Biên phòng - Do thiếu nơi vui chơi, giải trí nên không ít ngư dân trẻ ở các vùng biển hiện nay thường la cà ở các quán cà phê, karaokê, rượu, thậm chí tìm đến cả gái mại dâm... để "xả hơi" sau những ngày đêm lênh đênh trên biển cả mênh mông. Hệ quả là, không ít người trong số họ đã vướng vào những hành vi vi phạm pháp luật hay tệ nạn xã hội mà cả phần đời còn lại, họ cũng không dễ dàng thoát ra được…
Chơi xả láng...
Đó là tâm lý chung của nhiều ngư phủ trẻ mà chúng tôi có dịp tiếp xúc tại các ngư cảng thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền Trung. Trương Văn Sơn, người tự xưng là "thợ biển", năm nay 27 tuổi nhưng đã có gần 10 năm làm nghề ngư phủ, nhà ở thị trấn Sông Đốc, Cà Mau tâm sự: "Mỗi khi tàu cá cập bến, chúng tôi không biết đi chơi đâu, quanh quẩn toàn các quán rượu, karaokê, cà phê... Mấy đứa có nhà gần thì tranh thủ về thăm gia đình, vợ con, còn anh em khác chỉ biết giải trí bằng nhậu, chơi bài ăn tiền. Chuyến nào trúng thì đi karaokê ôm…". Nghe Sơn nói, chúng tôi chợt rùng mình nhớ lại lời kể của một người mẹ đau khổ mới mất đứa con trai vì bệnh HIV/AISD ở một xã đảo. Bà cho biết: "Do nhà nghèo nên mới 16 tuổi, gia đình đã cho nó nghỉ học để đi ghe biển. Những tháng đầu tiên nó còn mang tiền về nhà, nhưng sau đó, số tiền cứ ít dần. Hỏi chủ tàu thì họ nói đã ăn chia sòng phẳng với "bạn", tiền mỗi chuyến cũng kha khá chứ không tệ. Sau đó nghe mấy đứa bạn của nó nói chuyện, gia đình mới biết, nó ăn chơi nhiều quá nên tiền lĩnh được không đủ để trả nợ các quán nhậu, lấy gì mà mang về giúp đỡ gia đình. Cứ mỗi lần về nhà là nó cứ phì phèo thuốc lá, rủ rê bạn bè uống rượu, trước đây, nó không hề có thói quen này. Đến khi người ta phát hiện nó bị căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS thì đã muộn…".
Có một thực tế đáng lo ngại là lối sống buông thả thường dễ rơi vào người làm nghề ngư phủ do môi trường lao động khá đặc biệt, mỗi chuyến biển kéo dài từ 15 đến 20 ngày, thậm chí cả tháng, nếu đánh bắt xa bờ. Hàng tháng trời phải lao động vất vả và đối mặt với bốn bề biển cả nên nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí để lấy lại sức khỏe của ngư phủ rất lớn. Thế nhưng, trên các địa bàn có bến dành cho tàu đánh cá ở đồng bằng sông Cửu Long như Kiên Lương, Hà Tiên (Kiên Giang); Trần Đề (Sóc Trăng); Sông Đốc (Cà Mau)… hầu như có rất ít tụ điểm vui chơi giải trí đúng nghĩa dành cho ngư phủ trẻ. Ngược lại, các quán nhậu, cà phê, karaôkê, cùng các tụ điểm giải trí khác ở những nơi này thì lại nhan nhản. Vì thế, cứ sau mỗi lần tàu cập bến, sẵn có tiền được ăn chia, nhiều ngư phủ trẻ chẳng ngần ngại đến những nơi đó tìm vui và có ai ngờ rằng, nơi đó cũng là điểm xuất phát của nhiều hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy, không ít vụ xô xát, đánh lộn, thậm chí gây án mạng xảy ra tại các cảng cá thời gian vừa qua, là do ngư phủ trẻ say rượu gây ra. Có người do quá chén không làm chủ được bản thân, đã phải chịu cảnh tàn tật suốt đời chỉ vì "ma men". Chẳng hạn, mới đây nhất là vụ ngư dân trẻ Huỳnh Hải Trọng (20 tuổi), ở thôn Đông, xã An Hải, huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi đã dùng xăng tự thiêu vào ngày 2-10 vì lý do vô cùng "lãng xẹt". Trưa hôm đó, Trọng cùng một số ngư dân trong xóm tổ chức nhậu. Đến 16 giờ cùng ngày, khi rượu ngà ngà say, Trọng về nhà lấy xe máy đi nhậu tiếp với bạn. Lo cho con đi xe máy không an toàn, ông Huỳnh Nhất (50 tuổi), cha của Trọng đã thuyết phục và ngăn cản Trọng nên xảy ra mâu thuẫn. Do uống quá nhiều rượu, đến mức không làm chủ được bản thân, sau một hồi cự cãi với cha, Trọng lấy chai xăng tưới lên người tự thiêu.
