Bà Hoàng Thị Minh Hồ - chủ ngôi nhà 48 Hàng Ngang, chụp ảnh lưu niệm cùng khách tham quan trong ngày khai mạc triển lãm.

Ngôi nhà 48 Hàng Ngang thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, nằm trong khu phố cổ buôn bán sầm uất, có cửa sau thông ra 35 phố Hàng Cân, được Ban Thường vụ Trung ương Đảng chọn là nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ ngày 25-8 đến ngày 2-9-1945. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Với ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn, ngôi nhà 48 Hàng Ngang đã được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Triển lãm chuyên đề gồm 80 hình ảnh, hiện vật được trưng bày theo ba chủ đề chính: Ngôi nhà 48 Hàng Ngang và gia đình nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ; bối cảnh lịch sử và sự ra đời bản Tuyên ngôn độc lập; ý nghĩa của bản Tuyên ngôn độc lập chào mừng kỷ niệm 70 năm Bác Hồ viết Tuyên ngôn độc lập.

Qua triển lãm nhằm giới thiệu đến công chúng nói chung, nhân dân Thủ đô nói riêng những thông tin về sự kiện lịch sử quan trọng diễn ra tại ngôi nhà này trong những ngày sục sôi cách mạng thông qua các hình ảnh: "Chiếc giường, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nghỉ ngơi tại ngôi nhà 48 Hàng Ngang"; "Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thiếu tá Archimedes L.A Patti, chỉ huy đơn vị OSS (cơ quan phục vụ chiến lược Mỹ), một trong những phái bộ đầu tiên được Bác Hồ tiếp tại 48 Hàng Ngang và là người nước ngoài đầu tiên được đọc bản Tuyên ngôn độc lập khi chưa công bố"; "Danh sách các thành viên Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã được Ban Thường vụ Trung ương Đảng thông qua tại ngôi nhà 48 Hàng Ngang"...

Tại buổi khai mạc triển lãm, bà chủ Hoàng Thị Minh Hồ (nhiều người vẫn quen gọi là bà Bô), 102 tuổi, rưng rưng trong niềm xúc động: "Những ngày tháng ấy sao mà thiêng liêng, cao quý đến thế. Những điều tôi và gia đình cống hiến cho cuộc sống, cho cách mạng còn để lại tiếng thơm muôn đời, đó cũng là hạnh phúc nhất đời tôi. Có độc lập là có tất cả, chúng tôi nghĩ thế và đã làm hết sức mình vì điều đó".

Ngày ấy, gia đình ông bà Bô làm đại lý lớn, kinh doanh bông, vải, sợi. Ngôi nhà 48 Hàng Ngang của vợ chồng ông bà Bô được đánh giá là một trong những đại lý hàng lớn nhất miền Bắc thời đó với giá trị trên 600 cây vàng. Vì vậy, khách hàng trong và ngoài nước đến Việt Nam làm ăn, buôn bán đều biết đến.

Những người dân Việt Nam vẫn chưa thể quên được nạn đói khủng khiếp năm 1945 đã cướp đi sinh mạng hàng triệu người do chết đói. Vào thời điểm đó, một củ khoai, củ sắn giúp đỡ cách mạng cũng đều quý hơn bao giờ hết. Một chiều cuối tháng 8-1945, đồng chí Trường Chinh đến tìm gặp vợ chồng bà Bô và thông báo: "Anh chị thu xếp cho một phòng để chiều tối ta đón một ông cụ ở dưới quê lên".

Nghe vậy, hai vợ chồng bà Bô liền thu dọn đồ đạc, lau dọn sạch sẽ một căn phòng ở tầng ba và chờ đợi đến tối xem "ông cụ dưới quê" là ai. Đúng 6 giờ ngày hôm ấy, đồng chí Trường Chinh về, đi cùng có ba người khách. Bà chỉ được biết hai trong ba người đó là đồng chí Trần Đăng Ninh và đồng chí Lan Sơn. Riêng "ông cụ " thì đồng chí Trường Chinh chỉ nói vẻn vẹn một câu "ở dưới quê" lên.

Bà nhớ rất rõ, hôm đó "ông cụ" mặc áo sơ mi, quần soóc nâu, đội mũ can bạc, chân đi dép có in hình con hổ màu trắng. Ông cụ cao, gầy, gương mặt sạm nắng nhưng dáng đi nhanh nhẹn và đặc biệt có đôi mắt rất sáng...

Khi đoàn của đồng chí Trường Chinh đến ở nhà bà Bô thì có ba ông khách người Mỹ tìm đến nhà. Bà Bô nhận ra một người tên là Pasty, ông ta nói tiếng Việt khá sõi. Bà vội báo tin cho đồng chí Võ Nguyên Giáp, lúc đó đang làm việc ở Bắc Bộ Phủ. Khi nhận được ý kiến  của đồng chí Võ Nguyễn Giáp, bà giơ 10 ngón tay ra hiệu cho các vị khách (ý nói đợi đến 10 giờ) và đề nghị họ ngồi chờ.

