Biên phòng - Ra Đồng Rui trong những ngày giữa mùa hè sôi động mới thấy rõ cuộc sống mới đang về với đồng bào dân tộc Dao nơi đây. Đường làng, ngõ xóm xanh - sạch - đẹp, nhiều ngôi nhà mới đang được mọc lên trên hòn đảo nhỏ nghèo khó năm nào…
Cách đây 5 năm, gia đình ông Lì Chắn Sang là một trong những hộ đồng bào dân tộc Dao nghèo "xác xơ" ở thôn 4, xã đảo Đồng Rui (huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh). Để kiếm đủ cái ăn cho 7 miệng ăn trong nhà, vợ chồng ông Sang suốt ngày đầu tắt mặt tối, lặn ngụp trong những khu rừng ngập mặn để kiếm mớ ngán, xâu cá bán lấy tiền đong gạo, nhưng cũng chỉ đủ sống qua ngày.
Năm 2007, gia đình ông Sang được Nhà nước cho vay 10 triệu đồng từ nguồn vốn xóa đói giảm nghèo. Từ những đồng vốn đầu tiên này, với sự giúp đỡ của cán bộ khuyến nông xã, ông Sang cùng vợ con bắt tay vào chuyển đổi phần diện tích cấy lúa kém hiệu quả sang trồng màu và đào ao thả cá nước ngọt. Đối với những chân ruộng còn khả năng cải tạo, gia đình ông tổ chức thau chua, rửa mặn để mở rộng diện tích canh tác... Sau 2 năm xoay trần làm lụng, gia đình ông đã từng bước vươn lên thoát nghèo.
Nói về hành trình "lột xác" của kinh tế gia đình, ông Sang cho biết, vợ chồng ông di cư ra đảo Đồng Rui từ năm 1997. Do đã quen với cuộc sống chủ yếu dựa vào cái bẫy, con thú, nương sắn, nương ngô nơi quê cũ nên khi mới đến vùng đất mới, vợ chồng, con cái không biết làm gì để sống. Ngày nối ngày nai lưng đánh vật với những thửa đất hoang hóa, nhiễm mặn, nhiễm phèn mà vẫn không đủ cái ăn, nhiều lúc chán nản, vợ chồng ông đã tính đến chuyện dắt díu nhau về nơi ở cũ.
Nhưng rồi, với sự giúp đỡ của bà con hàng xóm và chính quyền địa phương, 7 con người vẫn tiếp tục trụ lại ở vùng đất giữa biển. Và làn gió mới thực sự đến với cuộc sống gia đình khi nhận được sự giúp đỡ từ nguồn vốn xóa đói giảm nghèo. "Nếu so sánh cuộc sống khi còn ở vùng núi Đại Dực trên đất liền với bây giờ thì đúng là một trời một vực. Bài học của gia đình tôi là phải biết thích nghi, tập làm quen với việc khai thác thủy hải sản, hình thành một nghề mới ổn định. Gần hai chục năm sống ở Đồng Rui, tôi thấy giờ đây đời sống của người dân trên đảo khá lên rất nhiều. Nhà kiên cố mọc lên nhiều lắm, cuộc sống bà con ngày càng no ấm..." - Ông Sang tâm sự.
Theo chính sách sắp xếp dân cư của tỉnh Quảng Ninh, năm 1997, gần 40 hộ đồng bào dân tộc Dao ở hai huyện Ba Chẽ và Tiên Yên được di dân ra đảo Đồng Rui. Thời điểm đó, cùng với sự khó khăn chung của địa phương, cuộc sống của số hộ dân này rất chật vật. Nhà ở thì tạm bợ, cái ăn, cái mặc thiếu thốn.
Vì phải mưu sinh giữa nơi hoàn toàn xa lạ, do phong tục, tập quán sản xuất theo kiểu "dựa vào rừng" để tồn tại đã ăn sâu trong tiềm thức nhiều thế hệ nên khi đặt chân lên đảo, việc đầu tiên của người Dao Đồng Rui là... phát nương làm rẫy. Năm này qua năm khác, ngày này qua ngày khác, cứ đến mỗi vụ lúa là khói tỏa cả núi rừng, cùng với đó là hàng loạt loài động, thực vật biến mất, do môi trường, môi sinh bị tàn phá. Cuộc sống vốn khó khăn lại trở nên khốn khó hơn do một thời gian dài, diện tích rừng ngập mặn của xã bị giao cho tư nhân khoanh nuôi, đắp đầm nuôi thủy sản. Hết chỗ sinh nhai, số hộ đồng bào Dao lại một lần nữa rơi vào tình trạng khó khăn...