Sân chơi lành mạnh - Bao giờ?
Theo báo cáo tham luận tại một hội thảo do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam tổ chức gần đây về tình hình lây nhiễm HIV/AIDS trong những người là ngư dân và làm nghề nuôi trồng thủy hải sản, thì ngư dân, đặc biệt là ngư dân trẻ thuộc một trong những đối tượng có khả năng bị lây nhiễm HIV cao do đặc tính nghề nghiệp của họ là nay đây mai đó, khó quản lý. Thống kê của ngành thủy sản cho biết, toàn ngành hiện có gần 6 triệu lao động, trong đó có khoảng 33 nghìn người bị nhiễm HIV và vẫn đang có chiều hướng tăng lên. Điều này cũng dễ hiểu vì nghề ngư thuộc diện lao động phổ thông, chỉ cần có sức khỏe là có thể kiếm được nhiều tiền. Rủng rỉnh tiền trong túi, lại sống xa nhà nên không ít ngư phủ đã rơi vào lối sống buông thả. Trong khi đó, nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần trong lao động nghề biển nói chung, ngư dân trẻ nói riêng chưa được quan tâm đúng mức.
Xuất phát từ thực trạng trên, thiết nghĩ, đối với lao động nghể biển, ngành chức năng nên thành lập các câu lạc bộ ngư phủ ở những nơi có nhiều tàu cá cập bến để họ có điều kiện sinh hoạt sau mỗi chuyến ra khơi. Các địa phương, với sự hợp sức của ngành văn hoá, thủy sản cần đầu tư xây dựng nơi vui chơi giải trí cho lực lượng lao động trên biển, góp phần xây dựng một lối sống lành mạnh cho ngư phủ. Vẫn biết việc chăm lo đời sống văn hoá, tinh thần cho lực lượng lao động hành nghề ngư phủ không phải là chuyện đơn giản, song không phải vì thế mà các địa phương "thả nổi" như hiện nay. Nhiều ý kiến cho rằng, muốn thực hiện được điều này đòi hỏi trách nhiệm của các địa phương và các ngành liên quan. Về phía các ngư dân trẻ, qua khảo sát, chúng tôi đã ghi nhận được nhiều tâm sự rất "thành thực" mà ý kiến của Hồ Văn Lành, một ngư phủ tre, quê ở thị xã Rạch Giá là một ví dụ: "Giá như có những buổi chiếu phim ở rạp hay những tụ điểm văn nghệ và câu lạc bộ thể dục, thể thao dành cho ngư dân trẻ tại những nơi tàu cá cập bến thì tụi tôi sẽ không còn có những đêm thâu làm bạn với rượu nữa. Biết là ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng nếu ngồi trên tàu nhìn lên phố hoài thì buồn lắm...". Một ước muốn nhỏ nhoi ấy bao giờ đến được với ngư phủ?
Vĩ thanh
Có lẽ cho đến giờ, chắc hẳn nhiều ngư phủ ở vùng biển Hà Tiên (Kiên Giang) vẫn chưa quên được hình ảnh đám tang vợ một ngư phủ trẻ chết vì HIV/AIDS cách đây gần 2 năm. Bên quan tài người vợ trẻ (mang bệnh do chồng truyền sang), người chồng không còn đủ sức để gào thét. Anh chỉ còn biết nén từng cơn xúc động: "Em đi rồi ai sẽ bao bọc cho con. Những ngày qua, con nó nhớ em lắm, cứ khóc hoài đòi mẹ. Ngàn lần anh xin em tha tội...". Nhìn đứa trẻ ngây thơ và nghĩ đến một ngày nào đó, cha nó cũng sẽ chết vì căn bệnh thế kỷ, nhiều người vừa giận người cha, vừa không cầm được nước mắt xót thương cho đứa bé. Để kết thúc bài viết này, chúng tôi xin trích dẫn một số thông tin từ Ủy ban Phòng chống HIV/AIDS của tỉnh Kiên Giang: Sau ca nhiễm HIV phát hiện đầu tiên vào năm 1993 tại TP Rạch Giá, đến nay, toàn tỉnh Kiên Giang phát hiện gần 4.200 người nhiễm HIV, trong đó, hơn 1.400 bệnh nhân AIDS. Những nơi có số người nhiễm cao nhất là các địa phương ven biển như TP Rạch Giá, Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Lương, Kiên Hải… Hàng năm, Kiên Giang phát hiện thêm khoảng 300 người bị nhiễm mới HIV, trong đó, chiếm tỷ lệ khá lớn là các ngư dân…
