Biên phòng - Trong khi người dân trên bán đảo Crưm vui mừng với lá phiếu thể hiện ý nguyện của mình, thì "sức nóng" tỏa ra từ khu vực này đang làm ngột ngạt bầu không khí giữa Nga và các nước phương Tây cùng Mỹ.
Cuộc trưng cầu dân ý hôm 16-3 ở Crưm với kết quả gần 97% số phiếu ủng hộ sáp nhập Nga và Tổng thống Vla-đi-mia Pu-tin ngày 18-3 ký Hiệp định chính thức đưa Crưm trở lại là một phần lãnh thổ Liên bang cho thấy Mát-xcơ-va, từng đánh bại Mỹ và phương Tây trong vấn đề Xy-ri, nay lại giành thêm một điểm cộng nữa trong cuộc "đấu trí" giữa hai bên về vấn đề U-crai-na. Tuy nhiên, điểm cộng lần này cho Tổng thống Pu-tin lại kèm theo những cái giá không hề nhỏ.
Còn nhớ hồi tháng 9-2013, Tổng thống Pu-tin đã bất ngờ đưa ra giải pháp cho cuộc khủng hoảng Xy-ri: Đặt kho vũ khí hóa học của nước này dưới sự kiểm soát của quốc tế và sau đó tiêu hủy các loại vũ khí chết người này. Giải pháp này giúp phá vỡ thế bế tắc liên quan đến chương trình vũ khí hóa học của Xy-ri, đẩy lùi một cuộc tấn công quân sự do Mỹ cầm đầu đang treo lơ lửng trên đầu Đa-mát khi đó. Cũng nhờ việc này, ông chủ Điện Crem-lin đã được đánh giá là một vị trọng tài khéo léo và ghi được một điểm cộng trước Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma. Chỉ 6 tháng sau, cuộc khủng hoảng đầy kịch tính ở U-crai-na đã đẩy nước Cộng hòa tự trị Crưm "trở về với đất mẹ Nga". Việc này một lần nữa khiến phương Tây "mất mặt" trong cuộc đối đầu với Nga.
Rõ ràng, cuộc khủng hoảng hiện nay ở U-crai-na được kích hoạt bởi những nỗ lực của Brúc-xen khi "chào mời" 6 quốc gia hậu Xô Viết ký thỏa thuận hợp tác với Liên minh châu Âu (EU). Đằng sau cái gọi là "Chương trình Đối tác phương Đông" ấy, ai cũng nhận thấy mưu toan của Mỹ và phương Tây nhằm cô lập và tranh giành ảnh hưởng với Nga. Lá bài "hợp tác kinh tế" đã không đủ lớn để có thể che giấu sự thật về mục tiêu chính của chương trình này. U-crai-na hay Gru-di-a chỉ như những "con tốt" trên bàn cờ địa chính trị của phương Tây. Nhưng những gì đang diễn ra tại U-crai-na, nhất là ở Crưm, cho thấy Nga đang thắng trong cuộc chơi này và điều này hiển nhiên đem lại nhiều lợi thế chiến lược cho Nga cũng như tăng cường vị thế của Nga trên trường quốc tế.
Crưm trở lại vòng tay của Mát-xcơ-va, các đường ống dẫn đầu sang châu Âu qua tuyến đường phía Nam và trạm bơm ở Crưm không còn thuộc vào U-crai-na nữa. Trên biển, Nga mở rộng thêm vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý không có lợi cho U-crai-na. Mặt khác, Crưm còn là bàn đạp giúp Nga triển khai sức mạnh sang các vùng biển ấm.
Thỏa thuận giữa Mát-xcơ-va và Ki-ép từ sau khi U-crai-na độc lập giúp Nga duy trì được Hạm đội Biển Đen tại cảng Xê-va-xtô-phôn. Nhưng từ đó đến nay, người Nga vẫn bị "trói chân trói tay" do những quy định chặt chẽ hạn chế số lượng binh sỹ, trang thiết bị quân sự, vấn đề hiện đại hóa hạm đội hay Nga phải thông báo về mọi hoạt động di chuyển của tàu, máy bay ở Crưm. Nắm quyền kiểm soát bán đảo trong tay, ông Pu-tin sẽ không phải bận tâm đến thái độ của các nhà lãnh đạo U-crai-na nữa và được rảnh tay sử dụng các căn cứ tại Xê-va-xtô-phôn, thậm chí rộng hơn thế nữa, đồng thời dễ dàng phát triển Hạm đội Biển Đen hùng mạnh của mình.
