Nghệ nhân Hồ Văn Tư biểu diễn các loại nhạc cụ dân tộc.

Khi được hỏi về số lượng người biết chơi các loại nhạc cụ dân tộc ở bản Cựp, Trưởng bản Hồ Hồng Mùi (SN 1988) nói ngay: "Bản Cựp có gần 400 nhân khẩu, nhưng chỉ có mỗi nghệ nhân Hồ Văn Tư là biết chơi các loại nhạc cụ của người Vân Kiều. Đêm xuống, nếu vắng "nhạc" của nghệ nhân Tư thì thung lũng này buồn tẻ lắm". Trưởng bản Mùi nói thêm, cũng như nhiều người dân khác ở đây, vợ chồng anh cũng có thói quen hễ mỗi khi trời tối, lại quây quần bên bếp lửa đợi chờ tiếng khèn, điệu nhạc của nghệ nhân Hồ Văn Tư cất lên. Bởi ở bản Cựp, đêm về chỉ le lói ánh đèn dầu, không tivi, không sóng điện thoại, nên "nhạc" của nghệ nhân Tư là "kênh" giải trí duy nhất trong thung lũng này. Chắc có lẽ ở thế kỷ XXI văn minh, hiện đại này, khó có thể tìm ra nơi nào có thú vui hoang sơ, bình dị như người dân nơi đây.

Nhà nghệ nhân Hồ Văn Tư nằm khép mình dưới những tán cây rừng cổ thụ ở đầu bản Cựp. Lúc chúng tôi đến, ông đang ngồi vót những cây tre vàng óng, nhỏ bằng ngón tay con trẻ. Hỏi ông dùng để làm gì, nghệ nhân Tư nói rằng, đây là loài tre a-nưa dùng để làm khèn bè, chỉ vùng rừng núi xã A Dơi, Pa Tầng (Hướng Hóa) mới có. Số tre này, hôm trước, ông và con trai đầu mới đi đốn ở rừng về. Pha chén chè tươi mời khách, nghệ nhân Hồ Văn Tư cho biết: "Tôi biết chơi các loại nhạc cụ dân tộc như cồng chiêng, sáo, đàn Ta-lư, khèn bè... từ khi còn rất nhỏ.

Hồi trước, tôi học chơi nhạc cụ ngay cả khi lên nương, lên rẫy cùng cha mẹ, đến học lõm trong những dịp diễn ra lễ hội vùng cao. Bởi sợ bản sắc của dân tộc mình bị mất đi, nên tôi không ngừng giữ lấy và truyền dạy cho con cháu". Ông nói, có nhiều lúc đi xa vài ba ngày hay đau ốm không đụng đến các loại nhạc cụ, ông buồn đến bần thần cả người. Cũng có lần, ông đi Thái Nguyên một tuần liền, đến khi trở về thấy dân bản đã ngồi đợi sẵn trong nhà sàn chỉ để được nghe... tiếng khèn, điệu đàn của ông. Lúc ấy, ông mừng đến rơi nước mắt, bởi biết rằng bà con Vân Kiều vẫn còn nặng lòng lắm với bản sắc dân tộc mình...

Nhớ lại trước đây, có lần ngồi chuyện trò với ông Hồ Văn Nhua, Chủ tịch UBND xã Húc Nghì, chúng tôi đều nghe ông thở than héo hắt cả gan ruột, về sự mai một dần nét văn hóa tinh thần trong đời sống của người Vân Kiều, Pa Cô nơi đây. Theo ông Nhua, hiện nay ở xã, số người sử dụng được các nhạc cụ dân tộc chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Nghệ nhân Hồ Văn Tư là một trong số ít người biết làm các nhạc cụ dân tộc và sử dụng thành thạo. Cũng chính vì điều này nên mỗi khi ở xã có chương trình biểu diễn văn nghệ, hay các dịp diễn ra lễ hội vùng cao, ông Hồ Văn Nhua đều "bắt cóc" nghệ nhân Hồ Văn Tư đặt ngồi chễm chệ giữa chiếc chiếu làng, hay trên sân khấu để ông "khơi dậy niềm đam mê cho thế hệ trẻ"...

Ngoài việc sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ dân tộc, nghệ nhân Hồ Văn Tư còn biết cách chế tạo từng loại nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Cô. Những nhạc cụ mà ông làm ra đều được treo trang trọng ở góc nhà, đến khi bản Cựp hay xã Húc Nghì tổ chức lễ hội, nghệ nhân Hồ Văn Tư lại mang ra biểu diễn cho mọi người cùng xem, đồng thời trong những buổi lễ như thế, ông còn truyền đạt, dạy cách làm, cách chơi nhạc cụ cho các thế hệ con cháu của mình.

Nghệ nhân Hồ Văn Tư tâm sự: "Các loại nhạc cụ dân tộc đến bây giờ tôi còn giữ lại được đó là hồn cốt của núi rừng, là bản sắc văn hóa tinh thần lâu đời, là tinh hoa của đồng bào dân tộc vùng cao. Cho nên bằng mọi giá, tôi phải cố gắng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tinh thần này. Nếu mai này để chúng mai một đi, tôi thấy có lỗi với tổ tiên và thế hệ đi trước nhiều lắm...". 
  
Màn đêm buông xuống ở thung lũng bản Cựp lúc nào không hay. Sau bữa cơm đậm chất núi rừng, tiếng khèn bè trầm bổng của nghệ nhân Hồ Văn Tư lại cất lên trong sự chờ đợi của dân bản. Không biết rồi đây, khi "ánh điện" văn minh chiếu vào bản Cựp, mọi người có còn khắc khoải đợi chờ tiếng khèn, điệu đàn tha thiết như lời đồng vọng núi rừng, của nghệ nhân Hồ Văn Tư nữa hay không...