Nghệ nhân Sầm Dừn dạy các em nhỏ chữ viết của người Cao Lan.

Sinh ra và lớn lên trong một vùng quê giàu bản sắc văn hóa và trong một gia đình có bề dày hoạt động văn nghệ dân gian, nên từ nhỏ, nghệ nhân Sầm Dừn đã may mắn được thừa hưởng và ngấm sâu vào gan ruột sự tinh túy, đặc sắc của Sình ca. Cha đẻ của ông, cụ Sầm Văn ngày trước là một người hát Sình ca nổi tiếng khắp vùng. Là một người có tri thức, cụ Sầm Văn ý thức được Sình ca là trí tuệ, là tài sản vô giá của dân tộc mình nên đã dành nhiều thời gian và công sức để sưu tầm, lưu giữ, ghi lại các câu hát Sình ca vào sách để truyền lại cho đời sau.

Từng là cán bộ kế toán Hợp tác xã mua bán, Trưởng thôn Đại Phú, rồi Bí thư chi bộ thôn Mãn Hóa, cơ duyên gắn chặt tên tuổi nghệ nhân Sầm Dừn với Sình ca bắt đầu từ năm 1998 với các phong trào văn hóa quần chúng ở Tuyên Quang. Năm 1998, để có tiết mục tham gia hội diễn văn hóa nghệ thuật quần chúng ở địa phương và được sự cổ vũ của mọi người, Sầm Dừn mạnh dạn dàn dựng một hoạt cảnh trên nền của những câu hát trong Sình ca. Tiết mục đó được hoan nghênh nhiệt liệt, đã cổ vũ ông miệt mài theo đuổi Sình ca và bắt đầu gây dựng lại phong trào hát dân ca trong thôn, xã mình. Vượt qua hạn chế cá nhân cùng những khó khăn thường nhật, ông trực tiếp lên sân khấu hát, biểu diễn cùng nhạc cụ truyền thống đặc sắc như đánh trống sành, múa cờ...     
              
Cùng với việc sưu tầm, biên soạn Sình ca, tâm huyết của nghệ nhân Sầm Dừn còn được ghi dấu bằng kho sách quý hàng trăm năm tuổi viết bằng chữ Nho của đồng bào Cao Lan. Được bảo quản cẩn thận trên gác xép, hàng trăm cuốn sách cổ chứa đựng những câu chuyện kể về nguồn cội, về quan niệm tâm linh, thần thánh, ma quỷ của người Cao Lan và kể về nguồn gốc của Sình ca ngày nay. Nhiều tay chơi đồ cổ đã vượt đường xa lên đây để hỏi mua những cuốn sách này với giá cao, nhưng ông không bán. Ông tâm niệm rằng, những cuốn sách này còn thì văn hóa Cao Lan còn nên ông càng phải có trách nhiệm gìn giữ.  
    
Cẩn trọng và tinh tế, ông như một chiếc lá xanh lặng lẽ chắt lọc những gì tinh túy nhất của văn hóa dân tộc mình qua từng trang sách, từng lời ca cổ để chuyển hóa và truyền cho lớp trẻ trong thôn. Những sáng tạo, những việc làm của nghệ nhân Sầm Dừn đã và đang góp phần đưa văn hóa Cao Lan đến với mọi nhà và quan trọng hơn là, những giá trị, những nét văn hóa truyền thống đặc sắc của người Cao Lan sẽ được gìn giữ và lưu truyền. Và chỉ như vậy thôi cũng đã đủ lí do để cộng đồng dân tộc Cao Lan, Ban Dân tộc và Tỉnh ủy, UBND tỉnh Tuyên Quang vinh danh ông là một trong những người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào dân tộc thiểu số toàn tỉnh. 

Hành trình lưu giữ và đưa Sình ca vào cuộc sống thường ngày của nghệ nhân Sầm Dừn đã được cộng đồng Cao Lan tiếp sức. Vào ngày rảnh rỗi, những người lớn tuổi trong làng vẫn tập trung nhau ở nhà ông để cùng hát Sình ca. Họ hát đối đáp với nhau và cũng có thể hát qua điện thoại với người ở những bản khác nhau để cùng ôn lại giai điệu, lời ca và cũng là một hoạt động văn hóa tinh thần lành mạnh. Các em nhỏ ở xã Đại Phú thường góp mặt trong các buổi sinh hoạt như thế này. Vừa truyền dạy lời hát, cách hát, ông Dừn vừa đóng vai trò như một người thầy để giảng giải và truyền dạy lại từng câu hát cho các em nhỏ. Có như vậy, các em mới có thể thuộc và nhớ được nghĩa của các câu trong từng trường đoạn.

