Trung tướng Đoàn Sinh Hưởng chúc mừng cán bộ, chiến sỹ Sư đoàn 324 (Quân khu 4) hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ diễn tập. Ảnh: Mai Hương

Trận đầu chiến dịch Tây Nguyên

Để mở màn chiến dịch Tây Nguyên, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương đã chọn Buôn Ma Thuột đánh trận đầu. Xác định Sư đoàn 23 ngụy đang cố thủ tại đây, được bố phòng rất cẩn mật, đòi hỏi người chỉ huy trận đánh mở màn phải là người có bản lĩnh, anh dũng và mưu mẹo, tài phán đoán. Đoàn Sinh Hưởng được chọn giao nhiệm vụ chỉ huy Đại đội 9 xe tăng thuộc Trung đoàn 273 (Quân đoàn 3) đánh thọc sâu vào Sư đoàn 23 ngụy. Để hoàn thành nhiệm vụ quan trọng này, Đại đội trưởng xe tăng Đoàn Sinh Hưởng đã tổ chức đi trinh sát, tiếp cận mục tiêu và đề ra phương án tác chiến hiệu quả nhất.

Trên cơ sở phân tích địch tình và chọn hướng tiến công, đúng 2 giờ sáng, ngày 10-3-1975, cuộc tiến công vào cứ điểm Buôn Ma Thuột bắt đầu. Trong tiếng pháo gầm dữ dội, kẻ thù đã không hề biết "đàn voi thép" của ta đang lao về phía chúng. Lúc này, kho Mai Hắc Đế đã bị lực lượng đặc công của ta tiến đánh, nhưng bị địch phản kích điên cuồng. Ngay lúc đó, "đàn voi thép" của Đại đội 9 xuất hiện, tiến vào đánh bật sự phản kháng của địch, chiếm quyền kiểm soát kho Mai Hắc Đế, đồng thời giải nguy cho lực lượng đặc công.

Trên đà thắng trận, Đại đội 9 tiếp tục tiến đánh thẳng vào trung tâm đầu não Sư đoàn 23 ngụy. Bị dồn vào chân tường, địch ngoan cố chống cự, tập trung hỏa lực hòng ngăn cản xe tăng của ta. Một số xe tăng bị bắn cháy, nhiều cán bộ, chiến sĩ anh dũng hy sinh và bị thương. Chiếc xe tăng 980 do Đoàn Sinh Hưởng chỉ huy cũng bị trúng đạn, chiến sĩ pháo thủ số 2 bị gãy tay trái, Đại đội trưởng Hưởng liền điều pháo thủ từ xe khác lên thay thế. Lúc này trong xe 980 chỉ còn 3 người lành lặn.

Đoàn Sinh Hưởng vừa là trưởng xe, vừa làm pháo thủ, vừa chỉ huy Đại đội, trực tiếp dẫn đầu đội hình cùng với lực lượng bộ binh tiến thẳng vào khu vận tải, quân y của Sư đoàn 23 ngụy. Bị xe tăng và bộ binh ta tiến công dồn dập, địch cho gọi máy bay đến oanh kích. Để đối phó, Đại đội trưởng Đoàn Sinh Hưởng lệnh cho các xe dùng súng 12,7 ly bắn rát, khiến máy bay địch không dám sà xuống thấp. Trước sự dũng mãnh của "đàn voi thép", địch vỡ thế trận, hàng loạt ngụy quân đã bỏ chạy thoát thân.

Tiếp tục tiến đánh vào trung tâm đầu não của Sư đoàn 23 ngụy, dọc đường tiến quân, đơn vị của Đoàn Sinh Hưởng đã bắn cháy 1 xe M113, 1 xe M41, 1 xe Zep của địch, tiêu diệt và bắt sống hàng trăm binh lính ngụy. Trong trận đánh này, đơn vị đã bắt sống tên Đại tá Luật, Phó Tỉnh trưởng Đắk Lắk. Riêng xe tăng mang số hiệu 980 của Đại đội trưởng Hưởng bắn đổ cổng Bộ Tư lệnh Sư đoàn 23 ngụy rồi lao thẳng vào Sở chỉ huy.

Đúng 10 giờ 30 phút, ngày 11-3-1975, lá cờ giải phóng đã phấp phới tung bay trên nóc Sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Được sự hộ tống của xe tăng, quân ta tiếp tục phát triển đánh xuống khu vực ngã 5, quân địch phòng ngự phản công quyết liệt hòng ngăn chặn bước tiến của ta. Nhưng chúng chỉ cầm cự đến gần trưa thì bị tiêu diệt. Đại đội 9 cùng bộ binh tiến đánh xuống khu vực ngã 6, san phẳng sự kháng cự của địch tại khu vực này cùng các cánh quân khác giải phóng hoàn toàn thị xã Buôn Ma Thuột.

Lấy xe tăng địch đánh địch

Trước sức mạnh của quân ta ở thị xã Buôn Ma Thuột, địch ở Gia Lai, Kon Tum rút chạy theo đường 7 xuống Cheo Reo (Phú Bổn). Chúng hợp sức với lực lượng tàn binh về khu vực này tìm cách ngăn chặn sức tấn công của quân ta. Đại đội 9 được tăng cường cho Sư đoàn 320 đánh chặn địch ở đầu cầu sông Ba, đánh chiếm sân bay Cheo Reo và giải phóng Tuy Hòa. Lúc này, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, Đảng ủy Trung đoàn 273 quyết định giao toàn bộ số xe tăng T54 của Đại đội 9 cho đơn vị bạn và giao cho Đại đội 9 sử dụng số xe tăng chiến lợi phẩm để đánh địch. Đoàn Sinh Hưởng trực tiếp chỉ huy Đại đội đi lấy xe tăng địch và huấn luyện sử dụng gấp rút rồi tiến đánh thị xã Tuy Hòa.

