"Nước Mỹ đã giúp tôi trở thành người theo chủ nghĩa xã hội"

Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ, sinh tại thành phố Xtốc-khôm, Thụy Điển, trong một gia đình thuộc giai cấp thượng lưu, bảo thủ. Cha ông gốc người Hà Lan, còn mẹ là người vùng Ban-tích. Dù thuộc giai cấp thượng lưu, nhưng khuynh hướng chính trị của ông lại chịu ảnh hưởng của lý tưởng dân chủ xã hội. Ông đã sang Mỹ cũng như đi tới nhiều nước kém phát triển, những nơi đó, ông tận mắt nhìn thấy sự bất bình đẳng kinh tế và sự phân biệt chủng tộc. Qua đó, ông đã xác định quan điểm chính trị của mình.

Năm 1947-1948, ông được nhận học bổng sang Mỹ học. Sau khi tốt nghiệp, ông du hành khắp nước Mỹ. Trong các năm sau và trong nhiều cuộc thăm viếng Mỹ, Ô-lốp Pan-mơ thường nhận xét rằng: "Nước Mỹ đã làm cho tôi trở thành người theo chủ nghĩa xã hội".

Sau khi trở về Thụy Điển, ông Ô-lốp Pan-mơ theo học ngành luật tại trường Đại học Xtốc-khôm. Trong thời gian này, ông tham gia các hoạt động chính trị của sinh viên trong Liên hiệp sinh viên quốc gia Thụy Điển. Năm 1951, ông trở thành hội viên Hiệp hội sinh viên Dân chủ Xã hội ở Xtốc-khôm. Một năm sau, ông Ô-lốp Pan-mơ được bầu làm Chủ tịch Hội Liên hiệp sinh viên quốc gia Thụy Điển.

Năm 1968, Chính phủ Mỹ đã ào ạt đưa quân và huy động phương tiện chiến tranh hiện đại, mở rộng chiến tranh cục bộ tại miền Nam Việt Nam, liên tục ném bom miền Bắc. Ông Ô-lốp Pan-mơ đã quyết định đứng về phong trào nhân dân thế giới, ủng hộ nhân dân Việt Nam, phản đối cuộc chiến tranh phi nghĩa của Mỹ. Ngày 21-1-1968, Ô-lốp Pan-mơ lúc ấy là quan chức cao cấp của Chính phủ, đã cùng Đại sứ Việt Nam tại Liên Xô dẫn đầu cuộc tuần hành rước đuốc quy mô lớn, rầm rộ hô những khẩu hiệu ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Theo quan điểm của ông, mặc dù nước Mỹ rất thân thiết với Thụy Điển, nhưng ông không thể tán thành chính sách của Mỹ gây chiến tranh ở Việt Nam, gây ra bao nhiêu đau khổ cho người dân vô tội. Quyết định dứt khoát lên án Mỹ, đứng về phía nhân dân Việt Nam của ông không chỉ đơn thuần để ủng hộ phong trào nhân dân thế giới dành cho Việt Nam, mà còn thể hiện một lựa chọn liên quan đến chính sách ngoại giao truyền thống của Thụy Điển sau này.

Ngày 11-1-1969, ông Pan-mơ được bầu làm Thủ tướng Thụy Điển. Ông tiếp tục đồng hành với nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. "Thụy Điển là nước phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam và sẽ luôn trân trọng, tiếp tục duy trì mối quan hệ bền chặt với Việt Nam trong thời gian tới. Cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ chính là người đã khơi nguồn cho mối quan hệ ngoại giao với Việt Nam và điều này đã giúp đặt nền tảng vững chắc cho một mối quan hệ độc nhất và vô cùng đặc sắc giữa hai quốc gia" - ông Pi-e Xco-ri chia sẻ tại hội thảo.

Người bạn lớn của nhân dân Việt Nam

Nhớ về kỷ niệm những lần gặp cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ, bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam chia sẻ: "Đầu năm 1972, ông Ô-lốp Pan-mơ là Chủ tịch của Đảng xã hội dân chủ Thụy Điển, ông đã mời tôi từ cuộc đàm phán 4 bên về Việt Nam ở Pa-ri sang để phát biểu với Đại hội của Đảng về tình hình chiến tranh Việt Nam. Tôi là đại biểu nước ngoài duy nhất tại Đại hội của Đảng xã hội dân chủ Thụy Điển. Sau đó, có một cuộc biểu tình của nhân dân phản đối Mỹ leo thang chiến tranh, ông đã cùng với tôi, Đại sứ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và một số bạn bè quốc tế tham gia cuộc biểu tình. Ông là người lãnh đạo đất nước có lẽ bình dân nhất mà tôi được biết. Nhiều khi đi nước ngoài, lúc ra sân bay, người ta thấy ông không sử dụng xe của Chính phủ, mà đi bằng taxi".

Không chỉ là người bạn lớn của nhân dân Việt Nam trong giai đoạn đấu tranh thống nhất đất nước, cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ cũng là người kiên trì chủ trương hợp tác và hỗ trợ Việt Nam trong công cuộc tái thiết đất nước, giúp Việt Nam xây dựng nhiều công trình quan trọng, trong đó có Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Việt Nam-Thụy Điển tại Uông Bí (Quảng Ninh) và Nhà máy giấy Bãi Bằng.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan nhớ lại: "Những năm 80 của thế kỷ trước, tôi được giao nhiệm vụ nghiên cứu phương án đổi mới công tác tổ chức của Bộ Ngoại giao. Loay hoay tìm kiếm kinh nghiệm tiên tiến của thế giới về điều hành, quản lý, trong đầu tôi bỗng lóe lên ý nghĩ lên Nhà máy giấy Bãi Bằng của Thụy Điển để học hỏi. Quả nhiên, ở đó, tôi thu lượm được rất nhiều bài học quý báu, thiết thực, giúp ích cho công việc của mình. Qua đó, tôi hiểu thêm rằng, sự giúp đỡ của các bạn Thụy Điển không chỉ có "giá trị cứng", mà còn chứa đựng những "giá trị mềm" không kém phần quan trọng”.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan cho biết thêm, cá nhân ông không có vinh dự được gặp cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ, nhưng ông có dịp nghiêng mình tưởng nhớ cố Thủ tướng bên phiến đá đánh dấu nơi ông bị sát hại trên phố Xve-át-va-gen ở Xtốc-khôm khi thăm Thụy Điển. "Vào khoảnh khắc ấy, trong tôi đã trỗi dậy niềm tiếc thương và lòng biết ơn vô hạn về tất cả những gì cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ đã làm cho đất nước và nhân dân chúng tôi" - ông Vũ Khoan bày tỏ.

Trong những năm gần đây, Việt Nam và Thụy Điển đã chuyển sang một giải đoạn mới, hướng tới xây dựng mối quan hệ đối tác bình đẳng, bền vững, cùng có lợi và cùng nhau đóng góp vào hòa bình, phát triển và thịnh vượng trên toàn thế giới. Những di sản của cố Thủ tướng Ô-lốp Pan-mơ vẫn luôn tỏa sáng trong mối quan hệ hữu nghị hợp tác  giữa hai đất nước, hai dân tộc Việt Nam-Thụy Điển.

Thu Uyên