Đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội) phát biểu tại hội trường.

Kết quả giám sát của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội về việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo hiểm y tế giai đoạn 2009 – 2012 đã dành được sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu Quốc hội và cử tri cả nước.

Mọi người dân phải được hưởng lợi

Nhiều đại biểu nhìn nhận kết quả đạt được trong thực hiện chính sách BHYT rất đáng tự hào. Số lượt khám chữa bệnh BHYT tăng từ 92,1 triệu năm 2009 lên 121,3 triệu vào năm 2012. Với mệnh giá thẻ BHYT ở mức thấp so với các nước trong khu vực, nhưng người tham gia BHYT ở Việt Nam được hưởng thụ tương đối nhiều dịch vụ y tế và một số dịch vụ kỹ thuật cao, hiện đại (chạy thận nhân tạo, can thiệp tim mạch, thuốc chữa ung thư, chống thải ghép...). Việc tăng mức chi trả từ quỹ BHYT và danh mục quyền lợi tiếp tục mở rộng cho thấy vai trò quan trọng của BHYT trong việc chăm sóc sức khỏe của người dân.

Tuy nhiên, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, bất cập trong thực hiện chính sách BHYT và chất lượng khám, chữa bệnh BHYT. Các đại biểu Hồ Thị Thủy (Vĩnh Phúc), Âu Thị Mai (Tuyên Quang), Bùi Ngọc Chương (Cà Mau) cho rằng nguyên nhân chính do công tác điều hành Quỹ BHYT chưa linh hoạt và kịp thời. Các đại biểu bức xúc trước khoản tiền kết dư gần 13.000 tỷ đồng chủ yếu hình thành từ 10% số thu BHYT và 40% kết dư trong năm cho các địa phương có kết dư chuyển về BHYT xã hội Việt Nam. Trên thực tế, tại các tỉnh miền núi do dân cư phân tán, đi lại khó khăn, xa bệnh viện, dù có bệnh, người dân cũng ít đến bệnh viện nên quỹ bảo hiểm y tế kết dư cao, còn tại các thành phố lớn thì lại bội chi quỹ.

Đại biểu Đoàn Nguyễn Thùy Trang (TP.HCM) chỉ ra bất cập: Về bản chất quỹ BHYT phải thúc đẩy sự chia sẻ giúp đỡ giữa vùng giàu cho vùng khó khăn, nhưng ở nước ta hiện nay thì ngược lại. Quỹ BHYT của nhiều tỉnh miền núi khó khăn luôn luôn kết dư hàng trăm tỉ đồng, trong khi các tỉnh đồng bằng thuận lợi hơn lại lâm vào tình trạng thâm hụt quỹ triền miên. Đại biểu Huỳnh Nghĩa (Đà Nẵng) phân tích thêm: “Điều này có nghĩa người nghèo tham gia BHYT để bù đắp chi khám bệnh cho người giàu, đây là một nghịch lý không thể chấp nhận được”.

Ở khía cạnh này, đại biểu Đinh Công Sỹ  (Sơn La) bức xúc: Thật phi lý khi các địa phương khó khăn hơn lại phải chuyển kết dư cho các địa phương bội chi có điều kiện kinh tế phát triển hơn rất nhiều, không loại trừ bội chi do lạm dụng kỹ thuật cao và sự quản lý còn lỏng lẻo của các cơ quan chức năng trong việc sử dụng quỹ BHYT. Nguồn kết dư hiện có là nguồn kinh phí không nhỏ và có ý nghĩa vô cùng lớn để mua sắm thiết bị, cải thiện hạ tầng trạm y tế cấp xã vốn đang xuống cấp và thiếu thiết bị phổ biến ở các tỉnh miền núi hiện nay. Việc sử dụng nguồn kết dư quỹ này cùng với nguồn kinh phí của trung ương hỗ trợ sẽ rút nhanh khoảng cách được tiếp cận với dịch vụ y tế giữa miền núi và đồng bằng.

Từ thực tế này, các đại biểu Phạm Thị Hải (Đồng Nai), Pờ Hồng Vân (Lai Châu), Bùi Thị An (Hà Nội)  đề nghị số tiền kết dư cần được đầu tư trở lại cho các địa phương để tổ chức cung ứng dịch vụ, nâng cấp các trang thiết thị kỹ thuật y tế, từng bước nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh để người dân được hưởng lợi một cách công bằng từ chính sách hỗ trợ của nhà nước, qua đó khuyến khích các địa phương trong việc chủ động phát triển tỷ lệ tham gia BHYT, tạo sự công bằng giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Để người dân hào hứng với BHYT

Nhiều đại biểu đồng tình với báo cáo giám sát đã chỉ ra sự mập mờ trong cung ứng dịch vụ y tế và quyền lợi của người tham gia BHYT, khiến người tham gia BHYT chưa hiểu đầy đủ quyền lợi và trách nhiệm của mình khi đến khám chữa tại bệnh viện. Chi phí khám chữa bệnh BHYT còn bất hợp lý, mỗi nơi một mức giá. Bình quân trên cả nước quỹ BHYT chi trả khám nội trú tại bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh gần 2 triệu đồng/ca bệnh, song có tỉnh là 1 triệu đồng, cá biệt có tỉnh là 4 triệu đồng/ca bệnh, trong khi trình độ chuyên môn kỹ thuật và dịch vụ y tế giữa các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh không thể có sự chênh lệch đến mức gấp 3 - 4 lần...