Đội văn nghệ của người Cao Lan do nghệ nhân Sầm Dừn dẫn dắt đã bền bỉ sinh hoạt suốt gần 20 năm qua và đã trở thành niềm tự hào của đồng bào Cao Lan ở Tuyên Quang khi liên tục giành được những giải thưởng lớn tại các liên hoan dân ca, dân vũ trong toàn quốc. Đội được chia thành hai nhóm: Nhóm cao tuổi và nhóm lớp trẻ. Với các tiết mục "tự biên, tự diễn", Đội văn nghệ chỉ có hơn 10 người này đã cùng ông đi biểu diễn ở rất nhiều nơi, góp phần đẩy lùi các hủ tục lạc hậu và thực sự là nòng cốt để tuyên truyền, phát huy những giá trị văn hóa của người Cao Lan.

Sình ca cùng văn hóa truyền thống đã và đang dần có được một sức sống mới trong cộng đồng dân tộc Cao Lan. Nhưng nghệ nhân Sầm Dừn còn một mong muốn khác là đưa những giá trị truyền thống của người Cao Lan hòa vào dòng chảy văn hóa có lịch sử hàng nghìn năm của cả dân tộc. Vì lẽ đó, ông vẫn khát khao được đặt chân đến các miền quê, nơi có đồng bào dân tộc Cao Lan sinh sống để sưu tầm những câu hát, trò diễn mới, làm phong phú thêm kho tàng Sình ca, vốn tài sản vô giá của dân tộc mình.

Đội văn nghệ thôn Đại Phú thường sinh hoạt để ôn lại những giai điệu Sình ca truyền thống.

Một cách quyết đoán và thể hiện bằng hành động thực tế, nghệ nhân Sầm Dừn đã bắt tay vào nghiên cứu và viết lại những đặc điểm nổi bật, cơ bản của văn hóa Cao Lan để lưu truyền cho con cháu. Các tập tục truyền thống, các nhạc cụ dân tộc và thậm chí là các công cụ sản xuất của dân tộc mình được ông nghiên cứu kĩ lưỡng để có thể đưa những giá trị truyền thống vốn chỉ được áp dụng trong không gian hẹp hòa nhập cùng đời sống đương đại.

Vượt qua nỗi ám ảnh truyền đời, ông đã mang chiếc trống thiêng của dân tộc mình ra giữa rừng đánh liên hồi cùng những điệu múa cổ xưa và niệm xin thần linh bỏ qua tập tục cho phép được sử dụng trống vào những dịp vui của làng cùng với Sình ca. Nhiều người ái ngại, nhiều người can ngăn, nhưng với ông, đó là điều cần thiết để gìn giữ những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình trong thời buổi hiện đại hóa đất nước.

Ngày này qua ngày khác, nghệ nhân Sầm Dừn cứ niệm và cầu xin các vị thần linh. Rồi ông thông báo với bà con rằng, thần linh đã cho phép sử dụng trống thiêng và mời cả bản đến cùng múa vui theo những nhịp trống của ông.  Bắt đầu từ đó, Sầm Dừn đem chiếc trống thiêng cùng những điệu múa dùng để gọi ma trước đây sử dụng vào việc tập hát những bài Sình ca truyền thống. Sự kết hợp này đã trở thành một bước ngoặt trong đời sống văn hóa tâm linh của người Cao Lan ở thôn Mãn Hóa, Sơn Dương, Tuyên Quang.

Hiện nay, dù tuổi đã cao, cùng với việc lưu giữ và truyền đạt văn hóa Cao Lan, nghệ nhân Sầm Dừn vẫn mở lớp dạy chữ cho những đứa trẻ trong các gia đình có hoàn cảnh khó khăn ở bản, không có điều kiện đi học. Lớp học của ông có bữa đông, bữa vắng; học sinh của ông có người già, con trẻ… không nề hà những khiếm khuyết, khập khiễng ấy, ông tận tình truyền dạy tiếng Việt, tiếng Cao Lan và cả Sình ca nếu học sinh muốn học. Cứ như thế, không màng danh tiếng hay lợi lộc, nghệ nhân Sầm Dừn biến từng ngày của mình thành những ngày vui lao động, giúp ích cho bản làng.

Bản làng Cao Lan ở Đại Phú hôm nay vẫn còn rộn rã câu hát Sình ca. Sự trăn trở của người nghệ nhân tâm huyết khiến các thể hệ trẻ người Cao Lan hôm nay thêm quý trọng và cùng nhau gìn giữ nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Dưới nếp nhà đơn sơ này, bên bếp lửa ấm và tình người nồng hậu, những câu hát Sình ca vẫn ngân nga, vang vọng khắp bản làng.

Người con Cao Lan đã và đang tiếp sức vun đắp, gìn giữ những câu hát mang đậm phong cách và bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình với hi vọng có thể lưu truyền, nhân rộng Sình ca trở thành di sản quý báu của dân tộc trong vòng quay hội nhập.