Từ chuyện của Giang "Ha-oai"

Không khó để nhận thấy, thế hệ sung sức và chủ lực của đội ngũ trí thức trẻ là người DTTS hiện nay chủ yếu đang ở độ tuổi "7X", "8X", thậm chí "9X". Phần lớn trong số họ được thừa hưởng chính sách ưu tiên, tạo điều kiện đào tạo, bồi dưỡng xây dựng đội ngũ cán bộ, trí thức là người DTTS của Đảng và Nhà nước như cử tuyển, xét tuyển học sinh dân tộc vào học ở các trường dự bị đại học để tạo nguồn đào tạo trí thức khoa học - công nghệ người DTTS, cử tuyển các em đã tốt nghiệp phổ thông trung học người DTTS ở các xã đặc biệt khó khăn, xã thuộc diện 135 vào học ở các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp...

Hồ Mạnh Giang, SN 1980, có biệt danh là "Giang Ha-oai" vì từng du học ở Đại học Tổng hợp Ha-oai (Mỹ) và được nhận bằng thạc sĩ ở ngôi trường danh tiếng này là một người như vậy. Sinh ra tại vùng biên giới Hồng Thượng, được đào tạo bài bản, trí thức trẻ người Pa Cô này đã đem đến một luồng sinh khí mới cho vùng miền núi A Lưới (Thừa Thiên Huế), trở thành ngọn lửa thắp sáng tinh thần hiếu học trong cộng đồng DTTS trên dãy Trường Sơn. Mặc dù từ Mỹ về đã có sẵn "chân" trong một cơ quan cấp tỉnh, nhưng Giang vẫn xung phong lên huyện miền núi A Lưới công tác với chức danh chuyên viên tổng hợp kinh tế - xã hội và phụ trách thêm bộ phận Một cửa của Văn phòng UBND huyện, rồi sau đó được phân công đảm nhiệm công việc với vai trò Phó Trưởng phòng Nội vụ huyện. Với những kiến thức thu nạp được trong quá trình nghiên cứu, học tập ở nước ngoài, anh đã góp phần phục vụ tốt hơn công tác chính sách, cải cách hành chính, mang lại nhiều lợi ích cho mảnh đất nơi mình sinh ra.

Không chỉ có Hồ Mạnh Giang, trong thời kỳ hội nhập, một thế hệ trí thức trẻ là người DTTS đang từng bước khẳng định mình. So với lớp cha anh vốn sinh ra và trưởng thành trong và sau cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, họ có những điểm mạnh riêng. Đó chính là sự nhạy bén với cái mới, cái lạ, cái phi truyền thống. H'Linh H'Mok, SN 1987, sinh viên trường Đại học Tây Nguyên, người được nhận học bổng toàn phần nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành vật lý của Đại học Quốc gia Mê-hi-cô (trước đó, H'Linh đã tốt nghiệp trường Đại học La Ha-ba-na (Cu-ba) với tấm bằng loại giỏi) là một ví dụ điển hình.

Điều đặc biệt ở những người như H'Linh là có tuổi thơ gắn liền với bản làng, nương rẫy luôn mang trong mình tình cảm, niềm đam mê với nguồn cội dân tộc. Chính vì vậy, hơn ai hết, họ là người am hiểu văn hóa, phong tục, tập quán, ngôn ngữ và những đặc điểm kinh tế - xã hội của vùng DTTS. Qua đó, có thể tổ chức nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo có hiệu quả và bền vững ngay chính trên quê hương mình.

...đến chính sách phát hiện, trọng dụng người tài ở vùng DTTS

Thực tế cho thấy, ngoài sự trợ giúp của Đảng, Nhà nước, công cuộc xóa nghèo, khởi giàu ở miền núi, vùng cao phải do chính người dân ở các vùng này tự làm lấy thì "độ bền vững" mới được đảm bảo. Và hơn ai hết, trí thức trẻ người DTTS phải có sứ mệnh đem tình cảm, trí tuệ của mình ra "trả nghĩa" đồng bào. Thế hệ trí thức "cây đa cây đề" là người DTTS đã trưởng thành từ phong trào lao động, sản xuất phục vụ nhiệm vụ kháng chiến và xây dựng xã hội mới. Có thể họ chưa phải là những người có học vấn cao nhưng vật lộn qua thực tiễn, có nhiều kinh nghiệm và am hiểu khoa học xã hội - tự nhiên.

Nhiều người còn là nghệ nhân của làng, của bản. Trên cái nền kiến thức dù chưa được đào tạo bài bản như thế hệ trẻ hôm nay, họ đi vào các phong trào kháng chiến, kiến quốc, được các bậc học giả khuyến khích, động viên, bồi dưỡng và trở thành trí thức của dân tộc, của đất nước. Y Ghi Niê - Tiến sĩ nông học đầu tiên người dân tộc Ê Đê ở Đắk Lắk là một ví dụ tiêu biểu.

Sau thế hệ của ông, một "gạch nối" kế tiếp là những trí thức trẻ DTTS được đào tạo cơ bản hơn. Họ đã phấn đấu bền bỉ và trưởng thành, từ những ngành, nghề khác nhau, như Tiến sĩ Trần Văn Ơn, SN 1966, là người Sán Chay (Thái Nguyên), đang trên hành trình thực hiện niềm đam mê của mình - bảo tồn và phát triển cây thuốc quý; Tiến sĩ Nguyễn Thị Sửu (Kê Sửu), là người Tà Ôi (Thừa Thiên Huế) - đã và đang góp phần làm sống lại những giá trị văn hóa dân gian của người Tà Ôi trên dãy Trường Sơn hùng vĩ.

Nhìn lại quá trình hình thành phát triển đội ngũ trí thức người DTTS trong thời gian gần đây, có thể nhận thấy những kinh nghiệm và bài học có ý nghĩa thực tế. Đó là cần có chủ trương, định hướng và các giải pháp cụ thể nhằm đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức là người DTTS làm công tác khoa học và công nghệ. "Soi" gần hơn, Đảng, Nhà nước cần triển khai chính sách đặc thù trong xây dựng đội ngũ trí thức cho các DTTS, trong cả hai lĩnh vực đào tạo và sử dụng.

Đặc biệt, phải hình thành cho được cơ chế phát hiện tài năng sớm, tốt nhất là từ khi họ còn ngồi trên ghế trường phổ thông hoặc đại học. Nhà nước cũng cần ban hành chế độ hỗ trợ trí thức DTTS qua nhiều kênh, tạo điều kiện cho họ đóng góp được nhiều hơn cho dân tộc và đất nước. Tất nhiên, những vấn đề này chỉ mang tính chất tác động từ bên ngoài vào quá trình hình thành đội ngũ trí thức DTTS. Vấn đề quan trọng nhất vẫn là tài năng và ý chí. Mỗi trí thức người DTTS phải cố gắng vươn lên, tự lực, tự cường, tự mình học tập, đào sâu nghiên cứu, tư duy, không ngừng tìm tòi để "làm mới" chính mình...

Trong buổi gặp gỡ thân mật 122 học sinh, sinh viên DTTS xuất sắc tại Văn phòng Quốc hội mới đây, đồng chí Tòng Thị Phóng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quốc hội đã biểu dương sự cố gắng vươn lên, ý thức tự lực, tự cường và khẳng định: Học sinh, sinh viên DTTS xuất sắc chính là nguồn nhân lực chất lượng cao tương lai, là nguyên khí của quốc gia.

Thái Bình