Người dân bản Tả Phìn tìm hiểu thông tin tại tủ sách xã.

Tên của bản xuất phát từ tiếng Quan Hỏa. "Tả" nghĩa là "Đại", còn "Phìn" nghĩa là "Bàng", nghĩa chung của tên bản Tả Phìn là "Đại Bàng". Có lẽ từ sức mạnh ấy mà người dân trong bản luôn sống đoàn kết, chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước và quy ước của địa phương.

Dẫn chúng tôi đi thăm một số hộ dân trên những con đường bê tông sạch đẹp, Trưởng bản Chẻo Xoang Cuổi tâm sự: "Đến nay, bản mình đã bê tông hóa được 80% hệ thống đường đi lối lại trong bản do bà con hiến đất mở rộng diện tích đường và đóng góp ngày công lao động nên rất thuận tiện đi lại buôn bán, trao đổi hàng hóa, con cháu đến trường đến lớp. Để cho tuyến đường luôn sạch đẹp, bản giao cho Chi đoàn thanh niên và các gia đình hằng tuần quét dọn vệ sinh, khơi thông cống rãnh để đảm bảo vệ sinh môi trường, tránh ruồi muỗi và các loại dịch bệnh phát triển lây lan.

Ngoài ra, để cho phong trào xây dựng gia đình văn hóa, bản văn hóa được phát triển sâu rộng thu hút mọi người cùng tham gia thì 9 đảng viên của bản và các tổ chức đoàn thể như: Đoàn Thanh niên, Chi hội Phụ nữ, Chi hội Nông dân... luôn là lực lượng nòng cốt tuyên truyền, vận động bà con thực hiện từng tiêu chí cụ thể như: Không để con em bỏ học, không được bạo lực gia đình, thường xuyên quét dọn vệ sinh nhà cửa, thực hiện ăn chín uống sôi, không nghe lời kẻ xấu xúi giục, lôi kéo tham gia vào những công việc vi phạm pháp luật".

Bằng những lời nói dễ nghe, dễ hiểu, những việc dễ thực hiện và làm theo, đặc biệt là nhờ vào các phương tiện thông tin đại chúng cũng như hệ thống thư viện tủ sách của xã nên giúp cho người dân biết đến những kiến thức về chăn nuôi phát triển kinh tế, từ đó, bà con trong bản đã biết đưa những giống lúa mới vào gieo trồng canh tác trên chính những thửa ruộng của gia đình, việc bón phân, phun thuốc phòng trừ sâu bệnh hay bón thúc, bón lót đều được bà con làm theo hướng dẫn của cán bộ nông nghiệp huyện, xã.

Nhờ đó, năng suất lúa của bản tăng từ 2,8 - 3 tấn/ha đối với giống lúa do bà con tự để giống và lên 4 đến 4,5 tấn/ha đối với các giống lúa mới. Cùng với canh tác nông nghiệp, bà con trong bản còn nhận khoanh nuôi bảo vệ gần 20ha rừng và tích cực chăn nuôi các loại gia súc, gia cầm, trong đó, tiêu biểu phải kể đến gia đình anh Tẩn Sơn Guyển, ngoài việc chăn nuôi lợn gà, trồng lúa nước, gia đình anh thường xuyên có khoảng 13 đến 19 con trâu, vì vậy, các con anh có điều kiện được ăn học đầy đủ, hiện tại, gia đình anh đang có một cháu học đại học và một cháu làm cán bộ tư pháp xã.

Nhờ sự đoàn kết, đồng lòng trong xây dựng đời sống văn hóa nên đến nay, người dân địa phương chỉ tổ chức đám cưới gọn nhẹ trong phạm vi họ hàng thân tộc và hàng xóm láng giềng, việc thách cưới cao không còn xảy ra, trai gái đến tuổi dựng vợ, gả chồng được tự do tìm hiểu trên tinh thần tự nguyện, tự giác rồi mới tiến đến hôn nhân. Trong đám tang, người dân thực hiện theo đúng quy định của Nhà nước, không để thi hài lâu trong nhà và chọn ngày giờ chôn cất.

Hằng năm, cứ vào dịp 3-3 âm lịch, người dân trong bản lại cùng nhau đóng góp lễ vật để tổ chức lễ cúng rừng với ước muốn cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, chăn nuôi phát triển, mọi người trong bản không bị ốm đau bệnh tật. Bên cạnh đó, Đội văn nghệ của bản, vào những lúc nông nhàn, luyện tập những bài hát, điệu múa truyền thống của người Dao để giao lưu biểu diễn với các xã, bản lân cận vào những dịp lễ, Tết, ngày hội...

Các bà, các mẹ vẫn truyền lại cho con cháu cách nhuộm tràm, thêu khăn, dệt vải, may trang phục, đó không chỉ đơn thuần là lưu truyền nghề truyền thống của dân tộc mà cao hơn, sâu xa hơn đó là việc rèn luyện cho con cháu, đặc biệt là phụ nữ có đức tính cần cù, sáng tạo, thông qua từng đường kim mũi chỉ, từng nét hoa văn.

Ngoài ra, nói đến những đặc trưng riêng của bản văn hóa người Dao Khâu ở Tả Phìn thì không thể không nhắc đến những món ẩm thực được chế biến công phu và không thể thiếu được trong những dịp lễ, Tết, hội như: Đậu nhồi thịt "tỳ pẩu nhẳng", dưa cải khô "lai sui gai", ếch khe "cành bong", măng nứa tép "lào pịa bẻ", thịt lợn treo hun khói "ô lạp"... Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán, ngoài những món ẩm thực trên, người Dao nơi đây còn có rất nhiều món rau, gia vị đặc trưng như muốn níu chân khách cùng với những chén rượu thơm nồng hương núi và những lời chúc tốt đẹp nhất theo quan niệm của người Dao Khâu.

Chia tay bà con dân bản Tả Phìn khi ánh mặt trời bắt đầu nhòa vào làn sương chiều bao quanh ngọn núi Đá Ô, chúng tôi được Phó Chủ tịch UBND xã Tẩn Chản Hin chia sẻ thêm: "Nhờ triển khai thực hiện tốt phong trào xây dựng đời sống văn hóa nên đến nay, bản Tả Phìn không có học sinh bỏ học, người dân ốm đau đều đến cơ sở y tế để được khám chữa bệnh kịp thời, số hộ nghèo giảm xuống còn 17% so với năm 2010 khoảng 35%. Đến nay, bản có 70% số hộ được công nhận gia đình văn hóa, từ năm 2011 đến nay, bản liên tục được công nhận và duy trì danh hiệu bản văn hóa".