Đại biểu Nguyễn Thúy Anh (Phú Thọ) nêu thực tế: Không chỉ quỹ BHYT bị lạm dụng mà chính bệnh nhân BHYT bị lạm dụng khi phải thực hiện nhiều xét nghiệm không cần thiết. Một điều tra cho thấy 90,4% bệnh nhân ở BV tuyến huyện được chỉ định... truyền dịch. Ðại biểu Giàng Thị Bình (Lào Cai) bổ sung: “Một bộ phận người dân không biết mình được hỗ trợ BHYT từ nguồn ngân sách nhà nước... cho nên họ chưa hào hứng tham gia BHYT. Ðiều đó cho thấy mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân còn gặp không ít khó khăn”.

Đồng quan điểm, đại biểu Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa) lo lắng về nhiều dạng thức lạm dụng, trục lợi BHYT như: tình trạng chênh lệch giá thuốc cùng loại giữa các bệnh viện trong tỉnh, giữa các tỉnh, giữa bệnh viện với thị trường; không công bằng về chi trả quỹ BHYT cho mỗi ca bệnh ở các bệnh viện cùng hạng; kê khai khống hóa đơn thuốc… Ðặc biệt là tình trạng cấp phát trùng thẻ BHYT tại hơn 40 tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư, số thẻ cấp trùng đã lên tới gần 800 nghìn thẻ, làm lãng phí ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng.

 Ðại biểu Phạm Văn Tấn (Nghệ An), Phạm Thị Phương (Hà Tĩnh) cho rằng:  nguyên nhân của một số hạn chế, yếu kém là do Nhà nước chậm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật BHYT, có tình trạng xung đột giữa các văn bản quy phạm pháp luật về BHYT; công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về BHYT còn nhiều bất cập, hình thức.

Chính từ thực tế này, Phó chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội Nguyễn Văn Tiên cho rằng: “phải xây dựng gói quyền lợi rất cơ bản, rõ ràng để người dân biết họ được quyền hưởng cái gì”.

Lấy lại lòng tin của người bệnh

Các đại biểu Huỳnh Nghĩa (Ðà Nẵng), Trương Thị Thu Trang (Tiền Giang) bày tỏ lo ngại: Những hạn chế về chuyên môn, thái độ phục vụ, tinh thần trách nhiệm và cách ứng xử của một số cán bộ, nhân viên y tế tại một số bệnh viện công đã làm giảm sút lòng tin của người bệnh, gia tăng bức xúc trong dư luận xã hội và tác động tiêu cực đến việc khuyến khích người dân tham gia BHYT.

Ðại biểu Nguyễn Thị Bạch Ngân (Bà Rịa - Vũng Tàu) cho rằng, việc cung ứng và chất lượng BHYT, nhất là ở tuyến cơ sở còn hạn chế do yếu kém về nhân lực, chuyên môn. Việc phân tuyến kỹ thuật chuyên môn trong khám chữa bệnh chưa phù hợp với mô hình bệnh tật, dẫn đến người bệnh phải chuyển tuyến hoặc tự vượt tuyến. Mặt khác, về tâm lý của người bệnh cũng do thiếu tin tưởng vào năng lực khám chữa bệnh của y tế cơ sở nên thường vượt tuyến lên tỉnh, trung ương... Ðại biểu Nguyễn Thị Minh Phương (Cần Thơ) cho biết, hiện chỉ có 76% số trạm y tế có bác sĩ. Ðây cũng là nguyên nhân ảnh hưởng đến tỷ lệ đăng ký khám chữa bệnh BHYT tại tuyến trạm y tế còn thấp.

Chính sách BHYT cần đảm bảo sự công bằng cho mỗi người dân trong khám chữa bệnh.

Các đại biểu chỉ ra người bệnh có BHYT cảm thấy bị phân biệt đối xử, đó là do thực hiện cơ chế tự chủ và xã hội hóa dịch vụ y tế tại các bệnh viện công. Nhiều bệnh viện đã hình thành khu vực khám chữa bệnh theo yêu cầu, dành 5 - 10% số giường làm dịch vụ để thu phí cao; kết quả là tại cùng một khoa hình thành 2 chế độ, bệnh nhân BHYT với 2 - 3 người/giường và bệnh nhân khám chữa bệnh theo yêu cầu với 1 người/phòng có đầy đủ tiện nghi.

Về vấn đề y đức, đại biểu Nguyễn Minh Phương (Cần Thơ) nói: “Tai nạn nghề nghiệp không ai mong muốn nhưng đối với ngành y, những sai sót vừa qua làm giảm sút lòng tin của nhân dân. Không nên từ sai sót đó làm tổn hại đến nền y đức, sự thiêng liêng và uy tín của ngành y. Như vậy, sẽ không công bằng bởi chúng ta còn cả một đội ngũ thầy thuốc chân chính, âm thầm cống hiến cho sự nghiệp y tế nước nhà trong giai đoạn kinh tế có nhiều khó khăn”.

Ðại biểu Nguyễn Phạm Ý Nhi (Hà Nội) đề nghị Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, tăng cường đầu tư để xây dựng cơ sở y tế, quy mô đầu tư xây dựng các bệnh viện cần tính đến yếu tố phát triển dân số. Ðể khắc phục tình trạng hai hệ thống giá trong khám, chữa bệnh (BHYT và theo yêu cầu), đề nghị Chính phủ đẩy nhanh lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí trong giá dịch vụ khám, chữa bệnh theo quy định tại Nghị định 85 để hướng tới không phân biệt giá dịch vụ khám, chữa bệnh giữa cơ sở y tế công lập, ngoài công lập, tạo môi trường thuận lợi để cùng phát triển bình đẳng và cung cấp dịch vụ y tế tốt hơn cho người dân.