Thấy rõ tác động tiêu cực từ việc này, địa phương nhanh chóng "sửa sai" bằng việc từng bước thu hồi diện tích đất đã giao và có phương án khôi phục lại diện tích rừng ngập mặn đã bị phá bỏ. Kể từ khi tỉnh Quảng Ninh và huyện Tiên Yên triển khai các chính sách đối với người dân trên xã đảo Đồng Rui nói chung, với đồng bào Dao di cư đến đây nói riêng, mọi việc bắt đầu thay đổi theo hướng tích cực.
Thời gian gần đây, cách nghĩ, cách làm của đồng bào đã thay đổi rõ nét. Ngoài sản xuất lúa giống mới cho năng suất cao, bà con còn tận dụng trồng hoa màu trên vườn nhà. Đặc biệt, nhờ nguồn vốn vay xóa đói giảm nghèo cùng với việc chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, hướng dẫn chuyển đổi ngành nghề, cuộc sống của người dân ngày càng khấm khá.
"Điều vui nhất là việc đồng bào Dao đã hoàn toàn thích ứng được với điều kiện sống trên vùng biển. Hiện, có khoảng 2/3 số hộ chủ yếu sống dựa vào việc khai thác hải sản. Do đã nhận thức được tầm quan trọng của môi sinh, môi trường nên đồng bào luôn tích cực trong việc "tái sinh hóa" rừng ngập mặn. Việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven bờ để khai thác một cách bền vững cũng được người dân hết sức chú trọng..." - Chủ tịch UBND xã Đồng Rui, ông Phạm Văn Hải chia sẻ.
Theo báo cáo của UBND xã Đồng Rui, tính đến nay, tại thôn 4, nơi sinh sống tập trung của đồng bào Dao có gần 80% hộ làm nghề khai thác hải sản ven bờ với thu nhập bình quân trên dưới 8 triệu đồng/tháng. Nhiều gia đình đã tự sắm được phương tiện đi biển khai thác các loại đặc sản biển như sứa, vọp, ngán, ngao... tạo thu nhập hàng chục triệu đồng/tháng.
"Chúng tôi hiểu rõ, trong phát triển kinh tế gia đình, phải chung tay cùng chính quyền và cộng đồng bảo về môi trường biển, rừng để tạo ra một vùng đất lành cho chính mình. Cứ mỗi lần nhớ lại cuộc sống bị ảnh hưởng do rừng ngập mặn bị tàn phá là phải thấm thía bài học này. Bây giờ, người Dao ở Đồng Rui đã hiểu rõ, muốn có thu nhập bền vững thì phải giữ gìn môi trường biển và rừng ngập mặn của xã như giữ của cải nhà mình..." - Ông Lý Vẳn Khìn kết luận về bí quyết của người Dao ở Đồng Rui trong phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, góp phần làm cho bộ mặt quê mới ngày càng khởi sắc.
Năm 2007, gia đình ông Sang được Nhà nước cho vay 10 triệu đồng từ nguồn vốn xóa đói giảm nghèo. Từ những đồng vốn đầu tiên này, với sự giúp đỡ của cán bộ khuyến nông xã, ông Sang cùng vợ con bắt tay vào chuyển đổi phần diện tích cấy lúa kém hiệu quả sang trồng màu và đào ao thả cá nước ngọt. Đối với những chân ruộng còn khả năng cải tạo, gia đình ông tổ chức thau chua, rửa mặn để mở rộng diện tích canh tác... Sau 2 năm xoay trần làm lụng, gia đình ông đã từng bước vươn lên thoát nghèo.
 |
| Nhờ khai thác hiệu quả các loài đặc sản biển, cuộc sống người Dao ở xã đảo Đồng Rui ngày càng khấm khá. |
Nói về hành trình "lột xác" của kinh tế gia đình, ông Sang cho biết, vợ chồng ông di cư ra đảo Đồng Rui từ năm 1997. Do đã quen với cuộc sống chủ yếu dựa vào cái bẫy, con thú, nương sắn, nương ngô nơi quê cũ nên khi mới đến vùng đất mới, vợ chồng, con cái không biết làm gì để sống. Ngày nối ngày nai lưng đánh vật với những thửa đất hoang hóa, nhiễm mặn, nhiễm phèn mà vẫn không đủ cái ăn, nhiều lúc chán nản, vợ chồng ông đã tính đến chuyện dắt díu nhau về nơi ở cũ.