Trên đường tiến quân, Đại đội 9 đã đánh tan trận địa pháo 105 ly của địch ở Nhãn Tháp, khống chế toàn bộ hỏa lực của địch phòng ngự Tuy Hòa, dồn địch tháo chạy ra biển. Không còn đường rút lui, địch vội gọi tàu chiến yểm trợ. Khi tiến đến đầu cầu Đà Rằng, phát hiện 4 chiếc tàu chiến địch hùng hổ lao vào, Đoàn Sinh Hưởng đã bình tĩnh chỉ huy đơn vị bắn cháy 3 tàu địch, sau đó đánh vào sân bay Đông Tác và thị trấn Tuy An. Đúng 10 giờ, ngày 1-4-1975, Phú Yên hoàn toàn giải phóng, Đại đội 9 được lệnh quay về tập kết ở Buôn Ma Thuột chuẩn bị cho chiến dịch Hồ Chí Minh.

Xe tăng mang số hiệu 980 của Trung tướng Đoàn Sinh Hưởng lập công xuất sắc trong Chiến dịch Tây Nguyên, nay được dựng làm Tượng đài Chiến thắng ở Ngã 6, TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk). Ảnh: Xuân Hoàng

Từ Tây Ninh tiến về Sài Gòn chỉ có một con đường độc đạo, quân chủ lực của ta phải qua cứ điểm ở khu vực cầu Bông. Đại đội 9 xe tăng được giao nhiệm vụ đánh chiếm cầu, đồng thời giữ vững chiếc cầu này. Nếu cầu Bông bị địch phá hỏng sẽ làm cho bước tiến của quân ta bị chậm trễ, mất thời cơ lịch sử. Sáng ngày 29-4, sau khi chiếm được cầu Bông, đội hình Đại đội 9 xe tăng chỉ còn 4 chiếc, nhưng phải đối mặt với một đoàn xe bọc thép địch gồm 24 chiếc M113 từ Hậu Nghĩa rút về Sài Gòn. Để bảo toàn lực lượng chiến đấu, Đại đội trưởng Đoàn Sinh Hưởng hạ lệnh chuyển sang phương án tác chiến phòng ngự.

Thấy lực lượng ta có ít xe, quân địch hùng hổ lao tới. Đoàn Sinh Hưởng bình tĩnh chỉ huy đội hình bắn cháy chiếc đi đầu và ra lệnh cho đồng đội bắn chiếc khóa đuôi, khiến cho đội hình của địch bị rối loạn. Bị tổn thất ngay từ đầu, quân địch tản ra hai bên ruộng lúa, Đoàn Sinh Hưởng tiếp tục bắn cháy thêm 4 chiếc và đội hình xe tăng của Đại đội 9 lần lượt bắn cháy thêm 6 chiếc. Bọn địch hoảng loạn không còn tinh thần chiến đấu, các chiến sĩ Đại đội 9 xông ra áp sát đoàn xe của địch, tiêu diệt và bắt sống những tên ngoan cố, tịch thu 12 chiếc xe tăng giao cho lực lượng phía sau.

Trên hướng tiến công giải phóng Sài Gòn, đúng 11 giờ, ngày 29-4-1975, Đại đội 9 tiến vào thành Quan Năm (Hóc Môn), đánh thẳng vào ngã tư Bà Quẹo, đánh trại huấn luyện Quang Trung làm tan rã đội hình địch. Riêng Đoàn Sinh Hưởng nhảy xuống hầm bắt sống 2 tên đại tá ngụy và cầm loa kêu gọi hàng ngàn tên lính ngụy đầu hàng, sau đó đánh ra ngã tư Bảy Hiền. Đồng thời, theo sự chỉ đạo của cấp trên, Đại đội 9 phối hợp với lực lượng khác đánh vào Bộ Tổng Tham mưu ngụy và sân bay Tân Sơn Nhất.

Khi Đại đội 9 hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì cũng là lúc thời khắc lịch sử đã đến. Trưa 30-4-1975, cùng thời điểm, cờ giải phóng tung bay trên trụ sở Bộ Tổng tham mưu ngụy và trên tầng cao dinh Độc Lập, kết thúc thắng lợi cuộc chiến đấu thần thánh của quân và dân ta giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước sau bao nhiêu năm chia cắt.

"Mới ngày nào đó mà bây giờ đã tròn 40 năm kể từ ngày giải phóng. Tôi còn nhớ, đêm đầu tiên của ngày toàn thắng, sau hừng hực ngất trời của niềm vui, chúng tôi không ai có thể ngủ được. Mỗi khi nghĩ đến những đồng chí, đồng đội thân yêu của mình đã ngã xuống trước ngày toàn thắng, tôi không thể nào cầm lòng được" - Trung tướng Đoàn Sinh Hưởng tâm sự.

Trung tướng, Tiến sỹ Khoa học quân sự Đoàn Sinh Hưởng, nguyên Tư lệnh Binh chủng Tăng Thiết giáp, nguyên Tư lệnh Quân khu 4. Ông sinh năm 1949, tại xã Bình Ngọc, thị xã Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, nhập ngũ năm 1966, đã từng tham gia chiến đấu trên các chiến trường miền Nam, được phong tặng danh hiệu "Dũng sỹ diệt Mỹ", "Dũng sỹ diệt xe cơ giới" và được kết nạp Đảng ngay tại trận địa khi mới 18 tuổi. Ông được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND (tháng 9-1975), khi vừa tròn 26 tuổi.