Già làng Pơloong Nhành (bên trái) chuẩn bị vào hội.

Tranh thủ lúc các già làng tổ chức lễ cúng Giàng trước khi tiến hành lễ hội đâm trâu, tôi tiếp chuyện với già làng Pơloong Nhành. Là một người rất am hiểu văn hóa truyền thống, đặc biệt là các loại nhạc cụ của dân tộc Cơ Tu, ông tâm sự, người Cơ Tu cũng như các dân tộc thiểu số miền núi anh em ở Quảng Nam sống giữa núi rừng, hòa nhập hoàn toàn với thiên nhiên, lại thường xuyên có những lễ hội liên quan đến sinh hoạt, lao động sản xuất, tập quán, tín ngưỡng... nên tất yếu họ có nhu cầu về ca hát, diễn xướng. Đó là sự giải tỏa tâm tình, là cách biểu lộ những ước mơ, khát vọng chân thành trước thiên nhiên, trước thần linh...

Ông cho biết thêm, âm nhạc của người Cơ Tu vùng cao (Cơ Tu Dal) cũng như người Cơ Tu vùng thấp (Cơ Tu Phương) có những nét đặc sắc khác nhau. Trải qua bao biến đổi, thăng trầm của lịch sử và thiên nhiên, người Cơ Tu vẫn lưu giữ được nét văn hóa truyền thống của họ. Như chạm đến niềm đam mê của mình, ông say sưa liệt kê cho tôi hàng loạt những nhạc cụ truyền thống như: Đàn hai dây (ân rưl), sáo dọc (toát), sáo ngắn (ahen), sáo (a luốt), tù và (t'gê), đàn abel, đàn bầu (tâm bréh), đàn tam bet a-lui, đàn Jưl, khèn, khèn bơ-rét; các loại trống như trống nhỏ (ch'gâr), trống trung (pâr lư), bộ cồng chiêng... Vốn có khiếu âm nhạc, ông Nhành biết chơi hầu hết các loại đàn của người Cơ Tu. Lúc rảnh rỗi, ông lấy khèn, sáo, đàn ra chơi hoặc truyền dạy cho lớp con cháu, thanh niên trai trẻ trong làng hoặc vào rừng lùng tìm cây trúc, cây lồ ô, quả bầu về làm đàn, làm sáo...

Với khả năng chơi các loại nhạc cụ của mình cùng với khả năng am hiểu cách chế tác, ông được bà con địa phương yêu mến và tín nhiệm. Chính vì thế, những lễ hội lớn, nhỏ ở làng, xã, huyện, ông đều được mời tham gia. Có lần, ông cùng đoàn nghệ nhân Cơ Tu huyện Tây Giang được mời xuống tỉnh biểu diễn. Ông nói: Người Cơ Tu mình rất thích ca hát, diễn xướng ở mọi lúc, mọi nơi: Hát trên đường, trên rẫy, hát khi làm việc, hát trong lễ hội, hát lúc vui chơi; hát ru con, ru em những khi ở nhà; thông qua tiếng đàn, tiếng sáo để ướm tình, tỏ tình giữa những đôi trai gái trong không gian hoang sơ, lồng lộng gió ngàn trên dãy Trường Sơn hùng vĩ...".

Điều làm già làng Pơloong Nhành lấy làm phấn khởi là hiện nay, Nhà nước, ngành Văn hóa đã có chủ trương, chính sách để gìn giữ, bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa phi vật thể nói chung, âm nhạc nói riêng của đồng bào các dân tộc thiểu số Quảng Nam, trong đó có đồng bào Cơ Tu. Tuy nhiên, điều ông trăn trở nhất hiện nay là, một bộ phận lớp trẻ Cơ Tu không mấy mặn mà với các nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Ông luôn mong ước có được những lớp học hướng dẫn cho con cháu biết cách làm và sử dụng các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc Cơ Tu...

Tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng tù và vang lên rộn rã báo hiệu giờ tổ chức lễ hội đâm trâu sắp bắt đầu. Già làng Pơloong Nhành vội chia tay tôi để hòa vào vòng tròn các cụ ông, cụ bà, các chàng trai, cô gái nhảy múa, biểu diễn quanh cột đâm trâu. Trong muôn vàn âm thanh rộn rã, tôi vẫn có thể nghe thấy tiếng khèn bơ-rét của ông. Những âm thanh trong trẻo, khỏe khoắn vang vọng, ngân dài theo những ngọn gió, lan tỏa khắp núi rừng Tây Giang...