Đúng hẹn, đồng chí Võ Nguyên Giáp từ Bắc Bộ Phủ về, dẫn các vị khách lên tầng ba gặp "ông cụ". Sau này bà hiểu rằng, "ông cụ" nói tiếng Anh, tiếng Pháp rất sành, chẳng mấy khi sử dụng người thông ngôn.

Sau khi ở trên gác ba được hai ngày, "ông cụ dưới quê" đề nghị bà thu xếp một phòng ở tầng hai. Cụ nói ở trên đó buồn, muốn xuống ở cùng với mọi người cho ấm cúng. Từ đó, căn phòng làm việc ở gác hai luôn đỏ đèn rất khuya.

Từ khi có các đồng chí trong Trung ương đến ở, vợ chồng ông bà Bô vẫn sử dụng tầng một để bán hàng cho khách. Hàng ngày, để bồi dưỡng sức khỏe cho các đồng chí, bà lo liệu cơm nước chu đáo, thậm chí cơm được đặt ở các tiệm ăn nổi tiếng Hoa Kiều, Phú Gia...

Những buổi họp khuya, bà chủ động nấu cháo sẵn, đợi lúc các đồng chí nghỉ ngơi thì bưng vào mỗi người một bát. Sau này gặp lại, đồng chí Lê Đức Thọ nói với vợ chồng bà rằng: "Những bữa ăn ngon nhất trong đời là ở nhà bác Bô. Có bát cháo, bát cơm ngon miệng trong bối cảnh nạn đói đó đâu có dễ dàng gì".

Ngày cuối của tháng 8, đồng chí Trường Chinh cho vợ chồng bà Bô biết, ngày 2-9 tới sẽ chính thức làm lễ Độc lập tại Quảng trường Ba Đình. Nghe đồng chí Trường Chinh nói, vợ chồng bà Bô phân vân là, đến thời điểm này, các đồng chí trong Trung ương Đảng chưa ai có bộ quần áo nào tươm tất cả. Vốn kinh doanh vải vóc nên vợ chồng bà đã có nhã ý may tặng mỗi người vài bộ quần áo chuẩn bị ngày lễ Độc lập, riêng ông cụ thì may bộ ka-ki màu vàng, màu quần áo cụ ưa thích.

Đến rạng sáng ngày 2-9, bà Bô thức dậy từ rất sớm chuẩn bị cơm nước chu đáo cho các đồng chí Trung ương Đảng. Trong ký ức của bà, hôm ấy là một ngày đẹp trời, nắng thu vàng, trời thu trong xanh cao vời vợi. Quảng trường Ba Đình rực rỡ cờ, hoa và biểu ngữ. Người người từ khắp mọi nơi đổ về Quảng trường Ba Đình trong khí thế nô nức, hùng tráng.

Khi được nhìn thấy ông cụ ở nhà mình sang sảng đọc bản Tuyên ngôn độc lập trên khán đài cao, bà Bô từ tâm trạng ngỡ ngàng đã chuyển sang xúc động, hạnh phúc, nước mắt tuôn trào, khi nghĩ đến hình ảnh ông cụ những đêm không ngủ chong đèn thức đánh máy trong căn phòng tầng hai nhà mình.

"Tôi đâu có ngờ bản Tuyên ngôn bất hủ khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc lại được ra đời trong những ngày sống đơn sơ và giản dị ở ngôi nhà này. Và tôi đã khóc. Tôi đã khóc trước giờ phút thiêng liêng ấy" - Bà Bô xúc động nhớ lại.

Sau đó, Bác Hồ tiếp tục ở lại ngôi nhà 48 Hàng Ngang đến ngày 27-9-1945, một số đồng chí khác thì lâu hơn (đồng chí Võ Nguyên Giáp ở đến cuối năm 1945, đồng chí Nguyễn Khánh Toàn ở đến cuối năm 1946).

Bên cạnh đó, vợ chồng bà Bô còn hết lòng giúp đỡ cách mạng bằng việc ủng hộ vàng và thường xuyên đến các gia đình tiểu thương vận động họ tích cực ủng hộ tiền, vàng cho cách mạng. Trong thời gian trước và sau Cách mạng tháng Tám, gia đình bà Bô đã ủng hộ cho cách mạng tổng cộng 5.147 lạng vàng có được nhờ tích cóp buôn bán vải vóc. Với những đóng góp nói trên, Nhà nước đã trao tặng gia đình bà Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Bà Bô vẫn còn nhớ như in, 7 giờ sáng 30 Tết năm 1946, Bác Hồ cùng đồng chí Khuất Duy Tiến đến chúc Tết gia đình bà. Bác đã lên thăm lại phòng ở trước đây của mình, thăm chiếc bàn làm việc, nơi đặt bàn máy chữ... Những ký ức đó không bao giờ phai mờ trong tâm trí của bà chủ ngôi nhà đã đi vào lịch sử, vào tiềm thức của người dân Việt Nam và nhiều bạn bè quốc tế, với tấm lòng hướng thiện, nhiệt thành cách mạng, dù bà đã ở vào độ tuổi "xưa nay hiếm".