Trước khi có chính sách cấm trồng cây thuốc phiện của Nhà nước, ở các xã Mường Lống (huyện Kỳ Sơn); Tri Lễ, Nậm Giải (huyện Quế Phong), hiện tượng “nhà nhà trồng thuốc phiện, người người buôn bán thuốc phiện” nổi lên như một phong trào. Chính vì thế, cứ bắt đầu đến cuối tháng 11 âm lịch, đồng bào Mông lại đi tìm những vùng đất thích hợp để trồng “thần dược”. Đặc thù của loại cây này chỉ sinh sôi, nảy nở ở những vùng đất có khí hậu trong lành, mát mẻ và ở những nơi có mây mù bao phủ quanh năm. Chính vì thế, người Mông mới ví cây anh túc như một “nàng tiên” luôn ẩn mình giữa núi rừng trùng điệp.

Đồng bào Mông thường rỉ tai nhau rằng, cây thuốc phiện là một loại “thần dược” có thể chữa được nhiều bệnh. Trai bản sẽ có thêm sức mạnh để băng rừng vượt suối, phát được nhiều nương rẫy, trồng được nhiều thóc lúa. Trước đây, để có những quả anh túc to và nhiều nhựa, đồng bào dân tộc nơi đây đã rất kỳ công trong quá trình trồng loại cây này. Họ phải mất hàng tháng trời đi tìm những vùng đất thích hợp, phát cây rừng, đốt để lấy mùn, sau đó, đợi cỏ cây mọc lại phát thêm một lần nữa, làm tơi đất, rồi mới gieo hạt.

Với điều kiện thiên nhiên ưu đãi, sự tỉ mỉ của con người bản địa, trước khi bị cấm, những vùng đất biên giới của tỉnh Nghệ An được xác định là một trong những “kho” thuốc phiện của cả nước. Tuy nhiên, với chủ trương của Nhà nước, sự vận động tích cực, bền bỉ của BĐBP, qua nhiều năm liền, những thung lũng thuốc phiện ở vùng núi rừng nơi đây được đồng bào phá bỏ. Đoạn tuyệt với “nàng tiên nâu” của núi rừng, người Mông cũng nhanh chóng tiếp cận với những loại cây trồng mới, vật nuôi phù hợp, làm đổi thay vùng đất biên cương.

Căng sức đối phó nạn tái trồng cây thuốc phiện

Trong vài năm trở lại đây, một số đối tượng xấu, hám lợi vẫn tìm cách lén lút trồng loại cây quốc cấm trong những cánh rừng heo hút. Theo chu kỳ hàng năm, mỗi khi vào mùa trồng thuốc phiện, các đơn vị thuộc BĐBP Nghệ An chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng căng sức dẹp bỏ những rẫy thuốc phiện “vô chủ”. Từ năm 2010 đến đầu năm 2012, các lực lượng này đã phát hiện và triệt phá hàng ngàn m2 trồng cây thuốc phiện, tại các xã vùng biên huyện Quế Phong, Kỳ Sơn và Tương Dương.

Ngày 5-2-2010, tổ tuần tra đồn BP Tri Lễ trong quá trình tuần tra đã phát hiện nương trồng thuốc phiện 1.500m2, do người Mông tại xã Tri Lễ trồng xen kẽ với hoa màu. Tiếp đó, ngày 19-2-2010, lực lượng đồn BP Nhôn Mai đã phối hợp với chính quyền phát hiện rẫy thuốc phiện có diện tích 400m2, do Moong Văn Khoa (SN 1959), trú tại bản Thâm Thẩm, xã Nhôn Mai (huyện Tương Dương) trồng. Tổ tuần tra đã tiến hành lập biên bản, buộc ông Khoa phải nhổ cây thuốc phiện, xử phạt hành chính; đồng thời tiến hành kiểm điểm trước dân, đồn biên phòng và chính quyền địa phương. Cùng ngày 19-2-2010, đồn BP Mỹ Lý đi tuần tra kiểm soát đã phát hiện, phá bỏ nương trồng thuốc phiện 300m2 trên biên giới... 

Mới đây nhất, ngày 22-2-2012, trong buổi phối hợp tuần tra biên giới, lực lượng đồn BP Tri Lễ cùng Công an huyện Quế Phong và dân quân xã Tri Lễ đã phát hiện, phá bỏ diện tích khá lớn cây thuốc phiện được trồng xen kẽ giữa rẫy rau cải tại các bản Huồi Xai 1, Huồi Xai, Mường Lống và một số điểm trên các cánh rừng giáp với biên giới nước bạn Lào.

Trao đổi với chúng tôi, Trung tá Lê Tham Mưu, Đồn trưởng đồn BP Tri Lễ cho biết: “Ngăn chặn nạn tái trồng cây thuốc phiện là nhiệm vụ thường xuyên trong kế hoạch đấu tranh với loại tội phạm ma túy của đơn vị. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn xác định trọng tâm nhất là vào mùa trồng cây thuốc phiện từ tháng 11 âm lịch năm trước đến đầu tháng 3 âm lịch năm sau. Từ quá trình làm nhiệm vụ, chúng tôi xác định được các bản làng, cánh rừng, vị trí trên biên giới có hiện tượng tái trồng loại cây này. Từ đó, cử cán bộ trực tiếp xuống tuyên truyền, vận động nhân dân phá bỏ. Tuy nhiên, vì nhiều lí do, họ vẫn lén lút trồng loại cây này. Trong đợt tuần tra biên giới vừa qua, chúng tôi đã phối hợp với công an, chính quyền địa phương phá bỏ toàn bộ diện tích tái trồng cây thuốc phiện trên địa bàn”.