Tuy nhiên, cái giá mà Nga phải trả cho chiến thắng này có thể sẽ là rất đắt. Trước hết, Nga sẽ phải chi một khoản tiền khổng lồ để hỗ trợ Crưm. Gần 70% ngân sách của bán đảo xinh đẹp nằm bên bờ Biển Đen này hiện do U-crai-na cung cấp, 90% nước ngọt và gần như toàn bộ năng lượng cũng như nguồn cung thực phẩm của Crưm đều phụ thuộc vào Ki-ép. Giới chuyên gia ước tính, trong 5 năm tới, mỗi năm Nga sẽ phải chi gần 10 tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tiền lương hưu và chi trả các khoản phúc lợi xã hội cho 2 triệu người dân Crưm. Sáp nhập vào Nga, với mức lương trung bình 250 ơ-rô/tháng, Crưm trở thành một trong những khu vực nghèo nhất trong Liên bang và vì vậy, sẽ có những làn sóng di cư để tìm đến những "miền đất hứa". Ngoài ra, về mặt địa lý, do vùng bán đảo này không có chung đường biên giới với Liên bang Nga nên giới chức ở Mát-xcơ-va còn phải đau đầu tính toán thêm các phương án vận chuyển năng lượng tới đây. Trong khi đó, Mỹ và phương Tây luôn cho rằng cuộc trưng cầu dân ý ở Crưm là bất hợp pháp, các hành động quân sự của Nga tại khu vực này là vi phạm chủ quyền của U-crai-na và Mát-xcơ-va sẽ phải trả giá đắt cho việc "thôn tính" Crưm.
Sau bước đi của Crưm, kế hoạch cô lập Nga của Mỹ và EU trở thành chủ đề nóng bỏng của nền ngoại giao và cỗ máy tuyên truyền phương Tây. Nga đang phải đối mặt với việc phương Tây sẽ tẩy chay Hội nghị thượng đỉnh khối các nước công nghiệp phát triển (G8) dự kiến diễn ra ở thành phố du lịch Xô-tri của Nga vào tháng 6 tới. Thay vào đó, các nhà lãnh đạo G7 có thể sẽ nhóm họp riêng ở Luân Đôn (Anh) mà không có sự tham dự của Nga. Như vậy, Nga có thể sẽ đánh mất quy chế thành viên trong "câu lạc bộ" danh tiếng vốn phải mất rất nhiều thời gian và công sức để gia nhập này. Việc gạch tên khỏi danh sách G8 khiến Nga phải đứng ngoài tiến trình thông qua các quyết sách toàn cầu, nhất là vấn đề kinh tế, năng lượng, tài chính…
Hơn nữa, những lời đe dọa của Mỹ và phương Tây có vẻ như không còn mang tính chất dọa dẫm mà đã chuyển thành hành động thực sự. Châu Âu và Mỹ đã đưa ra các biện pháp trừng phạt ban đầu là cấm đi lại và phong tỏa tài sản của các quan chức có quan hệ mật thiết với Tổng thống Pu-tin và vẫn đang tiếp tục xem xét những biện pháp trừng phạt khác. Tất nhiên, Nga cũng sẽ có các biện pháp trả đũa tương xứng của mình. Mặc dù các biện pháp trừng phạt sẽ khiến cả hai phía bị tổn thất, song Nga sẽ phải gánh chịu thiệt hại nặng nề hơn phương Tây. Hàng hóa xuất khẩu của EU sang Nga chiếm 1% GDP của EU. Trong khi đó, hàng hóa xuất khẩu của Nga sang EU chiếm gần 15% GDP của Nga. Điều này lại diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế của Nga đang rất chậm, đồng rúp trượt giá và dòng vốn chảy khỏi Nga bởi các nhà đầu tư bắt đầu tháo chạy. Các đe dọa trừng phạt kinh tế từ Mỹ và EU sẽ khiến cho tình hình càng trở nên tồi tệ hơn. Cựu Bộ trưởng Tài chính Nga A-lếch-xây Cu-rin, hiện là cố vấn kinh tế của Tổng thống Pu-tin, nhận định rằng cho dù các biện pháp trừng phạt chỉ là "siết nhẹ các con ốc", thì nó cũng sẽ tác động tiêu cực tới hoạt động đầu tư trong và ngoài nước của Nga và nền kinh tế Nga có thể sẽ không tăng trưởng trong năm nay do hậu quả của tình trạng căng thẳng hiện nay.
