Thời gian qua, nông dân các tỉnh ven biển ĐBSCL phải "vật lộn" với thời tiết để tìm cách cứu lấy con tôm. Nắng nóng làm cho tôm nuôi chậm lớn và mắc phải nhiều bệnh như hoại tử gan tụy (EMS), phân trắng, bệnh đục cơ... nhiều hộ nuôi tôm đứng ngồi không yên vì tôm chết có chiều hướng lan rộng. Theo báo cáo nhanh của các tỉnh ven biển ĐBSCL, hiện toàn vùng có gần 80.000ha tôm thiệt hại do độ mặn quá cao nên những hộ thả nuôi đầu vụ tôm bị chết hàng loạt. Nhiều đầm phải bỏ trắng vì bà con không dám nuôi tôm nữa, bởi sợ thất bại.

Từ đầu năm đến nay, tỉnh Bạc Liêu có đến 7.860ha tôm nuôi theo mô hình quảng canh cải tiến bị thiệt hại. Trong đó, hơn 7.350ha tôm nuôi thiệt hại 30 - 70%, gần 510ha tôm nuôi thiệt hại trên 70%. Dưới cái nắng gay gắt tháng 5, người nuôi tôm như đang ngồi trên đống lửa. Nhiệt độ tăng cao, nắng nóng bốc hơi làm mực nước trong ao nuôi cạn kiệt khiến tôm nuôi dễ nhiễm bệnh, dẫn đến nguy cơ thiệt hại cao. Ở các huyện Hòa Bình, Đông Hải, Phước Long, Giá Rai, nhiều người đã mất trắng vụ tôm. Ông Nguyễn Thành Sơn (ấp Cây Gừa, xã Vĩnh Hậu A, Hòa Bình) cho biết, ông nuôi tôm nhiều năm nhưng chưa bao giờ thấy con tôm khó nuôi như năm nay. Từ trước Tết Bính Thân 2016 đến giờ, thời tiết nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn kéo dài làm cho tôm không chết vì sốc môi trường thì cũng chết vì bệnh. Nếu cứu được thì con tôm cũng chậm phát triển, nuôi hoài không lớn. "Tôi có 4 ao nuôi tôm với diện tích 12 công và đã bị thiệt hại liên tiếp 4 vụ, lỗ gần 100 triệu đồng. Nguyên nhân là tôm bị bệnh hoại tử gan tụy và nhiệt độ tăng cao làm con tôm bỏ ăn. Giờ tôi chỉ biết phơi ao để chờ thời tiết thuận lợi hơn mới thả tôm giống" - ông Sơn cho biết.

Một thực tế khiến người nuôi tôm phải bỏ cuộc là dịch bệnh phát sinh cao, nhưng các giải pháp phòng chống gần như chưa phát huy hiệu quả. Ông Nguyễn Trung Hiếu, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hồng Dân (Bạc Liêu) cho biết: Diện tích nuôi trồng thủy sản của huyện Hồng Dân năm nay bị thiệt hại cao hơn so với mọi năm. Nhìn chung vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu, tôm bị thiệt hại không chỉ gây khó cho sản xuất của bà con, mà còn tác động xấu đến môi trường. "Đó là nạn xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường gây ô nhiễm nguồn nước, phát tán dịch bệnh, rồi cái vòng luẩn quẩn giữa người xả nước và người lấy nước vào nuôi tôm chưa có hồi kết" - ông Hiếu chia sẻ.

Nhiều cánh đồng tôm rộng hàng chục ngàn héc-ta ở 2 huyện An Minh, An Biên (Kiên Giang) những ngày này vắng lặng lạ thường, không còn cảnh người dân nhộn nhịp chăm sóc hay thu hoạch tôm như trước. Hầu hết những chòi tôm im lìm, còn ruộng tôm thì trơ đáy dưới cái nắng gay gắt như đổ lửa. Thật buồn khi đến đâu tôi cũng nghe nông dân than thời tiết nắng nóng quá, nhiều người nuôi tôm bị trắng tay vì tôm chết hàng loạt. Ngồi thu mình bên đầm tôm, anh Nguyễn Văn Tuấn (xã Thuận Hòa, huyện An Minh) chua chát nói: "Lứa tôm này tôi đầu tư thả 2 ao trên diện tích 1ha, với khoảng 500.000 con giống tôm thẻ chân trắng. Lúc đầu tôm phát triển bình thường, nhưng sang tuần thứ hai đã xuất hiện bệnh, chết rải rác và sau đó "đi toi hết", thiệt hại khoảng 60 triệu đồng. Bây giờ gia đình muốn đầu tư nuôi lại nhưng không còn vốn".

