Những thách thức cho sự phát triển

Thực tế và nhiều nghiên cứu cho thấy, phụ nữ DTTS gặp nhiều rủi ro hơn so với đàn ông trong cùng cộng đồng và phụ nữ thuộc các dân tộc đa số. Ở cộng đồng người DTTS, phụ nữ và trẻ em gái thường là những đối tượng thiệt thòi hơn cả về khả năng tiếp cận các cơ hội, nguồn lực và khả năng nói lên tiếng nói của mình do các chuẩn mực xã hội áp đặt vị trí thấp kém hơn cho họ, giới hạn họ ở các hoạt động sinh con và sản xuất hộ gia đình.

Kết quả Tổng điều tra dân số năm 2019 cho thấy, khoảng cách giới lớn nhất trong tỷ lệ biết đọc, biết viết thuộc về khu vực trung du và miền núi phía Bắc, đặc biệt là các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La với mức chênh lệch tối thiểu là 4,5% (Bắc Kạn) và cao nhất lên tới 23,3% (Lai Châu), so với con số trung bình cả nước là 2,4%.

Đặc biệt, báo cáo tác động của đại dịch Covid-19 đến các DTTS Việt Nam của UNICEF cho thấy, đại dịch Covid-19 đã làm cho gánh nặng công việc nội trợ, chăm sóc không được trả công của phụ nữ nói chung và phụ nữ DTTS càng nặng nề hơn. Dịch bệnh làm gia tăng gánh nặng lên vai người phụ nữ trong việc chăm sóc trẻ em, hỗ trợ con học tập, chăm sóc người già, người mắc bệnh hiểm nghèo... khi trường học và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phải đóng cửa trong thời gian giãn cách xã hội và dịch bệnh.

Mặt khác, đại dịch Covid-19 ảnh hưởng đến tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe trẻ em và có thể đe dọa tới sức khỏe, mạng sống của trẻ em ở các vùng DTTS. Trong thời gian giãn cách xã hội, nhiều gia đình DTTS đã gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho trẻ em. 88% các trạm y tế xã phải tạm ngừng cung cấp dịch vụ tiêm chủng trong thời gian giãn cách xã hội; đồng thời cũng tạm ngừng các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe của trẻ em và công tác theo dõi thường kỳ về sự phát triển của trẻ em dưới 5 tuổi…

Ở góc độ khác, vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vẫn tồn tại dai dẳng ở vùng DTTS và miền núi. Theo số liệu của Ủy ban Dân tộc, tỷ lệ trẻ em kết hôn trước 18 tuổi ở người DTTS là 23,1%, cao gấp nhiều lần so với người Kinh (9,2%). Các dân tộc Lô Lô, Mông, Khơ Mú, Xinh Mun, Hrê, Gia Rai, Brâu có tỷ lệ phụ nữ từ 20-24 tuổi kết hôn sớm cao nhất cả nước, cá biệt như dân tộc Mông thì tỷ lệ này lên tới 48%. Tỷ lệ trẻ em gái DTTS mang thai ở tuổi vị thành niên còn cao (116/1.000 em tuổi từ 15-19). Hôn nhân cận huyết thống tuy đã giảm, nhưng ở một số dân tộc, tỷ lệ này vẫn cao: Mạ (4,41%), Mảng (4,36%), M’nông (4,02%), Xtiêng (3,67%); có một số dân tộc, tỷ lệ này lên đến 10% (Lô Lô, Hà Nhì, Phù Lá, Chứt, Mông, Ê Đê, Chu Ru, Pu Péo, Si La, Rơ Măm, Bờ Râu…)

Hành động để xóa bỏ bất bình đẳng

Nhằm từng bước xóa bỏ những thách thức trên, hiện nay, để thực hiện Dự án 8 về “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam triển khai thực hiện nhiều nội dung và có nhiều giải pháp cụ thể.

Trong năm 2022, các cấp Hội từ Trung ương đến địa phương đã rất nỗ lực, phát huy vai trò cơ quan chủ trì tham mưu, phối hợp với các ngành liên quan triển khai thực hiện Dự án 8 và đã đạt được một số kết quả bước đầu ở từng nội dung. Theo đó, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã tổ chức các sự kiện truyền thông, giới thiệu, vận động về Dự án 8 như: Sự kiện “Khát vọng phát triển của phụ nữ và trẻ em DTTS”; thực hiện các talkshow trao đổi về những vấn đề thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em vùng DTTS và miền núi; hội chợ “Kết nối tiêu thụ sản phẩm cho phụ nữ tại vùng đồng bào DTTS và miền núi”; xây dựng các chương trình, chuyên trang/chuyên mục trên các kênh truyền thông đại chúng như mở chuyên trang "Vì nụ cười phụ nữ, trẻ em DTTS và miền núi" trên ấn phẩm chính của Báo Phụ nữ Việt Nam; phim về phụ nữ dân tộc Brâu (dân tộc ít người nhất khu vực Tây Nguyên và ít người thứ hai trong cả nước)…

Bên cạnh đó, Trung ương Hội cũng đã tập trung xây dựng tài liệu hướng dẫn triển khai các mô hình, hoạt động của dự án và tập huấn tới các tỉnh, thành, với 12 tài liệu khung, 13 lớp tập huấn hướng dẫn tới cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ và các sở, ngành liên quan tại 100% các tỉnh, thành địa bàn dự án.

Tại địa phương, các cấp Hội đã thành lập được 1.320 tổ truyền thông cộng đồng; thực hiện 4 gói chính hỗ trợ phụ nữ DTTS sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em tại 10 tỉnh có tỷ lệ sinh con tại nhà cao hơn mức bình thường; xây dựng và nhân rộng các mô hình thay đổi “nếp nghĩ, cách làm” nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ; thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết của phụ nữ và trẻ em.

Cẩm Linh