Quần đảo Nam Cu-rin. Ảnh: RIA-Novosti

Cuộc họp diễn ra sau thỏa thuận giữa Thủ tướng Nhật Bản Sin-dô A-bê với Tổng thống Nga Vla-đi-mia Pu-tin hồi tháng 4, trong chuyến thăm Mát-xcơ-va của Thủ tướng Nhật Bản và trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh G-8 diễn ra tại Bắc Ai-len vừa qua, nhằm tái khởi động tiến trình đàm phán về lãnh thổ đang bị đình trệ để tìm kiếm giải pháp mà hai bên đều có thể chấp nhận. Số phận của quần đảo Nam Cu-rin đã được bàn thảo trong chương trình nghị sự này. Báo “Độc lập” của Nga ra ngày 20-8 đã đặt câu hỏi, liệu sự thỏa hiệp của Nga có mở đường cho các nhà đầu tư Nhật Bản tại quần đảo Nam Cu-rin?

Về phía Nhật Bản, Thủ tướng Sin-dô A-bê đang hy vọng tăng cường quan hệ hợp tác với Chính phủ Nga trong các lĩnh vực kinh tế, môi trường và văn hóa để thuyết phục Mát-xcơ-va tích cực giải quyết tranh chấp lãnh thổ liên quan tới 3 đảo ngoài khơi Hô-cai-đô là Ê-tô-rô-phu, Cu-na-si-ri, Si-cô-tan và nhóm đảo Ha-bô-mai mà Liên Xô kiểm soát từ năm 1945. Việc tranh chấp lãnh thổ này đã ngăn cản hai nước ký Hiệp định hòa bình chính thức chấm dứt Chiến tranh thế giới thứ hai. Theo Hiệp ước hòa bình Xan Phran-xi-xcô năm 1951, Nhật Bản đã từ bỏ mọi đòi hỏi chủ quyền đối với quần đảo Cu-rin mà Nhật Bản gọi là Chi-si-ma nhưng giữ quan điểm 4 đảo vùng lãnh thổ phương Bắc không thuộc quần đảo này. Trong tuyên bố chung năm 1956, Liên Xô đồng ý trao trả Si-cô-tan và nhóm đảo Ha-bô-mai cho Nhật Bản sau khi hai nước ký Hiệp ước hòa bình.

Giữa Nga và Nhật vẫn tồn tại những mâu thuẫn, bất đồng mang tính nguyên tắc xung quanh vấn đề chủ quyền quần đảo Nam Cu-rin/ Nhật Bản gọi là vùng lãnh thổ phương Bắc. Hiện tại, Nga cho rằng, vấn đề này đã được giải quyết xong từ cuối Chiến tranh thế giới thứ hai. Các nhà phân tích nhận định, tranh chấp lãnh thổ giữa Nga và Nhật dường như khó có thể giải quyết dứt điểm. Mâu thuẫn này đặc biệt căng thẳng kể từ sau chuyến thăm quần đảo Nam Cu-rin của cựu Tổng thống Nga Đ.Mét-vê-đép cách đây khoảng 3 năm. Thủ tướng Nhật Bản khi đó là ông Na-ô-tô Can gọi hành động này là không thể chấp nhận được. Tuy nhiên, hiện nay, Thủ tướng S.A-bê đặc biệt chú trọng bình thường hóa quan hệ với Nga. Thêm vào đó, tuyên bố của ông Pu-tin hồi năm ngoái về mong muốn hòa giải để cùng phát triển được coi như là động lực mang tính quyết định về một giải pháp ôn hòa hơn cho quần đảo Nam Cu-rin.

Theo các nhà quan sát, do những xung đột ngày càng tăng với Trung Quốc, lập trường của Nhật Bản trong việc giải quyết tranh chấp biển, đảo với Mát-xcơ-va lúc này cũng trở nên mềm dẻo hơn. Trong bối cảnh mối bất hòa chưa thể hóa giải với Trung Quốc, cho dù Nhật Bản đã cố gắng hết sức, thậm chí Thủ tướng A-bê còn tuyên bố sẽ sử dụng sức mạnh quân sự trong trường hợp Trung Quốc cố tình đổ quân lên quần đảo Xen-ca-cư (là quần đảo tranh chấp mà phía Trung Quốc gọi là Điếu Ngư), thì dường như Nhật Bản càng không muốn tiếp tục duy trì căng thẳng tại một vùng biển khác - vùng lãnh thổ phương Bắc - với một “gã láng giềng khổng lồ” là Nga.