Tam giác quan hệ U-crai-na - Crưm - Nga rất gần gũi, đặc biệt do bối cảnh lịch sử và vị trí địa lý của họ, do vậy, mối quan hệ này cần được xử lý một cách thận trọng và kiên nhẫn. Những diễn biến mới nhất về sự phản ứng của châu Âu và Mỹ với cuộc khủng hoảng ở U-crai-na có thể phản tác dụng, không giúp ổn định tình hình chứ chưa nói là giải quyết cuộc khủng hoảng này. Bất cứ hình thức trừng phạt nào cũng không thể cô lập Nga hoàn toàn vì quy chế Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc của Nga vẫn còn nguyên giá trị và sự lệ thuộc của thị trường tài chính, năng lượng thế giới vào Nga là rất lớn. Hơn nữa, Nga cũng là một nước lớn và chắc chắn không để bị các lệnh trừng phạt đe dọa nên sẽ có biện pháp trả đũa. Khi đó, tình hình sẽ chỉ xấu đi.
 |
| Ký Hiệp ước công nhận Crưm là một quốc gia "độc lập có chủ quyền" - Tổng thống V.Pu-tin đang trở thành tâm điểm chú ý trong cuộc khủng hoảng U-crai-na. Ảnh: ITAR-TASS |
Rõ ràng, cuộc khủng hoảng hiện nay ở U-crai-na được kích hoạt bởi những nỗ lực của Brúc-xen khi "chào mời" 6 quốc gia hậu Xô Viết ký thỏa thuận hợp tác với Liên minh châu Âu (EU). Đằng sau cái gọi là "Chương trình Đối tác phương Đông" ấy, ai cũng nhận thấy mưu toan của Mỹ và phương Tây nhằm cô lập và tranh giành ảnh hưởng với Nga. Lá bài "hợp tác kinh tế" đã không đủ lớn để có thể che giấu sự thật về mục tiêu chính của chương trình này. U-crai-na hay Gru-di-a chỉ như những "con tốt" trên bàn cờ địa chính trị của phương Tây. Nhưng những gì đang diễn ra tại U-crai-na, nhất là ở Crưm, cho thấy Nga đang thắng trong cuộc chơi này và điều này hiển nhiên đem lại nhiều lợi thế chiến lược cho Nga cũng như tăng cường vị thế của Nga trên trường quốc tế.
Crưm trở lại vòng tay của Mát-xcơ-va, các đường ống dẫn đầu sang châu Âu qua tuyến đường phía Nam và trạm bơm ở Crưm không còn thuộc vào U-crai-na nữa. Trên biển, Nga mở rộng thêm vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý không có lợi cho U-crai-na. Mặt khác, Crưm còn là bàn đạp giúp Nga triển khai sức mạnh sang các vùng biển ấm.
Thỏa thuận giữa Mát-xcơ-va và Ki-ép từ sau khi U-crai-na độc lập giúp Nga duy trì được Hạm đội Biển Đen tại cảng Xê-va-xtô-phôn. Nhưng từ đó đến nay, người Nga vẫn bị "trói chân trói tay" do những quy định chặt chẽ hạn chế số lượng binh sỹ, trang thiết bị quân sự, vấn đề hiện đại hóa hạm đội hay Nga phải thông báo về mọi hoạt động di chuyển của tàu, máy bay ở Crưm. Nắm quyền kiểm soát bán đảo trong tay, ông Pu-tin sẽ không phải bận tâm đến thái độ của các nhà lãnh đạo U-crai-na nữa và được rảnh tay sử dụng các căn cứ tại Xê-va-xtô-phôn, thậm chí rộng hơn thế nữa, đồng thời dễ dàng phát triển Hạm đội Biển Đen hùng mạnh của mình.
Tuy nhiên, cái giá mà Nga phải trả cho chiến thắng này có thể sẽ là rất đắt. Trước hết, Nga sẽ phải chi một khoản tiền khổng lồ để hỗ trợ Crưm. Gần 70% ngân sách của bán đảo xinh đẹp nằm bên bờ Biển Đen này hiện do U-crai-na cung cấp, 90% nước ngọt và gần như toàn bộ năng lượng cũng như nguồn cung thực phẩm của Crưm đều phụ thuộc vào Ki-ép. Giới chuyên gia ước tính, trong 5 năm tới, mỗi năm Nga sẽ phải chi gần 10 tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tiền lương hưu và chi trả các khoản phúc lợi xã hội cho 2 triệu người dân Crưm. Sáp nhập vào Nga, với mức lương trung bình 250 ơ-rô/tháng, Crưm trở thành một trong những khu vực nghèo nhất trong Liên bang và vì vậy, sẽ có những làn sóng di cư để tìm đến những "miền đất hứa". Ngoài ra, về mặt địa lý, do vùng bán đảo này không có chung đường biên giới với Liên bang Nga nên giới chức ở Mát-xcơ-va còn phải đau đầu tính toán thêm các phương án vận chuyển năng lượng tới đây. Trong khi đó, Mỹ và phương Tây luôn cho rằng cuộc trưng cầu dân ý ở Crưm là bất hợp pháp, các hành động quân sự của Nga tại khu vực này là vi phạm chủ quyền của U-crai-na và Mát-xcơ-va sẽ phải trả giá đắt cho việc "thôn tính" Crưm.
