sẽ tiến tới nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế. Khu vực kinh tế cửa khẩu Hoành Mô sẽ là điểm nhấn quan trọng trong tổng thể kinh tế giao thương biên mậu khu vực phía Bắc.

Những ngày cuối năm 2017, cảng cầu qua cặp cửa khẩu Hoành Mô - Động Trung (Trung Quốc) phía Việt Nam cũng đang tiến hành thi công xây dựng. Cây cầu này sẽ khắc phục mọi khó khăn khách quan làm giảm giao thương biên giới thời gian qua tại đây. Hơn nữa, cây cầu có ý nghĩa từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô, thúc đẩy phát triển kinh tế, thương mại, du lịch giữa tỉnh Quảng Ninh và thành phố Phòng Thành Cảng, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây.

Trong quá trình xây dựng cầu, các lực lượng kiểm tra, kiểm soát tại cửa khẩu sẽ chuyển sang phía cầu tạm làm việc, không để các hoạt động giao thương bị gián đoạn. Kinh tế biên mậu đang trong quá trình phục hồi tăng trưởng. Với Quảng Ninh, mặc dù kim ngạch xuất khẩu không bị giảm đáng kể, nhưng mức tăng trưởng hiện chưa được coi là con số phục hồi và xứng tầm với vị thế và tiềm năng của khu vực này. Lộ trình tăng suất đầu tư vẫn chưa dừng lại.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc phụ thuộc khá lớn vào mức tăng trưởng của kinh tế cảng biển và biên mậu. Như vậy, tầm nhìn từ nay đến năm 2020, hạ tầng cơ sở đáp ứng tại các khu vực biên giới bộ trong đó có khu vực biên giới Quảng Ninh cần được huy động vốn và tiến tới tiềm năng nội lực của mỗi khu vực tăng lên và tính chủ động, hội nhập ổn định, mục đích cuối cùng là tăng trưởng toàn bộ nền kinh tế.

Trương Thúy Hằng