Các nghị sĩ Nhật Bản thăm đền Y-a-xư-cư-ni ngày 23-4. Ảnh: AFP

Sau động thái “gởi cây thành kính” của Thủ tướng Sin-dô A-bê và chuyến thăm đền Y-a-xư-cư-ni của Phó Thủ tướng Ta-rô A-xô cùng hai Bộ trưởng khác, có ít nhất 168 nghị sĩ Nhật Bản đến viếng ngôi đền đang “vinh danh” 14 tội phạm Chiến tranh thế giới thứ 2 trong dịp lễ hội truyền thống mùa xuân. Người đứng đầu nhóm nghị sĩ này là thành viên đảng Dân chủ tự do (LDP) cầm quyền, ông Hi-đê-hi-xa Ốt-xư-gi.

Đây là phái đoàn nghị sĩ Nhật lớn nhất từng tới thăm ngôi đền Y-a-xư-cư-ni kể từ khi các chuyến viếng thăm được ghi chép vào năm 1989 và lớn gấp đôi con số vào năm ngoái. Bởi lẽ, bình thường chỉ có từ 30-80 nghị sĩ tham gia nhóm thăm đền này, nhưng số nghị sĩ lần này tăng vọt lên tới gần 170 người, chủ yếu là các nghị sĩ từ LDP và đảng Hội Duy Tân Nhật Bản. Ông Hi-đê-hi-xa Ốt-xư-gi giải thích, việc phái đoàn nghị sĩ thăm đền Y-a-xư-cư-ni tăng về số lượng là do có nhiều người lần đầu tiên trở thành nghị sĩ sau cuộc Tổng tuyển cử vào tháng 12 năm ngoái, đồng thời khẳng định mỗi người được tự do bày tỏ sự tôn kính đối với vong linh những người đã tử trận.

Tuy nhiên, lời giải thích này không làm giảm bớt hoài nghi của nhiều người. Đền Y-a-xư-cư-ni là nơi thờ phụng những tử sĩ đã chiến đấu và hy sinh cho nước Nhật, đồng thời cũng là địa điểm gây tranh cãi và gây mâu thuẫn giữa Nhật Bản và một số quốc gia châu Á từng bị Nhật xâm lược, bởi trong khoảng 2,5 triệu người lính trên có 14 người bị liệt vào danh sách tội phạm chiến tranh trong Chiến tranh thế giới thứ 2. Nhiều người cho rằng, chuyến thăm của các nghị sĩ Nhật Bản tới đền Y-a-xư-cư-ni còn được cho là nhằm mục đích tìm kiếm sự ủng hộ của cử tri bảo thủ đối với đảng cầm quyền, đặc biệt là trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ Sin-dô A-bê gần đây tuyên bố về khả năng Nhật Bản sẽ sửa đổi Hiến pháp trong nhiệm kỳ của ông.

Theo ông Va-lê-ri Ki-xta-nốp, lãnh đạo Trung tâm nghiên cứu Nhật Bản của Viện Viễn Đông, thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga, Thủ tướng A-bê đã từng nói về khả năng sửa đổi Hiến pháp Hòa bình trong chiến dịch tranh cử. “Ông A-bê từng cam kết theo đuổi một chính sách cứng rắn hơn và quyết đoán hơn so với đảng Dân chủ. Khẩu hiệu chính trong chiến dịch tranh cử của ông A-bê là “Nhật Bản trở lại!”. Điểm chủ yếu trong tuyên bố này là xem xét lại Hiến pháp Hòa bình, trong đó có điều khoản cấm Nhật Bản sở hữu quân đội và tự vệ tập thể. Các nước láng giềng như Hàn Quốc, Trung Quốc coi đây là chính sách rõ ràng của Nhật Bản trong việc phục hồi sức mạnh quân sự và mong muốn tăng trọng lượng quân sự và chính trị của Tô-ki-ô” - ông Va-lê-ri Ki-xta-nốp phân tích.

Thêm vào đó, việc thăm đền Y-a-xư-cư-ni của các chính khách đương chức Nhật Bản dù là chuyện “năm nào cũng thấy”, nhưng năm nay được thể hiện một cách có chủ ý, trong bối cảnh tranh chấp không khoan nhượng giữa Trung Quốc và Nhật Bản xung quanh chủ quyền quần đảo Xen-ca-cư theo cách gọi của Nhật Bản và Điếu Ngư theo cách gọi của Trung Quốc trên biển Hoa Đông. Do đó, chuyến thăm đền Y-a-xư-cư-ni của các nghị sĩ Nhật Bản được ví như hành động “đổ thêm dầu vào lửa”, có thể làm cho quan hệ Trung Quốc và Nhật Bản tiếp tục xấu đi. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh lên tiếng trong một cuộc họp báo rằng, Tô-ki-ô cần phải đối mặt với lịch sử và thể hiện sự tôn trọng đối với những người là nạn nhân của hành động xâm lược trong chiến tranh.

Về phía mình, Hàn Quốc gọi hành động của Nhật Bản là “sai lầm” và lên tiếng kêu gọi Tô-ki-ô nên thể hiện “hành động có trách nhiệm” để giành lại lòng tin của các nước láng giềng. Xơ-un cho rằng, trong bối cảnh quan hệ Hàn Quốc - Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực an ninh, kinh tế, quan điểm cố chấp (của Nhật Bản) về lịch sử sẽ khiến các vết thương quá khứ trở nên tồi tệ hơn và có thể ảnh hưởng tới quan hệ giữa Nhật Bản với các nước Đông Bắc Á.