Đó là tâm lý chung của nhiều ngư phủ trẻ mà chúng tôi có dịp tiếp xúc tại các ngư cảng thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền Trung. Trương Văn Sơn, người tự xưng là "thợ biển", năm nay 27 tuổi nhưng đã có gần 10 năm làm nghề ngư phủ, nhà ở thị trấn Sông Đốc, Cà Mau tâm sự: "Mỗi khi tàu cá cập bến, chúng tôi không biết đi chơi đâu, quanh quẩn toàn các quán rượu, karaokê, cà phê... Mấy đứa có nhà gần thì tranh thủ về thăm gia đình, vợ con, còn anh em khác chỉ biết giải trí bằng nhậu, chơi bài ăn tiền. Chuyến nào trúng thì đi karaokê ôm…". Nghe Sơn nói, chúng tôi chợt rùng mình nhớ lại lời kể của một người mẹ đau khổ mới mất đứa con trai vì bệnh HIV/AISD ở một xã đảo. Bà cho biết: "Do nhà nghèo nên mới 16 tuổi, gia đình đã cho nó nghỉ học để đi ghe biển. Những tháng đầu tiên nó còn mang tiền về nhà, nhưng sau đó, số tiền cứ ít dần. Hỏi chủ tàu thì họ nói đã ăn chia sòng phẳng với "bạn", tiền mỗi chuyến cũng kha khá chứ không tệ. Sau đó nghe mấy đứa bạn của nó nói chuyện, gia đình mới biết, nó ăn chơi nhiều quá nên tiền lĩnh được không đủ để trả nợ các quán nhậu, lấy gì mà mang về giúp đỡ gia đình. Cứ mỗi lần về nhà là nó cứ phì phèo thuốc lá, rủ rê bạn bè uống rượu, trước đây, nó không hề có thói quen này. Đến khi người ta phát hiện nó bị căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS thì đã muộn…".
 |
| Thành quả sau một chuyến ra khơi... |
Có một thực tế đáng lo ngại là lối sống buông thả thường dễ rơi vào người làm nghề ngư phủ do môi trường lao động khá đặc biệt, mỗi chuyến biển kéo dài từ 15 đến 20 ngày, thậm chí cả tháng, nếu đánh bắt xa bờ. Hàng tháng trời phải lao động vất vả và đối mặt với bốn bề biển cả nên nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí để lấy lại sức khỏe của ngư phủ rất lớn. Thế nhưng, trên các địa bàn có bến dành cho tàu đánh cá ở đồng bằng sông Cửu Long như Kiên Lương, Hà Tiên (Kiên Giang); Trần Đề (Sóc Trăng); Sông Đốc (Cà Mau)… hầu như có rất ít tụ điểm vui chơi giải trí đúng nghĩa dành cho ngư phủ trẻ. Ngược lại, các quán nhậu, cà phê, karaôkê, cùng các tụ điểm giải trí khác ở những nơi này thì lại nhan nhản. Vì thế, cứ sau mỗi lần tàu cập bến, sẵn có tiền được ăn chia, nhiều ngư phủ trẻ chẳng ngần ngại đến những nơi đó tìm vui và có ai ngờ rằng, nơi đó cũng là điểm xuất phát của nhiều hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy, không ít vụ xô xát, đánh lộn, thậm chí gây án mạng xảy ra tại các cảng cá thời gian vừa qua, là do ngư phủ trẻ say rượu gây ra. Có người do quá chén không làm chủ được bản thân, đã phải chịu cảnh tàn tật suốt đời chỉ vì "ma men". Chẳng hạn, mới đây nhất là vụ ngư dân trẻ Huỳnh Hải Trọng (20 tuổi), ở thôn Đông, xã An Hải, huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi đã dùng xăng tự thiêu vào ngày 2-10 vì lý do vô cùng "lãng xẹt". Trưa hôm đó, Trọng cùng một số ngư dân trong xóm tổ chức nhậu. Đến 16 giờ cùng ngày, khi rượu ngà ngà say, Trọng về nhà lấy xe máy đi nhậu tiếp với bạn. Lo cho con đi xe máy không an toàn, ông Huỳnh Nhất (50 tuổi), cha của Trọng đã thuyết phục và ngăn cản Trọng nên xảy ra mâu thuẫn. Do uống quá nhiều rượu, đến mức không làm chủ được bản thân, sau một hồi cự cãi với cha, Trọng lấy chai xăng tưới lên người tự thiêu.
