Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri dạo quanh khu vực Nhà thờ Đức Bà ở thành phố Hồ Chí Minh trong chuyến thăm Việt Nam, tháng 12-2013. Ảnh: Getty

Giôn Ke-ri sinh năm 1943, tốt nghiệp Đại học Y-a-lơ, ngành Khoa học Chính trị năm 1966. Cũng trong năm đó, ông đăng ký làm lính dự bị hải quân. Trong giai đoạn 1968-1969, ông tham gia 4 tháng tại chiến trường miền Nam Việt Nam, chỉ huy tàu tuần tra trên các kênh rạch đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng cũng chính nhờ khoảng thời gian này mà ông đã nhận ra sự phi lý của cuộc chiến. Trở về Mỹ sau thời gian ở Việt Nam, ông Ke-ri tham gia phong trào phản chiến, là phát ngôn viên của Tổ chức Cựu chiến binh Mỹ phản chiến trong những năm 1970.

Trở thành chính trị gia sau khi rời quân ngũ, ông Ke-ri luôn tìm cách thúc đẩy bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Cùng với Thượng nghị sĩ Giôn Mác-kên, cả hai ông không ngừng vận động các chính quyền Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm vận đối với Việt Nam, vì lợi ích của nước Mỹ. Nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho tiến trình này, hai ông hối thúc hai bên khởi động các vấn đề nhân đạo như rà phá vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh, tìm kiếm người mất tích trong chiến tranh, hỗ trợ những người bị khuyết tật do hậu quả chiến tranh…

Nhớ lại những ngày đầu tiên trở lại Việt Nam vào năm 1991, 16 năm sau khi chiến tranh kết thúc, ông Ke-ri chia sẻ: "Khi tôi xuống máy bay ở sân bay Nội Bài năm 1991, trong chuyến đi trở lại Việt Nam lần đầu tiên với tư cách Thượng nghị sĩ, đường phố Hà Nội tràn ngập xe đạp, hầu như không có ô tô hay xe máy". Vậy mà, chưa đầy 20 năm sau khi bãi bỏ cấm vận, Việt Nam đã trở thành một quốc gia hiện đại đầy sinh lực. Việt Nam đã thay đổi nhiều so với lần ông trở lại cùng Tổng thống Bin Clin-tơn năm 2000 và thay đổi nhiều hơn nữa so với ký ức những năm 1990 của ông.

Khi trở thành Ngoại trưởng Mỹ trong chính quyền Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma, ông Giôn Ke-ri đã nhanh chóng sắp xếp chuyến thăm Việt Nam vào tháng 12-2013. "Không ai không khỏi ngạc nhiên về một Việt Nam hiện đại. Những gì đã diễn ra trong những năm qua ở đất nước này quả là rất đáng kinh ngạc", Ngoại trưởng Mỹ nói. Người dân Việt Nam, cả ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, đều chào đón nồng nhiệt Ngoại trưởng Giôn Ke-ri khiến ông xúc động mạnh. Đáp lại tấm lòng của người dân Việt Nam, ông Ke-ri luôn giơ tay vẫy chào và nói: "Xin chào các bạn!".

Đánh giá về mối quan hệ Việt Nam - Mỹ, ông Giôn Ke-ri cho rằng, "không có hai nước nào từng làm việc chăm chỉ hơn, nhiều hơn và tốt hơn để cố gắng xích lại gần nhau, thay đổi lịch sử và mang lại một tương lai giờ đã khác rất xa cho người dân. Nhưng ông cũng khẳng định, giữa hai nước "vẫn còn nhiều điều cần phải đạt được, nhiều việc cần làm".

Nói về kỷ niệm với Ngoại trưởng Giôn Ke-ri, trong buổi gặp gỡ báo chí dịp cuối năm 2013, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã tiết lộ câu chuyện thú vị đằng sau những "bức ảnh ngoại giao" giữa ông và Ngoại trưởng Giôn Ke-ri. Theo Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh, cách đây 20 năm, khi ông còn là sinh viên đang theo học thạc sĩ tại trường Fletcher về luật và ngoại giao (Mỹ), ông cùng hai người bạn học Việt Nam khác trong trường đã có mặt tại một buổi nói chuyện của Giôn Ke-ri, khi đó ông vẫn là Thượng nghị sĩ bang Ma-xa-chu-xét. Cuối buổi, ba sinh viên Việt Nam đề nghị được chụp ảnh chung với Thượng nghị sĩ. Tấm ảnh có mặt cả ba chàng sinh viên, Giôn Ke-ri và một người Mỹ nữa có mặt ở buổi hôm đó.

Tấm ảnh này đã nằm yên trong các tài liệu lưu trữ của ông Phạm Bình Minh trong nhiều năm, cho đến một ngày ông tình cờ thấy lại. Trước khi lên đường dự Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) tại Bru-nây, tháng 7-2013, ông cho chụp lại, phóng to, đóng khung và mang theo để làm quà tặng Ngoại trưởng Giôn Ke-ri. Theo lời kể của Phó Thủ tướng, Ngoại trưởng Giôn Ke-ri đã thật sự thích thú khi bắt gặp hình ảnh mình 20 năm về trước. Đó là một Ke-ri trẻ "tóc còn đen và nâu".

Chính lúc Ngoại trưởng Mỹ vừa xem ảnh, vừa trò chuyện vui vẻ thì một phóng viên của hãng AP (Mỹ) đã chụp lại toàn cảnh bàn hội đàm của hai nhà ngoại giao từ phía sau lưng ông Ke-ri. Tấm ảnh này của AP cuối cùng lại trở thành món quà "đáp lễ" của Ngoại trưởng Giôn Ke-ri khi ông tới thăm chính thức Việt Nam tháng 12-2013, để tặng lại cho ông Phạm Bình Minh trước khi hai bên ngồi vào bàn hội đàm…

Trong chuyến thăm Việt Nam lần này, ngoài các cuộc gặp mặt với các nhà lãnh đạo Việt Nam, Ngoại trưởng Giôn Ke-ri cũng có cuộc hội đàm với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh để bàn về các vấn đề song phương và khu vực. Ông cũng tham dự một sự kiện kỷ niệm 20 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt - Mỹ.

Chuyến thăm ba ngày (từ 6 đến 8-8) của ông Giôn Ke-ri tới Hà Nội được Bộ Ngoại giao Mỹ miêu tả là chuyến thăm nhằm thắt chặt hơn nữa mối quan hệ Việt - Mỹ. Trước đó, trong cuộc gặp giữa Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma tại Oa-sinh-tơn, hai bên đã cùng khẳng định quyết tâm làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác lâu dài, tăng cường hợp tác trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.