Khảo sát thực tế các xã ven biển của huyện An Biên, An Minh hiện nay độ mặn luôn trên 25%o, trong vuông nuôi gần 35%o, nhiều hộ xả trực tiếp nước từ ao có sự cố ra môi trường làm nguy cơ lây lan dịch bệnh rất cao. Hơn nữa, nuôi tôm - lúa, hệ thống xử lý nước rất kém nên khi tôm có dịch bệnh, nông dân lại xả thẳng nước thải ra kênh rạch, làm dịch bệnh lây lan mỗi khi lấy nước vào. Nắng nóng gay gắt làm tôm nuôi ở Kiên Giang bị sốc môi trường chết hàng loạt. Ông Nguyễn Sỹ Minh, Phó Chi cục Thủy sản Kiên Giang cho biết: "Đến nay, Kiên Giang có trên 97.000ha nuôi tôm, trong đó, nuôi công nghiệp 770ha (chủ yếu là thẻ chân trắng), tôm - lúa 78.465ha, còn lại là quảng canh cải tiến. Do thời tiết nắng nóng kéo dài, từ đầu tháng 4 đến nay đã làm thiệt hại 10.000ha tôm nuôi. Dù mới mấy tháng đầu năm 2016, nhưng tổng diện tích tôm nuôi bị thiệt hại đã gần bằng cả năm 2015. Khó khăn lớn nhất của người nuôi tôm hiện nay ở ĐBSCL là không có nguồn nước tốt để cấp bổ sung thêm hoặc cải tạo lại vuông nuôi".

Không chỉ ở Kiên Giang, hiện, tại Cà Mau, diện tích tôm nuôi bị thiệt hại đã tăng lên 52.467ha, chiếm khoảng 20% tổng diện tích nuôi tôm toàn tỉnh. Ước tính chi phí thả nuôi 1ha tôm khoảng 5 triệu đồng, thì tổng thiệt hại là khoảng 260 tỉ đồng. Trong đó, có khoảng 45% diện tích ao, đầm nuôi tôm công nghiệp đang bị "treo ao" hoặc bỏ hoang, do các hộ dân đồng loạt ngừng thả nuôi tôm giống để giảm bớt thiệt hại do độ mặn ngày càng tăng cao. Phần lớn diện tích nuôi tôm công nghiệp ở Cà Mau có độ mặn 30-35%o, với độ mặn tăng cao vượt ngưỡng cho phép khiến con tôm còi cọc, chậm lớn, dễ bị sốc gây đột tử.

Ông Lê Công Quẩn, Chủ tịch UBND xã Phú Thuận (huyện Phú Tân, Cà Mau) ngao ngán: "Con tôm là thế mạnh của xã, nhưng trong điều kiện bất lợi hiện nay nên xã tuyên truyền người dân tạm ngưng xuống giống. Lúc này thời tiết vẫn nắng nóng gay gắt kéo dài, nếu thả giống sẽ bị thiệt hại. Để giảm thiểu dịch bệnh, phải chờ vài cơn mưa lớn xuất hiện, khi đó nhiệt độ nước trong hồ nuôi tôm mới hạ được".

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử khuyến cáo người dân thận trọng, không vội nuôi tôm lúc này sẽ dễ thiệt hại. Về cơ bản, phải chờ mưa xuống để độ mặn giảm đi mới nuôi tôm được.

Con tôm trong thời điểm hạn hán và xâm nhập mặn đang khiến cho người dân ven biển ĐBSCL phải "bén duyên" lại với phận nghèo, chịu cảnh nợ nần và thậm chí phải cầm cố đất đai, bỏ xứ đi làm ăn xa… Do vậy, hơn lúc nào hết người nuôi tôm rất cần sự hỗ trợ đặc thù và kịp thời của Nhà nước, nhất là vốn vay ngân hàng để tái đầu tư sản xuất. Khi điều kiện thời tiết diễn biến thuận lợi, các địa phương cần chủ động hướng dẫn người nuôi thả giống ở các vùng có điều kiện nuôi đảm bảo an toàn sinh học, khuyến khích áp dụng các hình thức nuôi tôm tiên tiến (nuôi tôm trong nhà, nuôi tôm nhiều giai đoạn, nuôi tôm khép kín, ít thay nước)…

Phương Nghi