Sân chơi lành mạnh - Bao giờ?
Theo báo cáo tham luận tại một hội thảo do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam tổ chức gần đây về tình hình lây nhiễm HIV/AIDS trong những người là ngư dân và làm nghề nuôi trồng thủy hải sản, thì ngư dân, đặc biệt là ngư dân trẻ thuộc một trong những đối tượng có khả năng bị lây nhiễm HIV cao do đặc tính nghề nghiệp của họ là nay đây mai đó, khó quản lý. Thống kê của ngành thủy sản cho biết, toàn ngành hiện có gần 6 triệu lao động, trong đó có khoảng 33 nghìn người bị nhiễm HIV và vẫn đang có chiều hướng tăng lên. Điều này cũng dễ hiểu vì nghề ngư thuộc diện lao động phổ thông, chỉ cần có sức khỏe là có thể kiếm được nhiều tiền. Rủng rỉnh tiền trong túi, lại sống xa nhà nên không ít ngư phủ đã rơi vào lối sống buông thả. Trong khi đó, nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần trong lao động nghề biển nói chung, ngư dân trẻ nói riêng chưa được quan tâm đúng mức.
Xuất phát từ thực trạng trên, thiết nghĩ, đối với lao động nghể biển, ngành chức năng nên thành lập các câu lạc bộ ngư phủ ở những nơi có nhiều tàu cá cập bến để họ có điều kiện sinh hoạt sau mỗi chuyến ra khơi. Các địa phương, với sự hợp sức của ngành văn hoá, thủy sản cần đầu tư xây dựng nơi vui chơi giải trí cho lực lượng lao động trên biển, góp phần xây dựng một lối sống lành mạnh cho ngư phủ. Vẫn biết việc chăm lo đời sống văn hoá, tinh thần cho lực lượng lao động hành nghề ngư phủ không phải là chuyện đơn giản, song không phải vì thế mà các địa phương "thả nổi" như hiện nay. Nhiều ý kiến cho rằng, muốn thực hiện được điều này đòi hỏi trách nhiệm của các địa phương và các ngành liên quan. Về phía các ngư dân trẻ, qua khảo sát, chúng tôi đã ghi nhận được nhiều tâm sự rất "thành thực" mà ý kiến của Hồ Văn Lành, một ngư phủ tre, quê ở thị xã Rạch Giá là một ví dụ: "Giá như có những buổi chiếu phim ở rạp hay những tụ điểm văn nghệ và câu lạc bộ thể dục, thể thao dành cho ngư dân trẻ tại những nơi tàu cá cập bến thì tụi tôi sẽ không còn có những đêm thâu làm bạn với rượu nữa. Biết là ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng nếu ngồi trên tàu nhìn lên phố hoài thì buồn lắm...". Một ước muốn nhỏ nhoi ấy bao giờ đến được với ngư phủ?
 |
| Và ngay sau đó là những cuộc vui "thả giàn". |
Vĩ thanh
Có lẽ cho đến giờ, chắc hẳn nhiều ngư phủ ở vùng biển Hà Tiên (Kiên Giang) vẫn chưa quên được hình ảnh đám tang vợ một ngư phủ trẻ chết vì HIV/AIDS cách đây gần 2 năm. Bên quan tài người vợ trẻ (mang bệnh do chồng truyền sang), người chồng không còn đủ sức để gào thét. Anh chỉ còn biết nén từng cơn xúc động: "Em đi rồi ai sẽ bao bọc cho con. Những ngày qua, con nó nhớ em lắm, cứ khóc hoài đòi mẹ. Ngàn lần anh xin em tha tội...". Nhìn đứa trẻ ngây thơ và nghĩ đến một ngày nào đó, cha nó cũng sẽ chết vì căn bệnh thế kỷ, nhiều người vừa giận người cha, vừa không cầm được nước mắt xót thương cho đứa bé. Để kết thúc bài viết này, chúng tôi xin trích dẫn một số thông tin từ Ủy ban Phòng chống HIV/AIDS của tỉnh Kiên Giang: Sau ca nhiễm HIV phát hiện đầu tiên vào năm 1993 tại TP Rạch Giá, đến nay, toàn tỉnh Kiên Giang phát hiện gần 4.200 người nhiễm HIV, trong đó, hơn 1.400 bệnh nhân AIDS. Những nơi có số người nhiễm cao nhất là các địa phương ven biển như TP Rạch Giá, Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Lương, Kiên Hải… Hàng năm, Kiên Giang phát hiện thêm khoảng 300 người bị nhiễm mới HIV, trong đó, chiếm tỷ lệ khá lớn là các ngư dân…
