Sau này, khi Liên Xô đã tan rã, Thiếu tướng Hải quân A-na-tô-li Xtư-rốp, nguyên Cục trưởng một trong những cục quan trọng nhất của Bộ Tư lệnh hạm đội Thái Bình Dương của Quân đội Liên Xô, kể lại: Hạm đội Thái Bình Dương không được thông báo về vụ tai nạn của chiếc máy bay ném bom chiến lược TU-95 ở vùng biển Ô-khốt. Và họ không tiến hành các hoạt động tìm kiếm chiếc máy bay bị nạn này vì Mát-xcơ-va không giao nhiệm vụ đó. Việc Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp phát hiện ra chiếc máy bay thật tình cờ.

Nguyên là thủy thủ tàu ngầm và chuyên chỉ đạo công việc phân tích tin trong Cục nên ông rất chú ý đến một bản báo cáo được gửi về từ Nhật Bản: Chiếc tàu ngầm đặc biệt "Grây-bách" của Quân đội Mỹ vừa di chuyển đến căn cứ hải quân Y-ô-cô-xu-ca của Nhật sau một hành trình thực thi nhiệm vụ và Tư lệnh hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ đã đến đây dự lễ tặng thưởng huân chương và huy chương cho đoàn thủy thủ tàu ngầm. Có tất cả 67 người được khen thưởng, chiếm 90% thủy thủ đoàn. Nếu tính đến chuyện người Mỹ rất "hà tiện" trong việc phát phần thưởng vì thành tích chiến đấu và họ không trao tặng cho các trường hợp bình thường, thì lập tức xuất hiện một câu hỏi: Vậy thì tàu "Grây-bách" đã thực hiện một công vụ xuất sắc như thế nào để nhận được phần thưởng ấy?

Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp biết rất rõ là năm 1967, một tàu ngầm của Mỹ, có thể là chính chiếc "Grây-bách" đã đánh cắp thành công tại vùng phía Nam đảo Ru-xki, trong vịnh Pi-ốt Đại đế hai quả thủy lôi bí mật mới nhất của Cục Công binh Quân đội Liên Xô đặt trong giai đoạn thanh tra hạm đội. Hai tháng sau, những quả thủy lôi này đã xuất hiện ở Niu Yoóc. Phải nhiều năm sau, người ta mới được biết là lực lượng Hải quân Mỹ đã sử dụng thành công các tàu ngầm của họ trong một chiến dịch quy mô lớn mang tên "Aivi Bell" với nhiệm vụ lắp các phương tiện nghe trộm vào các đường cáp liên lạc ngầm của Liên Xô trong vùng biển Ô-khốt cũng như các vùng biển khác.

Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp cùng nhiều cộng sự biết rõ là tàu ngầm "Grây-bách" không chỉ là một tàu xung kích đa năng bình thường, mà là một tàu ngầm có chức năng đặc biệt. Nó được cải tạo từ một tàu mang tên lửa có cánh thành một tàu đặc biệt để thực hiện các nhiệm vụ thám báo, biệt kích. Bởi vậy, ông đã gọi một sĩ quan mang theo phim tư liệu phân tích chu kỳ hoạt động của tàu "Grây-bách". Hóa ra, tàu này đã thoát khỏi sự theo dõi của hạm đội Thái Bình Dương của Quân đội Liên Xô 25 ngày đêm. "Nó ở đâu? Theo tài liệu của chúng tôi, nó không có ở Việt Nam, cũng không thấy xuất hiện ở vùng biển Trung Quốc và Bắc Triều Tiên. Chỉ đến khi xử lý lại các tin tức từ các đài liên lạc của hệ thống phòng không "Xây-dơ" của Nhật, mọi việc mới được sáng tỏ: Lực lượng phòng không Nhật Bản đã xác định được sự biến mất bất ngờ của một mục tiêu trên không phía Bắc bờ biển Nam Xa-kha-lin. Việc phân tích lại các thông tin thu được của phía Nhật giúp chúng tôi xác định được thời gian và địa điểm mà mục tiêu trên không đã biến mất, rõ ràng chiếc máy bay của chúng tôi đã rơi trên vịnh Prô-xtơ-rơ, cách bờ biển cát khoảng 20 dặm. Độ sâu ở đây là 40 mét, đáy bằng phẳng đầy cát..." - Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp nhớ lại.

Sau khi xác định được các tin tức trên, Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp đã liên hệ trực tiếp với Bộ Tư lệnh Không quân Viễn Đông qua hệ thống thông tin chống nghe trộm. Tư lệnh không quân Viễn Đông khẳng định đã có vụ tai nạn máy bay trên và trên máy bay có hai quả bom hạt nhân. Ngay sau khi biết chính xác được tin tức cực kỳ quan trọng này, Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp đã báo cáo Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương. "Khoảng một tháng trước, các cơ quan tình báo Mỹ đã sử dụng tàu ngầm đặc biệt "Grây-bách" để tiến hành một hoạt động bí mật nhằm nghiên cứu và khai thác chiếc máy bay ném bom chiến lược của ta bị rơi trên vịnh Prô-xtơ-rơ. Trên máy bay này có hai quả bom hạt nhân. Đây là dự thảo báo cáo để đồng chí gửi đi Mát-xcơ-va" - Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp trình bày với Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương.

Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương xem đi xem lại tấm bản đồ và các báo cáo. Sau đó, ông hỏi: "Đồng chí muốn tôi báo cáo việc này với Mát-xcơ-va à?". Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp trả lời: "Vâng". Vị Tư lệnh im lặng và trả lại toàn bộ giấy tờ báo cáo cho Thiếu tướng A. Xtư-rốp. Trong mắt ông ta ánh lên một điều: "Anh muốn người ta vặn cổ tôi à?".

Sau này, Thiếu tướng A-na-tô-li Xtư-rốp mới hiểu ra rằng, ngay sau khi chiếc máy bay ném bom chiến lược TU-95 của Quân đội Liên Xô chở hai quả bom hạt nhân bị rơi, một kế hoạch ngay lập tức được phía Mỹ vạch ra: Xác định chính xác vị trí của chiếc máy bay bị nạn để lấy bằng được những thứ "giá trị" trong chiếc máy bay. Tất nhiên, mọi thứ đã được thực hiện một cách nhanh chóng trong vòng tuyệt mật. Do xác chiếc máy bay xấu số vẫn nằm trong hải phận của Liên Xô, phi vụ nếu bị lộ tẩy, sẽ gây ra một vụ bê bối trầm trọng mà hậu quả của nó không thể lường hết được. Vì thế, người ta phải im lặng.

Nguyễn Đình Hùng