Nhưng rồi, với sự giúp đỡ của bà con hàng xóm và chính quyền địa phương, 7 con người vẫn tiếp tục trụ lại ở vùng đất giữa biển. Và làn gió mới thực sự đến với cuộc sống gia đình khi nhận được sự giúp đỡ từ nguồn vốn xóa đói giảm nghèo. "Nếu so sánh cuộc sống khi còn ở vùng núi Đại Dực trên đất liền với bây giờ thì đúng là một trời một vực. Bài học của gia đình tôi là phải biết thích nghi, tập làm quen với việc khai thác thủy hải sản, hình thành một nghề mới ổn định. Gần hai chục năm sống ở Đồng Rui, tôi thấy giờ đây đời sống của người dân trên đảo khá lên rất nhiều. Nhà kiên cố mọc lên nhiều lắm, cuộc sống bà con ngày càng no ấm..." - Ông Sang tâm sự.
Theo chính sách sắp xếp dân cư của tỉnh Quảng Ninh, năm 1997, gần 40 hộ đồng bào dân tộc Dao ở hai huyện Ba Chẽ và Tiên Yên được di dân ra đảo Đồng Rui. Thời điểm đó, cùng với sự khó khăn chung của địa phương, cuộc sống của số hộ dân này rất chật vật. Nhà ở thì tạm bợ, cái ăn, cái mặc thiếu thốn.
Vì phải mưu sinh giữa nơi hoàn toàn xa lạ, do phong tục, tập quán sản xuất theo kiểu "dựa vào rừng" để tồn tại đã ăn sâu trong tiềm thức nhiều thế hệ nên khi đặt chân lên đảo, việc đầu tiên của người Dao Đồng Rui là... phát nương làm rẫy. Năm này qua năm khác, ngày này qua ngày khác, cứ đến mỗi vụ lúa là khói tỏa cả núi rừng, cùng với đó là hàng loạt loài động, thực vật biến mất, do môi trường, môi sinh bị tàn phá. Cuộc sống vốn khó khăn lại trở nên khốn khó hơn do một thời gian dài, diện tích rừng ngập mặn của xã bị giao cho tư nhân khoanh nuôi, đắp đầm nuôi thủy sản. Hết chỗ sinh nhai, số hộ đồng bào Dao lại một lần nữa rơi vào tình trạng khó khăn...
Thấy rõ tác động tiêu cực từ việc này, địa phương nhanh chóng "sửa sai" bằng việc từng bước thu hồi diện tích đất đã giao và có phương án khôi phục lại diện tích rừng ngập mặn đã bị phá bỏ. Kể từ khi tỉnh Quảng Ninh và huyện Tiên Yên triển khai các chính sách đối với người dân trên xã đảo Đồng Rui nói chung, với đồng bào Dao di cư đến đây nói riêng, mọi việc bắt đầu thay đổi theo hướng tích cực.
Thời gian gần đây, cách nghĩ, cách làm của đồng bào đã thay đổi rõ nét. Ngoài sản xuất lúa giống mới cho năng suất cao, bà con còn tận dụng trồng hoa màu trên vườn nhà. Đặc biệt, nhờ nguồn vốn vay xóa đói giảm nghèo cùng với việc chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, hướng dẫn chuyển đổi ngành nghề, cuộc sống của người dân ngày càng khấm khá.
"Điều vui nhất là việc đồng bào Dao đã hoàn toàn thích ứng được với điều kiện sống trên vùng biển. Hiện, có khoảng 2/3 số hộ chủ yếu sống dựa vào việc khai thác hải sản. Do đã nhận thức được tầm quan trọng của môi sinh, môi trường nên đồng bào luôn tích cực trong việc "tái sinh hóa" rừng ngập mặn. Việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven bờ để khai thác một cách bền vững cũng được người dân hết sức chú trọng..." - Chủ tịch UBND xã Đồng Rui, ông Phạm Văn Hải chia sẻ.
Theo báo cáo của UBND xã Đồng Rui, tính đến nay, tại thôn 4, nơi sinh sống tập trung của đồng bào Dao có gần 80% hộ làm nghề khai thác hải sản ven bờ với thu nhập bình quân trên dưới 8 triệu đồng/tháng. Nhiều gia đình đã tự sắm được phương tiện đi biển khai thác các loại đặc sản biển như sứa, vọp, ngán, ngao... tạo thu nhập hàng chục triệu đồng/tháng.
"Chúng tôi hiểu rõ, trong phát triển kinh tế gia đình, phải chung tay cùng chính quyền và cộng đồng bảo về môi trường biển, rừng để tạo ra một vùng đất lành cho chính mình. Cứ mỗi lần nhớ lại cuộc sống bị ảnh hưởng do rừng ngập mặn bị tàn phá là phải thấm thía bài học này. Bây giờ, người Dao ở Đồng Rui đã hiểu rõ, muốn có thu nhập bền vững thì phải giữ gìn môi trường biển và rừng ngập mặn của xã như giữ của cải nhà mình..." - Ông Lý Vẳn Khìn kết luận về bí quyết của người Dao ở Đồng Rui trong phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, góp phần làm cho bộ mặt quê mới ngày càng khởi sắc.