Sau bước đi của Crưm, kế hoạch cô lập Nga của Mỹ và EU trở thành chủ đề nóng bỏng của nền ngoại giao và cỗ máy tuyên truyền phương Tây. Nga đang phải đối mặt với việc phương Tây sẽ tẩy chay Hội nghị thượng đỉnh khối các nước công nghiệp phát triển (G8) dự kiến diễn ra ở thành phố du lịch Xô-tri của Nga vào tháng 6 tới. Thay vào đó, các nhà lãnh đạo G7 có thể sẽ nhóm họp riêng ở Luân Đôn (Anh) mà không có sự tham dự của Nga. Như vậy, Nga có thể sẽ đánh mất quy chế thành viên trong "câu lạc bộ" danh tiếng vốn phải mất rất nhiều thời gian và công sức để gia nhập này. Việc gạch tên khỏi danh sách G8 khiến Nga phải đứng ngoài tiến trình thông qua các quyết sách toàn cầu, nhất là vấn đề kinh tế, năng lượng, tài chính…
 |
| Một phụ nữ cầm cờ Nga mang chữ Crưm trong cuộc tuần hành ở Mát-xcơ-va ủng hộ người Nga ở Crưm, hôm 10-3. Ảnh: AP |
Hơn nữa, những lời đe dọa của Mỹ và phương Tây có vẻ như không còn mang tính chất dọa dẫm mà đã chuyển thành hành động thực sự. Châu Âu và Mỹ đã đưa ra các biện pháp trừng phạt ban đầu là cấm đi lại và phong tỏa tài sản của các quan chức có quan hệ mật thiết với Tổng thống Pu-tin và vẫn đang tiếp tục xem xét những biện pháp trừng phạt khác. Tất nhiên, Nga cũng sẽ có các biện pháp trả đũa tương xứng của mình. Mặc dù các biện pháp trừng phạt sẽ khiến cả hai phía bị tổn thất, song Nga sẽ phải gánh chịu thiệt hại nặng nề hơn phương Tây. Hàng hóa xuất khẩu của EU sang Nga chiếm 1% GDP của EU. Trong khi đó, hàng hóa xuất khẩu của Nga sang EU chiếm gần 15% GDP của Nga. Điều này lại diễn ra trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế của Nga đang rất chậm, đồng rúp trượt giá và dòng vốn chảy khỏi Nga bởi các nhà đầu tư bắt đầu tháo chạy. Các đe dọa trừng phạt kinh tế từ Mỹ và EU sẽ khiến cho tình hình càng trở nên tồi tệ hơn. Cựu Bộ trưởng Tài chính Nga A-lếch-xây Cu-rin, hiện là cố vấn kinh tế của Tổng thống Pu-tin, nhận định rằng cho dù các biện pháp trừng phạt chỉ là "siết nhẹ các con ốc", thì nó cũng sẽ tác động tiêu cực tới hoạt động đầu tư trong và ngoài nước của Nga và nền kinh tế Nga có thể sẽ không tăng trưởng trong năm nay do hậu quả của tình trạng căng thẳng hiện nay.
Tam giác quan hệ U-crai-na - Crưm - Nga rất gần gũi, đặc biệt do bối cảnh lịch sử và vị trí địa lý của họ, do vậy, mối quan hệ này cần được xử lý một cách thận trọng và kiên nhẫn. Những diễn biến mới nhất về sự phản ứng của châu Âu và Mỹ với cuộc khủng hoảng ở U-crai-na có thể phản tác dụng, không giúp ổn định tình hình chứ chưa nói là giải quyết cuộc khủng hoảng này. Bất cứ hình thức trừng phạt nào cũng không thể cô lập Nga hoàn toàn vì quy chế Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc của Nga vẫn còn nguyên giá trị và sự lệ thuộc của thị trường tài chính, năng lượng thế giới vào Nga là rất lớn. Hơn nữa, Nga cũng là một nước lớn và chắc chắn không để bị các lệnh trừng phạt đe dọa nên sẽ có biện pháp trả đũa. Khi đó, tình hình sẽ chỉ xấu đi.
