Để giảm thiểu tình trạng xuất cảnh "chui", các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác quản lý xuất, nhập cảnh. Ảnh minh họa

Những con số bức xúc

Trung tuần tháng 3-2015, Công an Hà Tĩnh đã bắt quả tang đối tượng Nguyễn Sỹ Đức, 24 tuổi, quê xã Phú Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh khi đang thực hiện hành vi tổ chức đưa 18 người trên địa bàn, xuất cảnh trái phép ra nước ngoài thông qua con đường du lịch. Theo điều tra của cơ quan Công an Hà Tĩnh, trước đây, trong thời gian lao động xuất khẩu tại Ma-lai-xi-a và Thái Lan, Đức có quan hệ với một số đối tượng người Việt cư trú tại đó, chuyên hành nghề mối lái đưa lao động Việt Nam sang để làm thuê. Hết hợp đồng lao động trở về nước, sau khi nhận "đơn đặt hàng" của các đối tượng trên, Đức thông qua các mối quan hệ quen biết ở địa phương, để gom người có nhu cầu ra nước ngoài tìm kiếm việc làm, đưa họ sang Ma-lai-xi-a và Thái Lan qua đường du lịch. Lúc bị phát hiện, 18 người được Đức nhận "hồ sơ" khai báo với cơ quan điều tra là đã nộp cho y mức lệ phí 8 triệu đồng/người.

Vụ án trên chỉ là một trong rất nhiều trường hợp đưa người ra nước ngoài, thông qua con đường du lịch bị phát giác thời gian qua. Theo các cơ quan chức năng, thủ đoạn của các đối tượng đưa người xuất cảnh trái phép ra nước ngoài là rỉ tai những người có hoàn cảnh khó khăn, muốn có cuộc "đổi đời" phải thực hiện các thủ tục để làm hộ chiếu, visa, rồi gom góp tiền bạc nộp cho chúng. Thực tế, đã có rất nhiều người sang được nước ngoài nhưng do không có giấy phép lao động chính thức, nên hết thời hạn cư trú, họ phải sống chui lủi trên đất khách, rồi sau đó, bị cơ quan chức năng nước ngoài bắt giữ, buộc phải hồi hương.

Bênh cạnh thủ đoạn tổ chức xuất cảnh trái phép bằng con đường du lịch, thời gian qua cũng rộ lên hiện tượng đưa người vượt biên trái phép  bằng đường bộ để sang nước láng giềng làm thuê, trong đó, có những "ông trùm" hoạt động với quy mô lớn. Điển hình trong số đó là đối tượng Triệu Văn Minh, 38 tuổi, trú tại xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội, trong thời gian từ đầu năm 2013 đến khi bị phát hiện, y đã đưa, dẫn 39 người xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê. Ngày 9-10 vừa qua, Công an TP Hà Nội chuyển  hồ sơ của đối tượng Minh cho Viện Kiểm sát, đề nghị truy tố về tội tổ chức người khác trốn ra nước ngoài. Không chỉ riêng "ông trùm" Triệu Văn Minh, thời gian qua, có rất nhiều đối tượng cầm đầu đường dây, ổ nhóm chuyên hành nghề tổ chức đưa người ra nước ngoài trái phép để làm thuê đã bị phát hiện. Điển hình là trường hợp hai đối tượng Phạm Bá Thi, 24 tuổi, quê huyện Hạ Hòa và Lê Văn Giang, 24 tuổi, quê huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ đã đưa 40 người trên địa bàn sang Trung Quốc làm thuê. Chính những "ông trùm" này đã gây ra tình trạng xuất cảnh "chui" ngày càng nóng.

Ảnh hưởng xấu tới an ninh quốc gia

Theo số liệu của Công an tỉnh Yên Bái, riêng tại địa bàn huyện vùng cao Văn Yên đã có gần 500 trường hợp nhẹ dạ tin theo lời các "cò" hoạt động trong các đường dây, ổ nhóm dụ dỗ, môi giới lừa gạt người xuất cảnh trái phép qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc để lao động bất hợp pháp, trong đó có rất nhiều bị hại là người dân tộc thiểu số. Chỉ tính riêng huyện miền núi Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã có 1.520 người. Ngoài điểm nóng Võ Nhai, báo cáo của Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Công an tỉnh Thái Nguyên cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2015, lượng người trên địa bàn còn lại thuộc tỉnh Thái Nguyên xuất cảnh sang Trung Quốc làm thuê đã lên tới hơn 3.500 người.

Không chỉ xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc và các nước ASEAN, thời gian qua, số người Việt Nam vượt biên sang các nước thuộc Liên minh châu Âu và Ô-xtrây-li-a ngày càng gia tăng. Theo thống kê của Chính phủ Ô-xtrây-li-a, trong tháng 4-2015, đã có 46 người Việt Nam tìm cách đến nước này trái phép bằng thuyền, bị lực lượng chức năng Ô-xtrây-li-a phát hiện và bị trao trả về nước. Trên thực tế, bên cạnh những thủ đoạn xuất cảnh trái phép bằng những "quái chiêu" đường bộ, còn rất nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm đưa người ra nước ngoài một cách bất hợp pháp qua đường biển, đường hàng không. Do hoạt động đưa người qua biên giới trái phép diễn ra trong thời gian dài, gắn liền với các hoạt động lừa đảo, làm giả nhiều loại giấy tờ của các cơ quan, tổ chức, gây ảnh hưởng xấu đến công tác quản lý xã hội, đối ngoại và an ninh quốc gia.

Theo các cơ quan chức năng, nguyên nhân dẫn đến tình trạng xuất cảnh "chui" ngày càng "nóng" thì có nhiều, nhưng qua điều tra cho thấy, chủ yếu xuất phát từ thực trạng nhận thức còn hạn chế của một bộ phận người lao động, nhất là số sinh sống tại các vùng nông thôn, miền núi, những nơi thu nhập còn thấp, thiếu công ăn việc làm, gặp khó khăn về kinh tế. Do vậy, để ngăn chặn tình trạng nhức nhối này, các cơ quan chức năng cùng chính quyền địa phương cần triển khai nhiều biện pháp đồng bộ, trong đó, đặc biệt chú trọng đến công tác tuyên truyền, vận động để người lao động tránh rơi vào cái bẫy của xuất cảnh "chui", không nghe theo kẻ xấu vượt biên trái phép.

Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác truyền thông, giáo dục về các quy định của pháp luật liên quan đến hoạt động xuất, nhập cảnh, chính sách xuất khẩu lao động, cảnh báo về những rủi ro có thể xảy ra với người lao động chui. Đối với những đối tượng nằm trong các đường dây, ổ nhóm đưa dẫn người xuất cảnh trái phép ra nước ngoài, cần có biện pháp kiên quyết xử lý, buộc chúng phải nhận hình phạt nghiêm khắc của pháp luật.

Đặc biệt, qua các vụ việc liên quan đến lĩnh vực này, các cơ quan chức năng cần rút kinh nghiệm trong công tác quản lý và việc kiểm tra xác minh các thủ tục cấp hộ chiếu, visa, tuần tra, kiểm soát đường biên giới, cửa khẩu để ra nước ngoài cũng như công tác quản lý công dân tại nơi cư trú.