Đồng bào Thái ở bản Ngoang không chỉ bảo tồn giống lúa nếp đặc sản mà còn lưu giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Mỗi tộc người đều có những bản sắc văn hóa riêng từ kiến trúc nhà ở, trang phục, tập quán, sinh hoạt văn hóa…, người Thái ở bản Ngoang cũng vậy. Mới đây, điệu xòe của cộng đồng dân tộc Thái ở Tây Bắc đã được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại, người Thái ở bản Ngoang cũng nhận thức được rằng, mình đang gìn giữ một “báu vật”.

Ông Hà Văn So, thành viên Câu lạc bộ hát Then, đàn tính ở bản Ngoang luôn tích cực trong các hoạt động tham gia sinh hoạt cũng như truyền dạy cho thế hệ trẻ những làn điệu dân ca, những thanh âm trầm bổng của đàn tính. Mỗi khi trong bản, trong xã có ngày hội vui, ông So cùng các thành viên trong câu lạc bộ lại luyện tập và tham gia biểu diễn. Không chỉ yêu mến và rất tự hào về văn hóa truyền thống của dân tộc Thái, ông So còn cho rằng, sứ mệnh cao cả của những thế hệ như mình phải có trách nhiệm trao truyền lại, bảo tồn những giá trị tốt đẹp của cha ông mình để lại, gìn giữ cho muôn đời sau.

Mặc dù cuộc sống hiện đại cũng đã khiến cho nhiều phong tục, tập quán của người Thái mai một dần, nhưng bà con ở bản Ngoang vẫn giữ nếp nhà sàn truyền thống, mặc trang phục dệt từ vải bông nhuộm chàm; giữ gìn các làn điệu dân ca và chơi tính tẩu… Phụ nữ dân tộc Thái ở bản Ngoang không chỉ chăm lo vun vén các công việc trong gia đình, mà còn khéo léo thêu thổ cẩm để may váy áo. Phụ nữ người Thái từ nhỏ đã được mẹ, bà của mình dạy cách dệt vải, thêu may váy áo rồi. Thế nên, khi trưởng thành và đi làm dâu thì ai cũng giỏi nội trợ, biết thêu khăn piêu, may váy áo cho người thân trong gia đình.

Điều đặc biệt nhất là chiếc khăn piêu đội đầu làm nên bản sắc riêng của dân tộc Thái cũng được các bà, các mẹ, các chị truyền lại qua từng đường thêu, chỉ thêu, hoa văn độc đáo. Để làm nên một chiếc khăn piêu, người Thái phải mất nhiều công đoạn và làm hoàn toàn thủ công từ các nguyên liệu bông và sợi tơ tằm tự tay dệt. Với dân tộc Thái, chiếc khăn piêu vừa là “trang sức” để tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Thái, nhưng cũng là tiêu chí đánh giá tài năng, phẩm hạnh của các cô gái Thái.

Hà Thị Duyên, nữ đảng viên trẻ dân tộc Thái ở bản Ngoang là một trong những thanh niên gương mẫu, đi đầu trong việc gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mình. Thế nên hằng ngày khi tham gia công tác tại chi bộ, tại thôn bản hay ở xã, Duyên đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Hà Thị Duyên tâm sự: Tôi thực sự cảm thấy tự hào và tự tin hơn khi mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Đặc biệt là chiếc khăn piêu đội đầu, đặc trưng của dân tộc Thái, không chỉ thể hiện nét đẹp trang phục truyền thống, mà còn làm cho phụ nữ Thái chúng tôi trở nên duyên dáng hơn rất nhiều… Mỗi khi tổ chức sinh hoạt chi hội phụ nữ thôn, tôi luôn khuyến khích chị em trong bản mặc trang phục truyền thống dân tộc mình, để tôn vinh bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Nếu có dịp về bản Ngoang vào tháng 10, ngoài các món ẩm thực độc đáo như: thịt treo gác bếp ủ ổ rơm, xương lợn đen muối chum sành, cá suối nướng “pa pỉnh tộp”…, chắc hẳn bạn sẽ được người Thái nơi đây thết đãi món cốm dẻo thơm từ hạt lúa nếp đặc sản nổi tiếng “Khẩu Tan Đón” - được mệnh danh là “đệ nhất nếp” của mảnh đất bên dòng Nậm Con huyền thoại này.

Vừa thưởng thức cốm thơm hương nếp đặc sản, bạn còn được nghe người Thái kể về gốc tính của giống “Khẩu Tan Đón” đầy hấp dẫn. Nếp “Khẩu Tan Đón” đã trở thành sản phẩm đặc sản có thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và vươn ra thị trường. Hấp dẫn hơn, nếu vào đúng dịp, thậm chí, bạn còn được hòa mình vào không gian văn hóa của lễ hội cốm Thẳm Dương, với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ sôi động, đặc sắc trong lễ hội.

Lê Thanh Cường